Cảnh giác bẫy “việc nhẹ lương cao”

Một chiếc điện thoại thông minh, vài dòng tin nhắn hỏi han, những lời hứa về mức lương hàng chục triệu đồng mỗi tháng, “bao ăn ở, không cần bằng cấp”... đã đánh trúng tâm lý muốn kiếm tiền và khiến nhiều học sinh vùng cao lặng lẽ bỏ nhà đi, mang theo giấc mơ đổi đời mà không biết mình đang bước vào chiếc bẫy được giăng sẵn. Thực tế ấy đòi hỏi sự vào cuộc trách nhiệm, quyết liệt giữa các cấp, ngành, gia đình và nhà trường, để thiết lập “vùng xanh an toàn” trên không gian mạng cho trẻ em vùng cao.

Công an xã Thông Nguyên tuyên truyền người dân nâng cao nhận thức và quản lý con em trên không gian mạng.

Lời hứa hấp dẫn

“Bao giờ em đi được, có bạn nào rủ thêm nhé, bên chị đang cần người, muộn là người khác làm mất, lương 20 triệu một tháng, chị lo tiền xe cộ đi lại, ăn ở”. Dòng tin nhắn ngắn ngủi ấy liên tục được gửi vào điện thoại các em học sinh vùng cao, những đứa trẻ mới lớn chưa đủ nhận diện hiểm nguy nhưng luôn muốn kiếm tiền phụ giúp gia đình đã khiến các em chút nữa sa bẫy lừa đảo.

Câu chuyện mới đây ở xã Cán Tỷ khiến nhiều phụ huynh thức tỉnh trong công tác quản lý con. Kỳ nghỉ hè vừa mới bắt đầu, gia đình anh Thào Mí Phừ, thôn Lao Chải, xã Cán Tỷ đã nhận cú sốc lớn khi con gái Th. T. Ph. bỏ nhà đi. Mới học lớp 6, chưa nhận biết được các thủ đoạn lừa đảo tinh vi trên không gian mạng, Ph. đã tin vào những dòng tin nhắn hứa hẹn công việc nhẹ nhàng, không cần bằng cấp, ngồi phòng điều hòa tại Hải Phòng với mức lương từ 15 - 20 triệu đồng/tháng. Tin lời kẻ xấu, Ph. đã cùng 4 bạn học lén dọn đồ, trốn gia đình, bắt xe khách lên Đồng Văn thuê nhà nghỉ chờ người đến đón. Anh Phừ kể lại: “Vợ chồng tôi đều đi làm ăn xa, con gái ở nhà với bà nội, khi gọi điện con bảo đi làm thêm dịp hè ở Hải Phòng nhưng không biết làm gì, ai đưa đi, không biết đang ở đâu, tôi bảo cháu gửi định vị thì biết đang ở Đồng Văn và cháu nói họ hẹn 3 giờ sáng sẽ có người đón đi nên tôi đã nghi ngờ. Tôi kịp thời báo cáo công an xã nhờ họ giúp đỡ. Khi giải cứu được các cháu về, con gái bảo họ thường xuyên nhắn tin quan tâm, thúc giục đi làm, bảo rủ thêm các bạn, không cần bằng cấp, họ lo hết tiền xe đi lại, ăn ở nên các cháu nghe theo”.

Không riêng Cán Tỷ, cạm bẫy ảo này đang bủa vây khắp bản làng vùng cao khi lực lượng Công an các xã Quản Bạ, Nghĩa Thuận, Hoàng Su Phì... cũng đã kịp thời chặn đứng các nhóm học sinh nữ đều từ 12 - 14 tuổi bỏ học, trốn khỏi địa phương và đang trên đường di chuyển đi Hải Phòng, Bắc Ninh để làm thuê theo lời dụ dỗ trên mạng. Trên góc bàn học nhỏ trong căn nhà cũ kỹ, những dòng thư viết vội các em để lại trước khi lặng lẽ rời nhà khiến phụ huynh nghẹn lòng. “... Con đi làm đến hết hè rồi con về, còn đi cấy hoặc thu ngô thì con chuyển khoản về rồi bố mẹ lấy tiền đấy thuê người làm chứ bố mẹ làm vất lắm... Tạm biệt bố mẹ và cả nhà nha, đến nơi con gọi cho”. Thương sự hiếu thảo non nớt, ngây ngô của một đứa trẻ 14 tuổi biết xót xa khi thấy “bố mẹ làm vất lắm”, biết ước mơ “chuyển khoản về thuê người cấy thay, gặt ngô thay”. Chính khát khao muốn tự lập, muốn chứng tỏ bản thân và san sẻ nỗi lo kinh tế với gia đình đã trở thành điểm yếu chí mạng, đẩy các em vào chiếc bẫy được giăng sẵn.

