Rác mạng và trách nhiệm của những công dân số

Sự bùng nổ của mạng xã hội mang lại nhiều tiện ích thiết yếu nhưng cũng vô tình biến không gian số thành nơi dung dưỡng rác văn hóa, tin giả và bạo lực mạng. Khi những cá nhân lệch chuẩn dễ dàng thu hút lượng theo dõi khổng lồ để câu view, việc kiến tạo một hệ sinh thái mạng văn minh đòi hỏi hơn hết ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm của mỗi công dân số.

Cán bộ Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm công nghệ cao tuyên truyền cho học sinh trường THCS Hồng Thái về nhận biết các thông tin xấu độc trên mạng xã hội.

Báo động thông tin độc hại

Môi trường mạng đang bị vẩn đục bởi dòng chảy độc hại mà giới chuyên môn gọi tên là rác số. Tình trạng chửi bới, thách thức, lăng mạ tổ chức, cá nhân hay tung tin giả, tin chưa được kiểm chứng nhằm câu view đang có xu hướng phát triển. Những chiêu trò câu tương tác bất chấp đạo đức xã hội này không chỉ làm méo mó chuẩn mực đạo đức mà còn trực tiếp gây tổn hại nghiêm trọng đến tâm lý người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ. Sự dễ dãi trong việc tiếp nhận thông tin vô tình nuôi dưỡng những “căn bệnh” tâm lý đám đông, nơi sự phẫn nộ và thị phi bị lợi dụng làm công cụ trục lợi cá nhân, biến không gian mạng thành một chiến trường thu nhỏ đầy rẫy sự thù ghét và ngộ nhận.

Thời gian qua, cộng đồng mạng từng nhiều lần chấn động trước những tác động tiêu cực từ một bộ phận Tiktoker, Youtuber có sức ảnh hưởng lớn nhưng lệch chuẩn. Núp bóng tự do ngôn luận, những cái tên như: Huấn Hoa Hồng (Bùi Xuân Huấn); Phú Lê (Lê Văn Phú); Khánh Sky (Nguyễn Văn Hợi); Vua quạt (Trần Đình Tiệp); Hải Sapa (Vũ Hoàng Hải)... ngang nhiên tạo ra các trào lưu phản cảm. Bằng cách biến những hành vi lệch chuẩn, ngôn từ tục tĩu và thái độ thách thức dư luận thành thứ “đặc sản” để thu hút sự chú ý. Những cá nhân này sẵn sàng giẫm đạp lên các chuẩn mực đạo đức để đánh bóng tên tuổi. Thứ văn hóa độc hại ấy gặm nhấm nhận thức của người xem từng ngày, biến sự tò mò ban đầu thành sự thờ ơ với cái ác, cái xấu, và cuối cùng dung dưỡng cho những hành vi lệch lạc lấn át cả các giá trị văn hóa truyền thống.

Tiến sĩ Công nghệ thông tin Lê Văn Hùng, Khoa Sư phạm, trường Đại học Tân Trào chỉ rõ: Khi nội dung giật gân, hành vi câu tương tác vượt qua giới hạn pháp luật và chuẩn mực đạo đức, không gian mạng không còn là nơi giải trí lành mạnh mà biến thành môi trường gây nhiễu loạn đời sống xã hội.

Công an xã Thái Hòa làm việc với đối tượng đưa, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội.

Mạnh tay quét sạch rác số

Trong tháng 8/2026, Bộ Công an và công an nhiều địa phương đã đồng loạt công bố việc khởi tố hàng loạt tài khoản mạng xã hội có lượng người theo dõi lớn. Lần lượt sa lưới pháp luật trong các vụ án khác nhau là những cái tên quen thuộc như Huấn Hoa Hồng (Bùi Xuân Huấn) và nhiều đối tượng khác, với các tội danh từ vi phạm quy định về kế toán, hóa đơn, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lừa dối khách hàng đến gây rối trật tự công cộng, đưa trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông và lợi dụng các quyền tự do dân chủ.

