Ma trận thuốc nam trên mạng xã hội

Thời gian qua, cơ quan chức năng liên tiếp khởi tố nhiều đối tượng mạo danh “thầy lang” bán thuốc rởm trên mạng xã hội. Tại Tuyên Quang, tình trạng này có diễn biến đáng chú ý khi hình ảnh chất phác của đồng bào dân tộc thiểu số đang bị trục lợi để gán mác “thuốc nam gia truyền”. Các video quảng cáo sai sự thật về công dụng sản phẩm thuốc nam không rõ nguồn gốc, dễ dàng đánh lừa người bệnh, dẫn đến nhiều hệ lụy sức khỏe.

Thuốc nam được quảng bá tràn lan trên mạng xã hội.

Bẫy “đông y” rởm

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dùng mạng xã hội hiện nay rất dễ sập bẫy các quảng cáo thuốc nam không rõ nguồn gốc. Đánh trúng tâm lý lo âu của những người mắc bệnh mãn tính, nhiều đối tượng đã dàn dựng các video quảng cáo sai sự thật, gắn mác “thuốc nam gia truyền” để trục lợi. Thông qua thuật toán phân tích của các nền tảng trực tuyến, những gói thuốc trôi nổi này được giao trực tiếp đến tận nhà người bệnh.

Thực trạng kinh doanh thuốc đông y giả đang diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương. Điển hình như tại Điện Biên, cơ quan công an đã khởi tố Phàng Thị Sua (trú tại xã Pu Nhi) và Giàng A Cu (trú tại xã Na Son) về hành vi sản xuất, buôn bán hàng cấm. Qua điều tra, dù không hề có chuyên môn y tế hay chứng chỉ hành nghề, các đối tượng tự ý lên rừng thu hái lá cây, băm nhỏ, trộn lẫn rồi đóng gói. Sản phẩm được rêu rao là thuốc chữa dạ dày, phụ khoa với những cái tên mang đậm tính bản địa như “Gậu Sua”, “Phềnh Mông Giàng”. Cơ quan chức năng xác định hai đối tượng đã bán trót lọt hơn 2.000 sản phẩm cho người bệnh trên cả nước.

Tại Tuyên Quang, vấn nạn này cũng xuất hiện với những thủ đoạn tinh vi, lợi dụng trực tiếp hình ảnh địa phương. Đáng chú ý, một số cá nhân sản xuất nội dung trên mạng vì hám lợi đã lấy hình ảnh người đồng bào dân tộc thiểu số đóng vai thầy lang, người hái thuốc. Bối cảnh đồi núi hoang sơ cùng kịch bản dàn dựng “review” công phu đã tạo ra vỏ bọc hoàn hảo, dễ dàng lấy được lòng tin của người tiêu dùng.

Lương y Hoàng Quốc Thanh (thứ 3 từ trái qua phải) giới thiệu về mô hình trồng dược liệu thuận tự nhiên theo đúng quy trình.

Điển hình cho sự biến tướng này là vụ án “Lừa dối khách hàng” vừa được Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang ra quyết định khởi tố (số 57/QĐ-CSKT ngày 06/02/2026). Kết quả điều tra xác định, từ tháng 9/2024 đến tháng 10/2025, Đặng Văn T. (trú tại Phú Thọ) cùng Cao Thanh H. và Nông Thị Kim N. (cùng trú tại xã Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang) đã móc nối mua bán thuốc nam dạng thô, không nhãn mác, không qua kiểm nghiệm.

Nhóm này tự in tem nhãn, đặt tên thương mại là “Đông y gia truyền Cụ Tòng”, “Thuốc dạ dày Cụ Tòng” kèm theo công dụng chữa dứt điểm các bệnh dạ dày, đại tràng, vi khuẩn HP. Nhằm dập tắt sự nghi ngờ, chúng còn lấy hình ảnh đại diện của một người phụ nữ, sau đó để lại số điện thoại chèo kéo, trực tiếp bán hàng và thu tiền từ các nạn nhân.

Trao đổi về phương thức hoạt động của tội phạm trong lĩnh vực này, đồng chí Lương Trọng Yên, Đội trưởng Đội 5, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh cho biết: “Các đối tượng bán thuốc giả hiện nay hoạt động rất bài bản và khép kín. Chúng thường lập tài khoản ảo trên mạng xã hội, không có địa chỉ kinh doanh thực tế và liên tục thay đổi số điện thoại liên hệ. Chúng thực hiện video, chạy quảng cáo, lồng ghép khéo léo hình ảnh người dân tộc bản địa hoặc giả mạo y bác sĩ, chúng vẫn lừa được rất nhiều bệnh nhân nhẹ dạ. Hiện đơn vị đang tiếp tục phối hợp mở rộng rà soát, truy tìm bị hại để xử lý triệt để các đường dây này trước pháp luật”.