Anh Thào Mí Phừ, xã Cán Tỷ nhận lại chiếc điện thoại của con gái sử dụng khi bị các đối tượng dụ dỗ.

Trung tá Mai Trọng Hiếu, Trưởng Công an xã Quản Bạ chia sẻ: “Kịch bản lừa đảo của các đối tượng cực kỳ chuyên nghiệp và đánh trúng tâm lý trẻ em mới lớn, muốn kiếm tiền phụ giúp gia đình, nhất là vào dịp hè. Chúng không dùng bạo lực ép buộc mà dùng mồi nhử tâm lý, kết bạn qua Facebook, TikTok, Zalo, tạo vỏ bọc người tuyển dụng thành đạt, tạo ra các mối liên kết, vỏ bọc tâm lý, tác động khiến các em có suy nghĩ được chia sẻ dẫn đến đặt niềm tin vào những lời dụ dỗ. Sự tò mò với cuộc sống thành thị, áp lực kinh tế gia đình đè nặng lên vai con trẻ khiến các em dễ dàng sập bẫy. Các em có điện thoại thông minh, lướt mạng xã hội nhưng lại thiếu về kỹ năng nhận diện lừa đảo”.

Thiết lập “vùng xanh an toàn”

Để ngăn chặn bẫy “việc nhẹ lương cao” len lỏi vào các bản làng, không thể chỉ dựa vào sự giải cứu của lực lượng chức năng khi các em đang trên đường vào cạm bẫy mà cần một chiến lược phối hợp đồng bộ, toàn diện và có chiều sâu từ nhiều phía để trang bị cho các em những kiến thức, kỹ năng nhận diện và tránh các chiêu trò lừa đảo. Trong đó, vai trò các cơ sở giáo dục là vô cùng quan trọng. Cô giáo Bùi Thị Thanh Tâm, giáo viên trường PTDT Bán trú TH&THCS Cao Mã Pờ, xã Tùng Vài chia sẻ: “Thời gian qua, nhà trường đã phối hợp tổ chức nhiều chương trình, hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho các em, đặc biệt là kỹ năng sử dụng mạng internet an toàn, tuy nhiên học sinh của nhà trường đều là các em đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện sống khó khăn, không nhận biết hết được các thủ đoạn lừa đảo tinh vi của các đối tượng, nên nguy cơ bị lừa đảo cao”.

Thực tế, việc trang bị kỹ năng sống cho học sinh trên không gian mạng tại các nhà trường thời gian qua chủ yếu là tuyên truyền đơn điệu tại các hoạt động ngoại khóa, chưa có những đột phá về hình thức và nội dung trong khi các đối tượng lừa đảo ngày càng tinh vi, kịch bản chuyên nghiệp. Chỉ đến khi nghe lực lượng chức năng vạch trần bản chất đen tối đằng sau những tài khoản ảo đầy lời đường mật, nơi những đứa trẻ 14 tuổi suýt trở thành nạn nhân bị bóc lột sức lao động, thậm chí bị bán ra nước ngoài, những gương mặt non nớt vừa được giải cứu mới run lên vì sợ hãi. Bởi vậy, cần đổi mới hình thức truyền thông, đưa chính nạn nhân hụt trở thành tuyên truyền viên chia sẻ câu chuyện của chính mình để thức tỉnh ý thức cảnh giác trong mỗi bạn học.

Thành viên Hội đồng trẻ em cấp tỉnh tập huấn thu thập thông tin, nhận diện tác động của AI và mạng xã hội với trẻ em.

