Truyền “lửa” Then giữa nhịp sống hiện đại

Sinh ra ở mảnh đất Phù Lưu, tỉnh Tuyên Quang, nơi có đông đồng bào Tày sinh sống, không biết từ bao giờ những điệu Then mượt mà đã trở thành một phần không thể thiếu đối với chàng trai Phùng Văn Tiến. Để rồi, từ khi tốt nghiệp THPT, thi đỗ đại học tại Hà Nội cho đến bây giờ Tiến ngày càng gắn bó với hát Then, đàn Tính, trở thành người truyền “lửa” cho những bạn trẻ yêu Then.

Đam mê từ nhỏ

Anh Tiến chia sẻ, trong gia đình mình không có ai biết hát Then, đánh đàn Tính, nhưng từ nhỏ được nghe các bà, các chị hát mình đã mê rồi. Thế là anh Tiến tự học, nghe đài, ti vi, sau này là mạng xã hội như youtube, tiktok để hát theo. Dần dần, anh đã có thể tự hát được nhiều bài Then quen thuộc, nhưng do điều kiện kinh tế gia đình vẫn chưa thể sắm cho mình được một cây đàn Tính để có thể vừa đàn, vừa hát.

Phùng Văn Tiến biểu diễn hát Then tại Giao lưu hát Then, đàn Tính, múa dân gian tại xã Phù Lưu.

Năm 2019, anh thi đỗ vào Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Hà Nội. Vừa học, anh vừa tranh thủ đi làm thêm, nhờ vậy anh đã có đủ tiền để mua một cây đàn Tính cho riêng mình. “Khi ấy mình vui lắm, mang đàn về ký túc xá, mình chơi liền mấy bài cho các bạn trong phòng nghe. Ai cũng thích và tấm tắc khen. Mọi người còn cùng hát theo mình” – Anh Tiến kể.

Khi ra trường, đi làm công việc văn phòng tại công ty ở Hà Nội, anh Tiến thường mang theo cây đàn Tính, những lúc rảnh rỗi anh lại tranh thủ tập đàn. Ngoài ra, những lúc chơi đàn anh tự quay rồi đăng lên tiktok, facebook, thu hút ngày càng nhiều lượt nghe, xem và tương tác. Cũng qua mạng xã hội anh được biết thêm nhiều người cùng sở thích và cũng nhiều người biết đến anh, xin anh học hát Then, đánh đàn Tính. Thấy nhu cầu người học nhiều, anh quyết định mở lớp dạy hát Then online, vừa để thỏa mãn niềm đam mê, vừa giúp cho nhiều người có cùng sở thích có thể hát được những bài Then cơ bản.

Anh Phùng Văn Tiến (thứ 3 từ trái sang) tại Liên hoan hát Then, đàn Tính năm 2026 được tổ chức tại xã Cẩm Giàng, tỉnh Thái Nguyên.

Đặc biệt, cơ duyên đã giúp anh Tiến có việc làm thêm tại Liên chi hội Di sản Then Việt Nam – thuộc Hội Di sản Then Việt Nam. Hiện anh đang làm Chánh Văn phòng, Ủy viên Ban Chấp hành, Thư Ký cho Liên chi hội Di sản Then, thường tham gia tổ chức các sự kiện về Then như liên hoan hát Then, cuộc thi về Then; thành lập các chi hội ở các tỉnh; kết nạp hội viên mới…

Người thầy hiện đại

Từ kênh Tiktok, trang Facebook cá nhân, nhiều bạn trẻ đã đăng ký với thầy Tiến mong muốn được học hát Then, đánh đàn Tính. Để dạy cho “học trò”, anh Tiến đã tự soạn giáo án và tìm ra cho mình phương pháp dạy phù hợp. Anh Tiến cho biết, thường thì các thầy dạy trực tiếp để hướng dẫn học viên, vì là học online nên anh đã tìm app rồi tải về dạy. Đối với mỗi học viên, anh Tiến tập trung hướng dẫn tư thế cầm đàn sao cho đúng, cách lên dây đàn, xác định các nốt nhạc trên đàn, luyện ngón tay… Khi học trực tiếp, việc thẩm âm hoàn toàn bằng tai, nhưng học trên app yêu cầu sự chính xác cao, nên âm điệu phải chuẩn, vì vậy học viên chăm chỉ sẽ rất nhanh tiến bộ.

Anh Phùng Văn Tiến tập luyện hát Then, đàn Tính.

Chị Lưu Thị Hiền, xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng chia sẻ, mình tình cờ lướt tiktok thấy thầy Tiến đàn và hát rất hay nên mình đã liên hệ. Biết thầy có dạy online, mình đã đăng ký học, bởi vì học online rất thuận tiện, ngoài công việc, gia đình mình vẫn có thể tranh thủ học được. Thầy dạy rất dễ hiểu, giúp mình nắm được những kiến thức cơ bản như cách cầm đàn, lên dây, nốt nhạc… Qua 10 buổi học, mình đã biết vừa đánh đàn, vừa hát 3 bài cơ bản, gồm: Lời cây đàn Tính, Đi học, Đường về bản em. Sau đó, mình có thể tự học thêm những bài hát khác mình yêu thích, để được thỏa niềm đam mê và tình yêu với cây đàn Tính, hát Then.

Đến nay, anh Tiến đã dạy được 5 khóa học đàn Tính, hát Then online. Trung bình mỗi khóa học có từ 6-7 học viên. Học viên ở nhiều tỉnh, thành phố trong nước như: Lào Cai, Cao Bằng, Thái Nguyên, Lạng Sơn, thành phố Hồ Chí Minh… Đang học năm thứ 3 Khoa giáo dục mầm non, Trường Đại học Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ, em Chu Thị Liên được bác giới thiệu và theo học lớp đàn Tính, hát Then của thầy Tiến. Em Liên cho biết, quê em ở xã Bằng Thành, tỉnh Thái Nguyên, bác em cũng là người biết hát Then, đánh đàn Tính. Biết em yêu thích mà chưa có thời gian để học, bác đã giới thiệu em học lớp online do thầy Tiến dạy. Thầy đã hướng dẫn chúng em rất nhiệt tình, phương pháp dạy dễ hiểu, mỗi bạn ở một tỉnh khác nhau, nên sau lớp học chúng em lại có thêm những người bạn để trao đổi, giúp đỡ nhau.

Kênh Tiktok Phùng Văn Tiến hiện đang có gần 7.000 người theo dõi, hơn 156 nghìn người thích, đã giúp anh Tiến đưa tiếng đàn Tính, hát Then đến gần hơn với mọi người. Đó chính là động lực để anh ngày càng cố gắng nỗ lực hơn nữa, góp phần đưa bản sắc văn hóa dân tộc ngày càng lan tỏa trong cộng đồng.

Huyền Linh