Các thành viên Hợp tác xã thuốc Đông y Tân Hoa, xã Bình An hái thuốc nam quảng bá trên các trang mạng xã hội.

“Tiền mất, tật mang”

Đánh giá về những hậu quả của việc mua bán thuốc rởm trên không gian mạng, Bác sĩ CKII Ngô Văn Hoàn, Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Tuyên Quang phân tích: “Việc người dân tin mua các sản phẩm gắn mác thuốc đông y gia truyền trên mạng thường dẫn đến tình trạng tiền mất, tật mang. Bệnh nhân vừa lỡ mất thời gian vàng để điều trị bệnh, vừa có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm. Qua thực tế, chúng tôi nhận thấy nhiều loại thuốc nam trôi nổi bị pha trộn trái phép tân dược, phổ biến là corticoid hoặc thuốc giảm đau để làm giảm triệu chứng nhanh. Tuy nhiên, việc sử dụng tùy tiện các chất này sẽ gây ngộ độc, dẫn đến suy gan, suy thận. Về mặt chuyên môn, y học cổ truyền luôn yêu cầu phải thăm khám, bắt mạch và kê đơn dựa trên cơ địa của từng bệnh nhân. Hoàn toàn không có một bài thuốc đóng gói sẵn nào có thể dùng chung và chữa khỏi bệnh cho tất cả mọi người”.

Thực tế đã có nhiều trường hợp gánh hậu quả do dùng thuốc không rõ nguồn gốc. Ông Nông Văn Nghĩ, trú tại tổ dân phố Đồng Đình, xã Chiêm Hóa là một ví dụ. Ông chia sẻ, ông xem được đoạn quảng cáo trên mạng nên đặt mua thuốc nam để chữa bệnh gút. Bệnh chưa thuyên giảm, cơ thể lại xuất hiện triệu chứng phù nề và mệt mỏi kéo dài. Khi đến bệnh viện kiểm tra, các bác sĩ chẩn đoán ông bị suy thận độ 3 do biến chứng từ việc dùng thuốc pha trộn tân dược.

Chị Phùng Thị Mùi, Giám đốc Hợp tác xã Thảo dược Phùng Thị Mùi, xã Bình An sản xuất sản phẩm thảo dược đúng quy định.

Tình trạng mạo danh bán thuốc rởm không chỉ gây hại cho người tiêu dùng mà còn làm ảnh hưởng đến uy tín của y học cổ truyền và những người làm nghề chân chính. Chị Phùng Thị Mùi, Giám đốc Hợp tác xã thảo dược Phùng Thị Mùi (xã Bình An) chia sẻ: “Những người làm y dược cổ truyền chân chính luôn tuân thủ quy trình chặt chẽ từ khâu trồng thảo dược đến sơ chế, sao tẩm. Việc các đối tượng lợi dụng mạng xã hội bán thuốc kém chất lượng khiến người dân nảy sinh tâm lý e dè. Điều này làm cho những sản phẩm thảo dược an toàn, tâm huyết của hợp tác xã gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận bệnh nhân”.

Để ngăn chặn vi phạm, thời gian qua, các cơ quan chức năng đã tích cực điều tra, xử lý. Việc khởi tố hình sự các đối tượng bán thuốc giả là biện pháp răn đe cần thiết của pháp luật. Trao đổi về công tác đấu tranh, đồng chí Võ Bá Châu, Trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế cho biết: “Đơn vị đang tăng cường rà soát, nắm tình hình trên không gian mạng và phối hợp với các cơ quan liên quan để kịp thời phát hiện, xử lý các đường dây lừa đảo. Những hành vi lợi dụng mạng xã hội để buôn bán thuốc giả, thuốc kém chất lượng, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật”.

Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan công an, mạng lưới y tế cơ sở tại 124 xã, phường trên địa bàn tỉnh đóng vai trò nòng cốt trong việc phòng ngừa. Cán bộ y tế cần thường xuyên bám sát địa bàn để thông tin, tuyên truyền, giúp người dân nhận diện và cảnh giác trước những quảng cáo y tế sai sự thật. Đặc biệt, để tự bảo vệ mình, mỗi người dân cần cẩn trọng khi tiếp nhận thông tin, tuyệt đối không mua và sử dụng thuốc từ các “thầy lang” online không rõ nguồn gốc. Khi có vấn đề về sức khỏe, người dân cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa đã được cấp phép để được thăm khám và tư vấn điều trị an toàn, hiệu quả.

