Dự báo sát, cảnh báo sớm thiên tai

Trước diễn biến bão lũ cực đoan, công tác dự báo, cảnh báo sát thực tế là yếu tố then chốt. Việc hiện đại hóa hạ tầng quan trắc, đưa thông tin chính xác xuống cấp xã, từng thôn bản đang tạo ra lá chắn vững chắc giúp người dân chủ động ứng phó, giảm thiểu tối đa thiệt hại.

Lực lượng “4 tại chỗ” - xã Lùng Tám lắp đặt biển cảnh báo khu ngầm tràn nguy hiểm.

Củng cố năng lực dự báo

Tuyên Quang có địa hình chia cắt mạnh và khí hậu cực đoan. Chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026, địa phương đã hứng chịu 13 đợt thiên tai; làm 5 người tử vong, hư hỏng hơn 3.600 ngôi nhà cùng hàng nghìn ha hoa màu, gây thiệt hại ước tính 650 tỷ đồng. Công tác dự báo dòng chảy sông Lô, sông Gâm ngày càng phức tạp do chịu tác động điều tiết từ các hồ thủy điện. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến mưa lớn cục bộ, lũ quét và sạt lở đất diễn ra khó lường, bài toán đặt ra cho hệ thống khí tượng thủy văn (KTTV) là “cuộc đua” thời gian để đưa ra những bản tin cảnh báo kịp thời.

Thời gian qua, Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Tuyên Quang đã có bước chuyển mình về hạ tầng và công nghệ. Hệ thống đo mưa thủ công trước đây đã được thay thế bằng các thiết bị đo tự động hiện đại phủ rộng đến các vùng núi cao. Với 1 đài tỉnh làm công tác dự báo, 19 trạm khí tượng thủy văn làm công tác quan trắc, đo đạc, dữ liệu được truyền liên tục về trung tâm phân tích theo thời gian thực. Bên cạnh nâng cấp hạ tầng, Đài Khí tượng thủy văn tỉnh đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và sáng kiến kỹ thuật phục vụ thực tiễn. Nổi bật là hoàn thành phân vùng khí hậu nông nghiệp phục vụ sản xuất bền vững và đưa vào vận hành sáng kiến dự báo tác động của mưa lớn đối với giao thông, giúp địa phương chủ động phân luồng, giảm thiểu rủi ro khi thời tiết cực đoan.

Đài Khí tượng thủy văn tỉnh chủ trì xây dựng kế hoạch, đảm bảo cung cấp bản tin dự báo, cảnh báo kịp thời, xây dựng bộ dữ liệu chuẩn hóa và bản đồ phân vùng dự báo phù hợp với các đơn vị hành chính mới. Bằng việc kết nối trực tuyến với Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia và làm chủ các mô hình dự báo tiên tiến như: WRF, HEC-HMS, đơn vị đã phát hành bản tin dự báo tác động chi tiết xuống cấp xã và các vùng khí hậu nông nghiệp. Dữ liệu được chuyển thành thông tin cảnh báo nguy cơ ngập lụt, sạt lở cụ thể cho từng địa bàn.

Nhờ nâng cao chất lượng trong từng bản tin đã tạo ra hiệu quả cụ thể ở cơ sở. Không chỉ giúp lực lượng xung kích tại các xã chủ động phương án “4 tại chỗ”, thông tin dự báo sát thực tế còn là cơ sở vận hành an toàn cho các công trình trọng điểm. Ông Lê Xuân Tuấn, Chỉ huy công trường Công ty Thủy điện Yên Sơn, khẳng định: “Các bản tin dự báo thời tiết cập nhật kịp thời của tỉnh đã giúp đơn vị chủ động nắm bắt diễn biến mưa lũ trên lưu vực, từ đó điều hành chỉ huy công trường thi công an toàn, bảo vệ tối đa phương tiện, máy móc và tính mạng công nhân”.

Chủ động ứng phó

Nhằm chuyển hóa các số liệu dự báo thành hành động ứng phó cụ thể, ngành Nông nghiệp đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp chặt chẽ với các địa phương rà soát, cắm biển cảnh báo tại các khu vực có nguy cơ cao về sạt lở, ngầm tràn và điểm ngập sâu. Các biển cảnh báo được lắp đặt chuẩn hóa, đặt cách khu vực nguy hiểm khoảng 50m. Khoảng cách này được tính toán kỹ lưỡng nhằm tạo khoảng trống an toàn, giúp người dân và các phương tiện giao thông dễ dàng nhận diện từ xa, chủ động chuyển hướng di chuyển.

Đồng chí Lê Anh Dũng, Chi Cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh cho biết: “Ngành tập trung đưa các công cụ trực quan và thiết bị truyền tin khẩn cấp xuống cơ sở. Cùng với hệ thống biển cảnh báo chuẩn hóa tại các điểm ngập tràn, sạt lở, bản đồ rủi ro thiên tai được hoàn thành giúp chính quyền dễ dàng khoanh vùng ứng phó. Đặc biệt, tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa hay điểm lõm sóng, hệ thống loa pin cầm tay được trang bị cho lực lượng xung kích chính, giúp phát lệnh sơ tán khẩn cấp và đưa thông tin đến người dân”.

Cùng với đầu tư hệ thống dự báo, cảnh báo, các ngành, các địa phương đang tích cực triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho các công trình hồ đập trước mùa mưa bão. Song song với đó, triển khai nâng cao nhận thức và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng. Nổi bật là thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai đến năm 2030”, tỉnh đẩy mạnh các hoạt động tập huấn kỹ năng ứng phó cho người dân, nhất là tại các vùng thường xuyên chịu lũ quét, sạt lở. Việc đưa nội dung phòng tránh thiên tai vào chương trình học đường và bồi dưỡng quốc phòng - an ninh cho cán bộ cơ sở, người có uy tín đã tạo sự lan tỏa sâu rộng. Qua đó, nâng cao năng lực tại chỗ, đảm bảo 100% xã, phường phê duyệt kế hoạch phòng chống thiên tai có sự tham gia của cộng đồng và mọi hộ gia đình đều tiếp nhận kịp thời thông tin chỉ đạo ứng phó.

Với tinh thần chủ động, hiện đại hóa công tác dự báo, cảnh báo đang từng bước xây dựng lá chắn phòng chống thiên tai toàn diện. Đây sẽ là nền tảng vững chắc để địa phương chủ động ứng phó, giảm thiểu đến mức thấp nhất thiệt hại, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho Nhân dân trước mọi diễn biến phức tạp của thời tiết.

Bài, ảnh: Phạm Hoan