Các bậc phụ huynh, dù áp lực mưu sinh nặng nề đến đâu, cũng không được buông lỏng việc quản lý thiết bị công nghệ của con em mình. Cần chủ động kiểm soát quỹ thời gian sử dụng điện thoại, quan sát các diễn biến tâm lý bất thường. Cha mẹ phải học cách làm bạn, chia sẻ và đồng hành cùng con trên môi trường số, thay vì phó mặc cho công nghệ, đồng thời không áp lực gánh nặng mưu sinh lên tâm lý con trẻ. Bà Giàng Thị Máy, xã Nghĩa Thuận chia sẻ: “Bố mẹ bận đi làm ăn xa, để con ở nhà với ông bà, mua cho con chiếc điện thoại để liên lạc, nào ngờ lại trở thành công cụ để các đối tượng lừa đảo tiếp cận, dụ dỗ”.

Theo số liệu thống kê, từ đầu năm đến nay, các lực lượng công an cơ sở trên địa bàn tỉnh đã ngăn chặn, xử lý trên 10 vụ lừa đảo trên không gian mạng với chiêu trò “việc nhẹ lương cao”, tiêu biểu như ở các xã Quản Bạ, Cán Tỷ, Nghĩa Thuận... Sự chủ động bám bản, nắm địa bàn của lực lượng Công an xã chính là chốt chặn then chốt, ngăn chặn tội phạm mua bán người và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Đón đứa con thơ trở về trong dòng nước mắt nghẹn ngào, cầm cây bút viết bức thư cảm ơn gửi đến Công an tỉnh Tuyên Quang, Công an xã Quản Bạ và Công an xã Vị Xuyên, người cha N.V.B., xã Quản Bạ run run nét chữ: “Nhờ sự tận tâm, tinh thần vì Nhân dân phục vụ của các đồng chí, con em chúng tôi mới được đưa về nhà an toàn. Gia đình vô cùng xúc động và biết ơn”.

Chống lại bẫy “việc nhẹ lương cao” trên không gian mạng là một cuộc chiến trường kỳ, đòi hỏi sự tỉnh táo và trách nhiệm của toàn xã hội. Không bao giờ có miếng bánh ngọt miễn phí, mọi lời hứa hẹn hào nhoáng trên thế giới ảo dành cho trẻ vị thành niên đều có thể là chiếc bẫy dẫn đến những bi kịch đau lòng ở đời thực, bởi vậy, bảo vệ trẻ em trước cạm bẫy công nghệ chính là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Bài, ảnh: Biện Luân

Tỉnh táo trên không gian mạng

Đại tá Đào Trung Dũng Trưởng phòng An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh

Hiện nay, các kênh mạng xã hội vô tình trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho những kẻ giấu mặt. Lợi dụng tính ẩn danh, chúng giăng bẫy khắp nơi, nhắm thẳng vào những người đang thực sự khó khăn hoặc cần việc làm gấp như sinh viên, người lao động, đặc biệt là những thanh thiếu niên. Đây là một thực trạng rất đáng báo động. Theo tôi, “kháng thể” mạnh nhất để tự bảo vệ mình chính là sự tỉnh táo. Bất cứ cơ hội kiếm tiền nào quá dễ dàng đều tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo. Hãy luôn cẩn trọng kiểm chứng thông tin, không cung cấp dữ liệu cá nhân nhạy cảm và tuyệt đối không chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ trên không gian mạng.

Đa dạng phương thức truyền thông

Đồng chí Đặng Thị Hưởng Chủ tịch UBND xã Nghĩa Thuận

Vừa qua, trên địa bàn xã Nghĩa Thuận xảy ra vụ việc 2 em học sinh bỏ nhà đi vì nghe lời dụ dỗ “việc nhẹ lương cao” trên mạng xã hội, đã được lực lượng chức năng kịp thời giải cứu. Từ vụ việc này, xã xác định truyền thông chính là mặt trận tiên phong. Chúng tôi đổi mới hình thức tuyên truyền, tập trung vào trực quan, sinh động, đặc biệt là tuyên truyền trên không gian số, chỉ đạo các lực lượng phối hợp chặt chẽ với nhà trường tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề, vạch trần phương thức tinh vi của tội phạm trên không gian mạng để học sinh tự nhận thức đầy đủ cạm bẫy và có kỹ năng phòng tránh. Đồng thời, lồng ghép qua hệ thống truyền thanh, các cuộc họp thôn, giúp phụ huynh hiểu rõ việc buông lỏng quản lý con em và thiết bị công nghệ chính là con đường ngắn nhất đẩy con em mình vào hiểm nguy.

