Bảo đảm quyền lợi của người lao động trong cuộc chuyển đổi kép

10:41, 19/11/2026

Sự kết hợp nhịp nhàng giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là bài toán công nghệ hay kinh tế mà là câu chuyện của môi trường, sự phát triển bền vững và sức khỏe của người lao động.

Trang bị kỹ năng để người lao động thích ứng và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh. (Ảnh: TÔ THẾ)

Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026 với chủ đề "Xanh hóa chuyển đổi số, số hóa chuyển đổi xanh - Người lao động trong cuộc chuyển đổi kép" khẳng định thông điệp cốt lõi: Người lao động không chỉ là người sử dụng công nghệ mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường, thúc đẩy sản xuất xanh và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển như vũ bão, quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành xu thế tất yếu của toàn cầu cũng như Việt Nam.

Từ vòng đời công nghệ đến áp lực rác thải điện tử

Theo Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam), mỗi ngày Việt Nam phát sinh khoảng 67.110 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó có tới 65% số rác thải được chôn lấp trực tiếp.

Chuyển đổi số mang lại bước tiến lớn nhưng cũng đặt ra bài toán gay gắt về môi trường, nổi cộm là rác thải điện tử. Báo cáo The Global E-waste Monitor 2024 cho biết, năm 2022 toàn thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn rác thải điện tử nhưng chỉ có 22,3% được thu gom, tái chế an toàn môi trường.

Tại Việt Nam, lượng rác thải điện tử năm 2022 đạt khoảng 516 nghìn tấn (tương đương 5,3 kg/người), tăng gấp hơn 4 lần so với năm 2014. Đáng chú ý, 90% lượng rác thải điện tử hiện do lực lượng phi chính thức thu gom trong điều kiện thiếu thiết bị chuyên dụng.

Phó Cục trưởng Môi trường Hồ Kiên Trung phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: TÔ THẾ)

Phó Cục trưởng Môi trường Hồ Kiên Trung cho biết: Chất thải điện tử chứa nhiều thành phần nguy hại (chì, thủy ngân, cadimi, hợp chất brom chống cháy...). Nếu không được thu gom và xử lý đúng quy trình, các chất độc hại sẽ phát tán vào môi trường, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, sự an toàn của người lao động trực tiếp làm công tác tháo dỡ, tái chế thủ công.

Bà Nguyễn Thị Thùy Linh, đồng sáng lập Tổ chức môi trường Tagom cho biết, qua 4 năm hướng dẫn và tổ chức thu gom rác thải cho người dân, Tagom nhận thấy rác thải điện tử có nhiều tiềm năng kinh tế nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Cũng theo bà Linh, hiện nay, Việt Nam chưa có quy định phân loại riêng dành cho rác thải điện tử. Lượng rác thải điện tử được thu gom hiện chỉ chiếm khoảng 2% so với rác thải sinh hoạt, song con số này được dự báo sẽ tăng lên trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp đang diễn ra.

Các nhà quản lý cũng chỉ ra, chuỗi rác thải điện tử có sự tham gia của nhiều nhóm lao động, từ công nhân tại doanh nghiệp xử lý chuyên nghiệp đến người thu mua phế liệu, lao động tự làm và người làm việc tại các cơ sở tái chế nhỏ lẻ. Đây là những người có nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với vật liệu, hóa chất độc hại nhưng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức, phương tiện bảo hộ và điều kiện làm việc an toàn.

Việc phân loại chất thải tại nguồn là một khâu quan trọng để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, nhưng trên thực tế, thói quen phân loại rác của người dân và người lao động vẫn chưa đồng đều. Hoạt động thu gom phi chính thức chưa bảo đảm yêu cầu về môi trường do thiếu thiết bị chuyên dụng. Người thu gom chủ yếu tập trung lấy những thành phần có giá trị cao, khiến các dòng rác thải điện tử còn lại bị thất thoát, không được xử lý phù hợp.

