Tuổi già an yên

Già hóa dân số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội. Người cao tuổi không chỉ cần được chữa bệnh lúc ốm đau, mà còn cần được chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, duy trì khả năng tự chủ để tiếp tục sống vui, sống có ích. Từ bệnh viện, trạm y tế đến mái ấm bảo trợ và các câu lạc bộ cộng đồng, mạng lưới an sinh trên địa bàn tỉnh đang từng bước nối dài, nhằm kiến tạo môi trường để tuổi già khỏe mạnh và an yên.

Mảnh ghép xế chiều

Mỗi mái đầu bạc là một câu chuyện đời phong phú. Có người khao khát giữ nhịp bước thong dong tự tại, có người tìm thấy hạnh phúc khi đôi tay vẫn miệt mài lao động và cũng có những người cần một điểm tựa an sinh đồng hành khi sức khỏe giảm sút. Dù ở hoàn cảnh nào, những mảnh ghép muôn màu ấy đều chung khát vọng được sống khỏe mạnh, chủ động và tiếp tục khẳng định giá trị bản thân trong sự gắn kết của cộng đồng.

Nhân viên y tế Bệnh viện Suối khoáng Mỹ Lâm hỗ trợ người cao tuổi điều trị phục hồi chức năng.

6 tháng nay, Bệnh viện Đa khoa Phương Bắc (phường Minh Xuân) gần như trở thành ngôi nhà thứ hai của ông Nguyễn Chu Minh, thôn Tân Kỳ, xã Sơn Dương. Ở tuổi 66, nhịp sống của ông đong đếm bằng ba ca chạy thận mỗi tuần, xen giữa những đợt điều trị di chứng tai biến và tăng huyết áp. Vợ ông, bà Chu Thị Hạnh, cũng mang di chứng sau một lần tai biến nhẹ. “Các con đều đã có gia đình riêng, lại ở xa nên dù hết lòng chăm lo cũng khó thường xuyên kề cận”, ông Minh trải lòng. Trong hoàn cảnh ấy, đồng lương hưu của hai vợ chồng dẫu quý giá nhưng vẫn chật vật trước những khoản đi lại, ăn ở và chi phí y tế phát sinh ngoài bảo hiểm.

Ở thôn Bình Ca, xã Thái Bình, câu chuyện của ông Hoàng Văn Thúy và bà Trần Thị Vinh (đều ngoài 70 tuổi) lại xót xa theo một cách khác. Bà Vinh tâm sự, cả đời bám ruộng đồng, chăn nuôi nhỏ lẻ nên khoản tích lũy dưỡng già vô cùng hạn hẹp. Giờ đây, nỗi lo không chỉ là bệnh tật, mà còn là gánh nặng tiền thuốc men, sinh hoạt. “Mỗi độ trái gió trở trời, huyết áp tăng hay xương khớp nhức buốt, hai thân già lại lủi thủi đưa nhau lên viện, điều trị ổn định rồi lại dắt nhau về”, bà Vinh nghẹn ngào.

Còn dưới mái nhà Trung tâm Công tác xã hội Hà Giang (phường Hà Giang 2), 8 người cao tuổi không nơi nương tựa đang được chăm sóc, phục hồi và nâng đỡ trong những năm tháng tuổi già. Cụ Cháng Thị Át, 82 tuổi, dân tộc Nùng, thôn Nấm Lu, xã Nấm Dẩn là một trong số đó. Được tiếp nhận đầu tháng 9-2026 trong tình trạng khuyết tật đặc biệt nặng, gần như mất khả năng vận động, sau thời gian kiên trì phục hồi chức năng, cụ đã có thể vịn lan can, chậm rãi bước đi. Mỗi bước chân là một phần khả năng tự chủ được tìm lại, mở thêm cho cụ cơ hội sống độc lập hơn ở tuổi xế chiều.