Bài, ảnh: Giang Lam

Kiên quyết xử lý vi phạm

Đồng chí Lê Mạnh Thao Quyền Cục trưởng Cục Quản lý thị trường Tuyên Quang

Hiện nay, hoạt động thương mại điện tử tại nước ta đang diễn ra hết sức sôi động. Hầu hết các loại hàng hóa đều có thể được mua, bán trực tuyến một cách dễ dàng. Nhiều trang mạng quảng cáo thuốc trị các loại bệnh với cam kết chữa hết bệnh cùng hoạt động khuyến mãi rầm rộ nhằm thu hút khách hàng. Tuy nhiên, chất lượng các loại thuốc này chưa được kiểm chứng. Nhiều người bệnh tin theo quảng cáo đã đặt hàng qua mạng nhưng cuối cùng phải chịu cảnh “tiền mất, tật mang” do mua phải thuốc giả, thuốc kém chất lượng. Để nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm hoạt động kinh doanh được tuân thủ pháp luật, Cục Quản lý thị trường tỉnh Tuyên Quang thường xuyên giám sát chặt chẽ các thương nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ thương mại điện tử thực hiện ngay các biện pháp báo cáo, tuân thủ đầy đủ quy định trong hoạt động kinh doanh dược qua mạng, đảm bảo có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Chúng tôi kiên quyết xử lý vi phạm nếu có xảy ra sự việc gian dối như kinh doanh hàng giả, hàng không có nguồn gốc xuất xứ…

Hiểm họa khôn lường từ bẫy “đông y” rởm

Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú Nguyễn Ngọc Ánh Trang Giảng viên Trường Đại học Phenikaa (Hà Nội)

Rất nguy hiểm bởi nhiều bột, viên hoàn trôi nổi trên mạng hiện nay đều bị trộn trái phép tân dược liều cao, đặc biệt là Corticoid và thuốc giảm đau. Khi uống, bệnh nhân thấy thuyên giảm triệu chứng tức thì nên dễ lầm tưởng đó là thần dược. Thực chất, việc nạp hóa chất vô tội vạ này sẽ tàn phá nội tạng vô cùng nhanh chóng. Nhẹ thì gây tích nước, béo giả, xuất huyết tiêu hóa; nặng thì dẫn đến suy tuyến thượng thận, suy gan và suy thận cấp không thể đảo ngược. Rất nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nguy kịch, đánh mất cơ hội điều trị bệnh lý nền và phải lọc máu suốt đời do nhiễm độc. Đây không phải là chữa bệnh, mà là hành vi đầu độc cơ thể.

Tỉnh táo khi mua thuốc nam được quảng cáo trên mạng

Bà La Thị Hải Trưởng thôn Thuốc Hạ, xã Hàm Yên

Hiện nay, có rất nhiều người tự nhận là lương y, không hề có kinh nghiệm vẫn tự tay bốc thuốc và bán tràn lan trên mạng xã hội. Nhà tôi cũng có nhiều người bị lừa, tiền mất tật mang. Là người sinh ra và lớn lên ở vùng quê làm thuốc, thôn Thuốc Hạ, tôi thấy nhiều người đến thôn quay phim, chụp ảnh, giả danh đồng bào dân tộc, bài thuốc gia truyền để thực hiện hoạt động khám chữa bệnh trái phép. Tôi hy vọng người tiêu dùng luôn tỉnh táo trước những quảng cáo về thuốc Đông y được quảng cáo tràn lan, đừng để bị lừa mất tiền mà bệnh vẫn không khỏi hoặc lại mắc thêm bệnh khác.

Sáng tạo nội dung cần có tâm trong sáng

Anh Sùng Mạnh Hùng Xã Đồng Văn

Hiện nay, kênh TikTok của tôi có hơn 500.000 lượt theo dõi và các trang Facebook có hơn 700.000 lượt theo dõi. Trong thời đại bùng nổ công nghệ số hiện nay, người làm sáng tạo nội dung không chỉ đơn thuần là truyền tải thông tin mà còn giữ vai trò định hướng dư luận và tạo dựng niềm tin của cộng đồng.

Đứng trước thực trạng các quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm đang tràn lan trên mạng xã hội, cái tâm trong sáng và trách nhiệm với xã hội chính là “bộ lọc” quan trọng nhất của mỗi nhà sáng tạo nội dung. Chúng ta không thể làm nội dung sai sự thật để chạy quảng cáo hoặc câu view, đó là lừa dối khán giả, lừa dối những người luôn tin tưởng và ủng hộ mình. Khi đánh đổi uy tín cá nhân để quảng bá cho những sản phẩm kém chất lượng, chúng ta không chỉ hại người tiêu dùng mà còn tự hủy hoại sự nghiệp của chính mình.