Từ góc độ là người lao động trực tiếp, chị Trần Thị Hồng Nhung, công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội đặt ra câu hỏi đầy trăn trở: Chúng tôi hiểu rằng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số là xu thế tất yếu. Nhưng để thực hiện điều đó, công nhân phải thay đổi cách làm việc, học thêm kỹ năng, tuân thủ thêm nhiều quy trình mới. Làm thế nào để chuyển đổi xanh số không trở thành gánh nặng mà thực sự mang lại môi trường làm việc tốt hơn và cuộc sống ổn định hơn cho công nhân môi trường?

Nêu những khó khăn trong quá trình lao động, chị Cao Thị Nga, công nhân môi trường Hợp tác xã Thành Công thông tin: Hiện nay, trách nhiệm thu hồi, tái chế sản phẩm điện tử sau sử dụng đã được đặt ra đối với nhà sản xuất, nhà nhập khẩu. Tuy nhiên, người dân và công nhân chúng tôi vẫn gặp khó khăn khi tìm nơi bàn giao thiết bị cũ.

Người lao động - mắt xích trung tâm của kinh tế tuần hoàn

Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao động Nguyễn Đức Thành nhấn mạnh: Nếu nói đến chuyển đổi xanh mà không nói đến người lao động, chúng ta đang thiếu một mắt xích quan trọng. Nếu nói đến chuyển đổi số mà không tính đến môi trường, chúng ta mới chỉ đi được một nửa chặng đường.

Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao động Nguyễn Đức Thành. (Ảnh: TÔ THẾ)

Ông Thành chỉ ra: Trên thực tế, nếu chỉ coi chất thải là thứ phải bỏ đi, chi phí kinh tế và môi trường sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu phân loại tốt hơn, thu hồi, tái sử dụng và tái chế tốt hơn, chất thải có thể trở thành nguồn tài nguyên, tạo ra giá trị mới và góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Nguyễn Đức Thành, điều đó không thể chỉ bắt đầu từ những nhà máy xử lý rác. Nó phải bắt đầu từ từng doanh nghiệp, từng dây chuyền và từng người lao động. Một sáng kiến giúp giảm nguyên liệu tiêu hao. Một giải pháp giúp tiết kiệm năng lượng. Một cách làm giúp phân loại chất thải ngay tại nguồn.

Có thể thấy, quản lý chất thải điện tử hiệu quả đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ từ tư duy quản lý chất thải ở khâu cuối cùng sang quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm; từ thu gom, xử lý đơn lẻ sang thu hồi, tái sử dụng và tái chế theo hướng kinh tế tuần hoàn; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để kiểm soát minh bạch dòng chất thải.

Quá trình này cần sự chung tay của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và người lao động. Trong đó người lao động vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Theo Tiến sĩ Lê Danh Quang, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, điều quan trọng nhất là phải bảo đảm chuyển đổi xanh, chuyển đổi số lấy người lao động làm trung tâm, chứ không phải đặt thêm gánh nặng lên vai người công nhân.

Để làm được điều đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh phải lấy người lao động làm trung tâm với 3 trụ cột cốt lõi: Đầu tư công nghệ giảm sức lao động thủ công, hạn chế độc hại, tiết kiệm năng lượng; cải thiện môi trường làm việc; cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng gắn trực tiếp với vị trí việc làm, dành thời gian và kinh phí để người lao động thích ứng, không ai bị bỏ lại phía sau.

Điều quan trọng là công nhân, lao động phải được thụ hưởng thành quả từ năng suất tăng thêm thông qua tiền lương, phúc lợi và cơ hội phát triển nghề nghiệp- Tiến sĩ Lê Danh Quang nhấn mạnh.

Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, ông Hồ Kiên Trung đề xuất cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm: Tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý toàn bộ vòng đời chất thải điện tử; phát triển hệ thống thu gom, tái sử dụng và tái chế chính thức, hiện đại, an toàn; bảo đảm an toàn môi trường, sức khỏe và quyền lợi của người lao động.