Trái ngược với những hoàn cảnh trên, ở tuổi ngoài 90, cụ Vần Phỏng Sài, thôn Má Chề, xã biên giới Sà Phìn lại khước từ việc ngồi yên cậy nhờ con cháu. Đôi bàn tay đồi mồi của cụ vẫn bền bỉ đan lát, vừa giữ gìn nghề truyền thống của người Cờ Lao, vừa tự tạo ra khoản thu nhập hơn 500.000 đồng mỗi tháng. Khoản tiền không lớn, nhưng đó là kết tinh của niềm vui lao động, minh chứng cho lối sống độc lập, tự chủ. Câu chuyện của cụ Sài chỉ là một lát cắt trong bức tranh của gần 31.000 người cao tuổi trên toàn tỉnh vẫn đang hăng say lao động. Ở họ, tuổi già không đồng nghĩa với sự phụ thuộc, mà tỏa sáng bằng kinh nghiệm và khát vọng sống cống hiến.

Nối dài vòng tay chăm sóc

Với người cao tuổi, hành trình bảo vệ sức khỏe hiếm khi khép lại sau một đợt xuất viện. Khi tuổi tác kéo theo bệnh mạn tính, suy giảm trí nhớ và vận động, mỗi mắt xích từ tuyến y tế chuyên sâu đến cơ sở cộng đồng đều đóng vai trò then chốt để giữ vững sự tự chủ cho người bệnh.

Tại các cơ sở y tế, công tác điều trị chuyên sâu và phục hồi chức năng ngày càng được tối ưu hóa. Bác sĩ chuyên khoa I Ma Thị Hiền, Phó Trưởng khoa Y học cổ truyền - Phục hồi chức năng, Bệnh viện Đa khoa Phương Bắc cho biết: “Trung bình mỗi ngày, khoa tiếp nhận khoảng 200 lượt người bệnh, trong đó 60% là người cao tuổi, phần lớn mắc các bệnh cơ xương khớp, di chứng tai biến và bệnh lý mạn tính cần quá trình điều trị, phục hồi lâu dài. Sự kết hợp giữa y học cổ truyền và kỹ thuật phục hồi hiện đại đã giúp nhiều cụ khôi phục khả năng tự chăm sóc, sinh hoạt hằng ngày”.

Những buổi khám mắt miễn phí mang dịch vụ chăm sóc thị lực đến gần hơn với người cao tuổi xã Tát Ngà.

Phát huy lợi thế nguồn khoáng nóng thiên nhiên, kết hợp y học cổ truyền và phục hồi chức năng, Bệnh viện Suối khoáng Mỹ Lâm (phường Mỹ Lâm) đang trở thành địa chỉ chăm sóc sức khỏe được nhiều người cao tuổi lựa chọn. Từ đầu năm 2026 đến nay, công suất sử dụng giường thực kê của bệnh viện đạt 147,7%, cho thấy nhu cầu điều trị và phục hồi chức năng ngày càng lớn. Bác sĩ chuyên khoa II Vương Ngọc Thanh, Giám đốc Bệnh viện cho biết: Bệnh nhân từ 75 tuổi trở lên được ưu tiên trong khám, điều trị và bố trí giường nội trú; những trường hợp khó khăn được xem xét hỗ trợ một phần viện phí ngoài quyền lợi bảo hiểm y tế. Phác đồ điều trị được cá thể hóa, phù hợp với thể trạng từng người nhằm mang lại hiệu quả phục hồi vận động cao nhất.

Cùng với kết quả trên, hạ tầng lão khoa từng bước được củng cố. Bệnh viện Phục hồi chức năng Hương Sen tiếp tục khẳng định vai trò tuyến vùng của cả nước. Trong khi đó, Bệnh viện Đa khoa Hà Giang và Bệnh viện Đa khoa Tuyên Quang duy trì hiệu quả Khoa Lão khoa, đáp ứng trúng nhu cầu y tế đặc thù của người cao tuổi.

Nếu bệnh viện đảm nhiệm điều trị và phục hồi khi sức khỏe suy giảm, thì tại cơ sở, chăm sóc y tế được nối dài trong nhịp sống hằng ngày. 100% trạm y tế xã, phường triển khai khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi ít nhất một lần mỗi năm. Cùng với đó, tổ tình nguyện viên, Hội Người cao tuổi, các đoàn thể và câu lạc bộ người cao tuổi phối hợp theo dõi bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, luyện tập, sử dụng thuốc và kết nối với cơ sở y tế khi cần thiết.

Bà Hà Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội Người cao tuổi tỉnh cho biết: Toàn tỉnh hiện có 1.243 câu lạc bộ người cao tuổi, thu hút gần 42.000 người tham gia dưỡng sinh, thể thao, văn nghệ, thơ ca và các hoạt động liên thế hệ, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, sống có ích.

