Bình đẳng giới và rào cản vô hình với lao động nữ

Để tiến tới thị trường lao động công bằng, không chỉ cần những quy định pháp luật, mà cần một sự chuyển dịch tư duy từ chính doanh nghiệp và cộng đồng.

Những "rào cản" vô hình

Luật gia Nguyễn Phan Bảo Khuyên, Chuyên viên Trung tâm tư vấn pháp luật Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, thu nhập bình quân của lao động nam vẫn cao hơn lao động nữ. Cụ thể, năm 2024, thu nhập bình quân của lao động nam khoảng 8,7 triệu đồng/tháng, trong khi lao động nữ chỉ khoảng 6,5 triệu đồng/tháng. Không chỉ thấp hơn về thu nhập, lao động nữ còn tập trung nhiều ở các ngành nghề có giá trị gia tăng thấp, dễ bị thay thế và ít cơ hội thăng tiến.

Có những bất bình đẳng “vô hình” trong chính sách doanh nghiệp khiến cho lao động nữ có phần thiệt thòi hơn so với lao động nam. “Chúng tôi từng gặp trường hợp doanh nghiệp quy định không nghỉ quá 3 ngày/năm mới được xét danh hiệu lao động tiên tiến. Quy định này áp dụng chung cho tất cả người lao động, tưởng là công bằng nhưng trên thực tế nhiều lao động nữ phải nghỉ để chăm con ốm dẫn đến không đạt tiêu chí thi đua”, bà Khuyên cho biết.

Đây là một dạng bất bình đẳng gián tiếp, khi quy định “trung tính” nhưng lại tạo ra kết quả bất lợi cho phụ nữ. Lao động nữ đang mang thai hoặc trong độ tuổi sinh con gần như không có cơ hội trúng tuyển vào nhiều doanh nghiệp dù pháp luật không cho phép phân biệt đối xử… Điều này tạo ra một dạng thiên lệch vô thức trong tuyển dụng, khiến phụ nữ bị loại ngay từ đầu mà không dựa trên năng lực”.

Bình đẳng giới không chỉ là đối xử giống nhau, mà là phải nhận diện được những khác biệt thực tế để có chính sách phù hợp, bảo đảm công bằng thực chất.

Thúc đẩy bình đẳng giới

Bà Nguyễn Kim Loan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thời gian qua, các cấp công đoàn đã có nhiều chương trình chăm lo, hỗ trợ thiết thực về đời sống vật chất, tinh thần và chăm sóc sức khỏe cho nữ công đoàn viên. Liên đoàn Lao động thành phố cũng không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động nữ công (thành phố đang có khoảng hơn 12.800 Ban Nữ công quần chúng công đoàn cơ sở). Phong trào “Giỏi việc nước-Đảm việc nhà” gắn với phong trào thi đua yêu nước ngày càng phát triển sâu rộng; số lượng cán bộ công đoàn cơ sở là nữ tăng.

Các cấp công đoàn thành phố cũng chú trọng theo dõi, đánh giá việc thực hiện các điều khoản quy định pháp luật và thỏa ước lao động tập thể có liên quan quyền và lợi ích của lao động nữ; tích cực góp ý, đề xuất, xây dựng chính sách pháp luật, các vấn đề liên quan bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của lao động nữ.

Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chương trình khám bệnh cho lao động nữ tại Công ty TNHH Sơn Tùng (phường Linh Xuân, Thành phố Hồ Chí Minh).

Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty TNHH Bosch Global Software Technologies (doanh nghiệp nước ngoài chuyên về lĩnh vực công nghệ thông tin) Nguyễn Thị Bích Đào cho biết, hiện nay, doanh nghiệp có gần 4.000 lao động, lao động nữ chiếm 30%. Công ty luôn đề cao nguyên tắc bình đẳng trong môi trường làm việc, không ngừng kiến tạo những điều kiện thuận lợi để mỗi cá nhân, nhất là phụ nữ, cảm thấy được trao quyền, phát huy tối đa năng lực và được ghi nhận xứng đáng. Ban Giám đốc cũng khuyến khích và đồng hành lao động nữ trên hành trình khẳng định bản thân, đặc biệt trong các vai trò lãnh đạo.

Luật gia Nguyễn Phan Bảo Khuyên cho rằng, trong lĩnh vực lao động, để giải quyết triệt để những rào cản vô hình về bình đẳng giới, chúng ta cần một hệ thống giải pháp đồng bộ như: hoàn thiện chính sách theo hướng bình đẳng thực chất; điều chỉnh các tiêu chí quản lý tại doanh nghiệp; chuyển từ “công bằng hình thức” sang công bằng thực chất; tăng cường kiểm soát phân biệt đối xử trong tuyển dụng; nâng cao năng lực và cơ hội cho lao động nữ; giảm gánh nặng chăm sóc gia đình cho phụ nữ và đặc biệt cần phải phát huy vai trò của tổ chức công đoàn.