Diễn đàn là tiếng nói đồng hành cùng công nhân vệ sinh môi trường. (Ảnh: TÔ THẾ)

Theo Phó ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Hồ Thị Kim Ngân: Những tác động của chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đôi khi diễn ra âm thầm nhưng ảnh hưởng sâu rộng đến chất lượng đời sống và việc làm.

Để người lao động có thể thích ứng với những thay đổi của công nghệ và đáp ứng yêu cầu công việc trong giai đoạn mới, theo bà Ngân cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể, trong đó trách nhiệm đầu tư và xây dựng các chương trình đào tạo trước hết thuộc về người sử dụng lao động và doanh nghiệp.

Công đoàn cơ sở cần phát huy vai trò giám sát quá trình triển khai, bảo đảm hoạt động đào tạo được thực hiện thực chất, hiệu quả. Trong đó, việc tổ chức đào tạo cho người lao động tại doanh nghiệp phải phù hợp với điều kiện làm việc thực tế. Các chương trình học cần được bố trí trong giờ làm việc, bảo đảm trả lương cho người lao động, thay vì đẩy toàn bộ trách nhiệm học tập sang thời gian ngoài giờ, tạo thêm gánh nặng cho họ.

Có thể thấy, sự kết hợp nhịp nhàng giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là bài toán công nghệ hay kinh tế, mà trước hết là câu chuyện về con người. Khi người lao động được đặt ở vị trí trung tâm, được trang bị đầy đủ kỹ năng, bảo đảm điều kiện làm việc an toàn và thụ hưởng thành quả xứng đáng, họ sẽ là lực lượng tiên phong đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển thịnh vượng, xanh, sạch và bền vững cho các thế hệ tương lai.

Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026 với chủ đề “Xanh hóa chuyển đổi số, số hóa chuyển đổi xanh do Báo Lao động tổ chức với sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn và người lao động nhằm cùng nhận diện những thách thức môi trường trong quá trình chuyển đổi số; đồng thời trao đổi, đề xuất giải pháp, các sáng kiến hỗ trợ công tác thu gom, phân loại, tái sử dụng và tái chế chất thải hiệu quả, an toàn.

Diễn đàn cũng là tiếng nói đồng hành cùng người lao động trong cuộc chuyển đổi kép, đồng thời trang bị kỹ năng để người lao động thích ứng và chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh.

Theo Nhân Dân Xem link nguồn

Ý kiến bạn đọc


Cùng chuyên mục
Bộ Nội vụ công bố 6 thủ tục hành chính mới về việc làm
Sáu thủ tục hành chính mới về việc làm dành cho người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam vừa được Bộ Nội vụ ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 5/12 tới đây.
19/11/2026
Đưa thông điệp an toàn giao thông đến từng lái xe trên đường cao tốc
Thông qua phát tờ rơi trực quan, hướng dẫn kỹ năng lái xe an toàn và ứng dụng công nghệ số, Cục Đường bộ Việt Nam phối hợp Cục Cảnh sát giao thông đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, phòng ngừa tai nạn trên các tuyến cao tốc.
19/11/2026
Kịp thời chăm lo cho hơn 1.500 lao động tại Công ty ECCO Việt Nam bị mất việc
Toàn bộ đoàn viên, người lao động bị mất việc làm do Công ty TNHH ECCO (Việt Nam) giải thể sẽ được Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ chăm lo từ nguồn tài chính Công đoàn thành phố với tổng mức hỗ trợ gần 2,9 tỷ đồng.
19/11/2026
Những nhà giáo tận tâm
Bao năm qua, các thế hệ thầy, cô giáo trên địa bàn tỉnh đã nối tiếp nhau mang tri thức vun đắp cho lớp lớp học sinh, tạo dựng nhân tài để xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Nhiều tấm gương thầy cô giáo bám lớp, bám trường, dạy học ở vùng xa hay vượt lên hoàn cảnh để dạy tốt, đem tri thức chắp cánh ước mơ học trò.
19/11/2026