Khi an yên thành chiến lược

Một tuổi già an yên là phúc phần của mỗi nếp nhà. Nhưng trước tốc độ già hóa dân số, sự bình yên ấy không thể chỉ trông vào may mắn hay tiềm lực tài chính của từng gia đình. Nó cần được chuẩn bị từ sớm, bằng sức khỏe thể chất, đời sống tinh thần và một hệ thống hỗ trợ đủ dài, đủ gần. Khi tư duy chăm sóc chuyển dịch từ “đợi ốm mới chữa” sang chủ động phòng ngừa, duy trì chức năng ngay tại cộng đồng, an yên không còn là mong ước ngẫu nhiên, mà đã trở thành mục tiêu kiến tạo của toàn hệ thống an sinh.

Hiện nay, toàn tỉnh có gần 197.000 người cao tuổi, chiếm xấp xỉ 11% dân số. Đứng trước quy mô này, câu chuyện chăm sóc đã vượt ranh giới gia đình để trở thành bài toán chiến lược vĩ mô. Sau ngưỡng 60 tuổi là muôn vàn trạng thái thể chất khác biệt. Do đó, sự hỗ trợ không thể chỉ là những mảnh ghép đơn lẻ qua một đợt phát thuốc hay một khoản trợ cấp, mà phải là một chu trình liên tục, toàn diện.

Vận động ngoài trời giúp người cao tuổi duy trì thể lực, hỗ trợ phục hồi sức khỏe.

Theo đánh giá của Sở Y tế, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vẫn còn nhiều khoảng trống: Chuyên ngành lão khoa phát triển chưa đồng đều, nhân lực phục hồi chức năng còn thiếu, chăm sóc cộng đồng chưa thường xuyên. Nhiều người già khó tiếp cận khám định kỳ, thậm chí chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã nặng. Trong khi đó, mô hình chăm sóc ban ngày chưa hình thành, khu vực ngoài công lập và xã hội hóa còn chậm phát triển so với nhu cầu thực tế của người cao tuổi. Khoảng trống ấy đòi hỏi y tế phải đi trước một bước: Quản lý bệnh nền trước khi xảy ra biến chứng; phục hồi trước khi suy giảm vận động; hỗ trợ tại nhà khi khó tiếp cận cơ sở y tế.

Tinh thần đó được cụ thể hóa trong Kế hoạch số 146, ngày 2-4-2026 của UBND tỉnh về thực hiện Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn 2045. Mục tiêu hướng tới bao phủ bảo hiểm y tế, quản lý sức khỏe, khám định kỳ và chăm sóc tại cộng đồng; đồng thời củng cố năng lực lão khoa trong các bệnh viện. Tầm nhìn đến năm 2045 là một xã hội thích ứng toàn diện với già hóa dân số, nơi tuổi thọ trung bình vượt 80 tuổi và số năm sống khỏe mạnh đạt trên 71 năm.

Ở chặng gần hơn, Kế hoạch số 371, ngày 25-9-2026 của UBND tỉnh về Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030 cụ thể hóa lộ trình chăm sóc chủ động. Từ năm 2026, người cao tuổi được khám sàng lọc miễn phí hàng năm. Đến 2030, 90% người già được quản lý tốt bệnh không lây nhiễm; 90% xã, phường có câu lạc bộ và đội tình nguyện viên chăm sóc sức khỏe; 20% xã, phường thí điểm cơ sở chăm sóc ban ngày. Đặc biệt, người già cô đơn, bệnh nặng sẽ được khám và điều trị ngay tại nơi cư trú.

Giá trị cốt lõi của những quyết sách trên chính là hình thành một hệ sinh thái chăm sóc liền mạch: Bệnh viện điều trị chuyên sâu, trạm y tế quản lý bệnh nền, cộng đồng duy trì thể chất, gia đình sẻ chia gánh nặng lúc xế chiều. Đây cũng là bước chuyển từ tư duy “ứng phó y tế” sang “chủ động kiến tạo” một tuổi già khỏe mạnh, tự chủ và có phẩm giá. Khi đó, an yên trở thành kết quả của một hệ thống an sinh chủ động, nhân văn và bền vững.

Thu Phương