Minh bạch quỹ từ thiện, giữ niềm tin cộng đồng

Dự án Nuôi em từng thông báo đóng băng tài khoản để hỗ trợ minh bạch thông tin. Ảnh: Chụp màn hình

Lùm xùm từ thiện

Những năm gần đây, nhiều hoạt động từ thiện được kêu gọi trên mạng xã hội đã trở nên quen thuộc với cư dân mạng, góp phần lan tỏa tinh thần “tương thân tương ái”, truyền thống “lá lành đùm lá rách” của người Việt Nam. Nhờ độ kết nối rộng và tương tác cao của mạng xã hội, nhiều trường hợp bệnh nặng, các ca phẫu thuật gấp, các trường hợp khó khăn hay các cháu nhỏ mồ côi… ngay sau khi được đăng tải, đã lập tức nhận được nhiều lượt thích, chia sẻ, bình luận và sự giúp đỡ tích cực từ cộng đồng mạng. Đặc biệt là các hoạt động cứu trợ đồng bào vùng thiên tai, trẻ em vùng sâu, vùng cao… do những KOL (người nổi tiếng, người có sức ảnh hưởng) kêu gọi, thường nhận được sự ủng hộ với số kinh phí lớn của người dùng mạng xã hội.

Có trường hợp sau một thời gian vận động đã xin dừng tiếp nhận ủng hộ để dành sự giúp đỡ cho các số phận không may mắn khác, bởi số tiền nhận được đã đủ. Tuy nhiên, ở một số trường hợp khác, cộng đồng mạng lại bày tỏ nghi ngờ khi người đứng ra kêu gọi nhận được số tiền ủng hộ rất lớn nhưng dường như đã sử dụng tiền không đúng mục đích. Tương tự, dư luận từng dậy sóng trước việc một số nghệ sĩ nổi tiếng kêu gọi ủng hộ đồng bào bị ảnh hưởng bão lũ được số tiền lớn nhưng lại thiếu công khai, minh bạch khi phân phối, sử dụng tiền đã quyên góp, dẫn đến nảy sinh những tranh cãi, ồn ào không dứt trên không gian mạng.

Thực tế, bên cạnh những cá nhân làm từ thiện xuất phát từ lòng tốt, mong muốn giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn, vẫn tồn tại một số trường hợp lợi dụng danh nghĩa từ thiện để “đánh bóng” tên tuổi, tạo “sân khấu” phục vụ việc bán hàng, kinh doanh, trục lợi cá nhân, thậm chí thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Chị Nguyễn Quỳnh Hoa (phường Hoàng Mai) chia sẻ: “Khi làm từ thiện, dù ít dù nhiều, ai cũng muốn sự giúp đỡ của mình tới đúng nơi, đúng chỗ. Chỉ cần một nghi ngờ nhỏ cũng có thể khiến người làm thiện nguyện cảm thấy lòng tốt bị lợi dụng, từ đó nảy sinh tâm lý e ngại, thậm chí không còn muốn tiếp tục giúp đỡ người khác”.

Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ban hành quyết định không khởi tố vụ án hình sự liên quan đến các dự án thiện nguyện “Nuôi em”, “sucmanh2000” của người sáng lập và điều hành Hoàng Hoa Trung bởi không có dấu hiệu tội phạm. Dù đã có kết luận rõ ràng từ cơ quan chức năng, song với những người điều hành các dự án như “Nuôi em”, “sucmanh2000” cũng như nhiều chương trình, hoạt động thiện nguyện khác, đây vẫn là bài học về yêu cầu minh bạch tài chính nhằm duy trì niềm tin của cộng đồng.

Tăng cường quản lý bằng pháp luật

Pháp luật đã có những quy định cụ thể liên quan đến tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Điều 5, Nghị định số 93/2019/NĐ-CP ngày 25-11-2019 của Chính phủ về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện yêu cầu “công khai, minh bạch về tổ chức, hoạt động và thu, chi tài chính, tài sản của quỹ”. Điều 4, Nghị định số 93/2021/NĐ-CP ngày 27-10-2021 của Chính phủ về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo quy định “tiếp nhận, phân phối và sử dụng tiền, hiện vật đóng góp để khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo bảo đảm kịp thời, hiệu quả, công bằng, công khai, đúng mục đích, đối tượng”. Tuy nhiên, nhiều câu chuyện từ thiện gây ồn ào đều bắt nguồn từ việc những người điều hành không minh bạch thông tin, thiếu thống kê và công khai thu chi..., làm dấy lên nghi ngờ trong dư luận.

Để quản lý chặt chẽ hơn, ràng buộc trách nhiệm một cách đầy đủ hơn về hoạt động từ thiện, gây quỹ, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 03/2026/NĐ-CP ngày 9-1-2026 quy định về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện để thay thế Nghị định số 93/2019/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 136/2024/NĐ-CP.

Luật sư Nguyễn Anh Thơm, Trưởng đại diện Văn phòng luật sư Nguyễn Anh (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết: “Khoản 2, Điều 9, Nghị định số 03/2026/NĐ-CP quy định, hằng năm, quỹ có trách nhiệm “công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31-3”; “báo cáo tình hình tổ chức, hoạt động và tài sản, tài chính...; báo cáo kiểm toán (nếu có) về quản lý, sử dụng tài sản, tài chính trước ngày 31-3 với cơ quan nhà nước có thẩm quyền”. Với những quy định rõ ràng và cụ thể, nghị định được kỳ vọng sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, góp phần minh bạch hóa hoạt động từ thiện.

Từ thiện là nghĩa cử cao đẹp trong xã hội, cần được nuôi dưỡng và lan tỏa. Để giữ niềm tin trong cộng đồng, các tổ chức, cá nhân vận động thiện nguyện cần tuân thủ chặt chẽ các yêu cầu về báo cáo và công khai thông tin định kỳ, lưu giữ đầy đủ chứng từ để sẵn sàng giải trình khi cần thiết. Ngược lại, cộng đồng cũng cần xây dựng thái độ giám sát văn minh, phản hồi khách quan trên cơ sở các quy định của pháp luật.