Phòng ngừa từ sớm, ngăn chặn từ xa

Thượng tá Hoàng Trung Dũng Trưởng Công an xã Cán Tỷ

Phương châm của chúng tôi trong việc ngăn chặn bẫy lừa đảo “việc nhẹ lương cao” luôn là phòng ngừa từ sớm, ngăn chặn từ xa. Ngay khi nhận được tin báo về việc các cháu có biểu hiện bất thường, bỏ học và trốn khỏi địa phương, lực lượng Công an xã đã lập tức kích hoạt cơ chế phản ứng nhanh, phối hợp chặt chẽ với công an xã các địa bàn, tiến hành rà soát các cơ sở lưu trú và tổ chức giải cứu các cháu.

Bản chất tội phạm rất tinh vi, nếu công an cơ sở không chủ động bám địa bàn và phản ứng kịp thời trong từng phút, từng giờ, bi kịch lừa đảo là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, thời gian tới, Công an xã Cán Tỷ tiếp tục chủ động bám bản, nắm chắc biến động của từng gia đình có con em trong độ tuổi vị thành niên; tích cực tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, cùng với chính quyền địa phương và toàn xã hội bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Nhà trường phải là “tấm khiên” đầu tiên

Thầy Nguyễn Trường Lâm Hiệu trưởng Trường PTDT Nội trú THCS&THPT Mèo Vạc

Chúng tôi xác định giáo dục kỹ năng tự bảo vệ là nhiệm vụ xuyên suốt. Thông qua sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm, giờ sinh hoạt lớp và các chuyên đề phối hợp với lực lượng công an, học sinh được trang bị kiến thức về an toàn số, kỹ năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo, mua bán người và cách xử lý những tình huống bất thường.

Tuy nhiên, nỗ lực của nhà trường thôi là chưa đủ. Để bảo vệ học sinh toàn diện, cần có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ: Gia đình sát sao quản lý, đồng hành; nhà trường chủ động giáo dục, định hướng; chính quyền và lực lượng chức năng kịp thời cảnh báo, phát hiện, ngăn chặn những thủ đoạn mới. Chỉ khi mỗi chủ thể làm tròn trách nhiệm, “tấm khiên” bảo vệ học sinh mới thực sự đủ vững.

Gần con hơn mỗi ngày

Chị Thào Thị Dua Thôn Noong Khắt, xã Ngọc Long

Qua những vụ việc học sinh bị người lạ trên mạng xã hội dụ dỗ bỏ nhà đi làm, tôi càng thấy trách nhiệm của cha mẹ rất lớn. Ở vùng cao, cuộc sống còn nhiều khó khăn, vợ chồng tôi cũng như nhiều gia đình khác quanh năm bận lên nương, làm rẫy nên không phải lúc nào cũng theo sát con. Các cháu từ nhỏ đã quen với cảnh vất vả, luôn mong sớm kiếm được tiền để đỡ đần bố mẹ. Vì vậy, khi thấy những lời quảng cáo “việc nhẹ, lương cao”, không cần bằng cấp, nhiều cháu dễ tin và làm theo. Do đó, gia đình tôi sẽ dành nhiều thời gian hơn để trò chuyện, lắng nghe và quan tâm đến con; thống nhất thời gian sử dụng điện thoại hợp lý, nhắc con không kết bạn với người lạ, không tin những lời hứa hẹn trên mạng và không tự ý rời khỏi nhà. Tôi cũng mong nhà trường, chính quyền và lực lượng công an tăng cường tuyên truyền để phụ huynh, học sinh nhận diện rõ các thủ đoạn lừa đảo.