Tại tỉnh ta dù chưa xuất hiện những cá nhân có hành vi lệch chuẩn, sử dụng ngôn từ tục tĩu trên mạng xã hội. Tuy nhiên tình trạng một số cá nhân bịa đặt, thông tin sai sự thật đã tồn tại, gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân. Lập lại trật tự, lực lượng chức năng đã triển khai nhiều biện pháp quyết liệt nhằm tạo tính răn đe. Theo báo cáo của Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, chỉ tính riêng trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tiếp nhận trên 80 nguồn tin, tiến hành điều tra và khởi tố 40 vụ án liên quan đến các hành vi vi phạm trên không gian mạng. Cùng với đó, từ ngày 1-7-2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định mức xử phạt cao hơn đối với các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm uy tín tổ chức, danh dự, nhân phẩm cá nhân trên mạng xã hội.

Quét sạch rác trên không gian mạng không chỉ cần những chế tài xử phạt nghiêm minh mà còn cần một bộ khung đạo đức vững chắc. Đây chính là lúc Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành ngày 5-3 phát huy vai trò chiến lược. Bộ Quy tắc nhấn mạnh yêu cầu người dùng tuân thủ pháp luật Việt Nam, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; ứng xử văn minh, lịch sự, giữ gìn bản sắc và giá trị đạo đức truyền thống. Đồng thời, người dùng phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình, chủ động phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý các nội dung vi phạm pháp luật hoặc phản cảm.

Công an xã Phú Lương làm việc với người thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự của tổ chức cá nhân trên mạng xã hội.

Những đại sứ số

Thay vì chạy theo những nội dung giật gân, nhảm nhí để câu tương tác, nhiều người trẻ trên mảnh đất xứ Tuyên đang chọn cách trở thành cầu nối bền bỉ đưa bản sắc quê hương vươn xa.

Tốt nghiệp trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Triệu Thị Viện tại thôn Bản Bon, xã Lâm Bình hoàn toàn có nhiều lựa chọn công việc hấp dẫn tại thành thị. Nhưng Viện lại quyết định trở về quê hương để khởi nghiệp bằng sáng tạo nội dung số. Với cô gái trẻ, đây không chỉ là phương thức tạo thu nhập mà còn là sứ mệnh lan tỏa những giá trị tốt đẹp của văn hóa bản địa. Mang trên mình trách nhiệm của một đảng viên, chị luôn ý thức mỗi thước phim đăng tải phải góp phần định hướng nhận thức và quảng bá hình ảnh quê hương. Chị cùng các cộng sự kiên trì khai thác nét đẹp truyền thống, giới thiệu nông sản và du lịch địa phương, đồng thời đặt ra nguyên tắc thép: Tuyệt đối không đánh đổi giá trị văn hóa bằng những hình ảnh phản cảm hay thông tin sai lệch để thu hút lượt xem.

Sức mạnh lan tỏa của những người trẻ tử tế trên không gian mạng còn được khẳng định rõ nét qua hành trình của Sùng Mạnh Hùng - chàng trai người Mông mang biệt danh “Hùng Hà Giang” trên cao nguyên đá. Miệt mài bắc những nhịp cầu số qua các video đạt hàng chục triệu lượt xem, Hùng đã khéo léo hóa thân thành “linh hồn của Đồng Văn”, biến những nhịp điệu, khung cảnh và nét sinh hoạt đời thường thành những bước nhảy, tạo sức hút mạnh mẽ quảng bá văn hóa Việt Nam nói chung và văn hóa cộng đồng các dân tộc của mảnh đất xứ Tuyên ra thế giới. Theo Sùng Mạnh Hùng, nội dung sạch, giàu bản sắc là “chìa khóa” để anh chinh phục, giữ chân bạn bè trong nước và quốc tế.

Theo bà Hồ Thị Phương Lan, Trưởng phòng Chuyển đổi số Sở Khoa học và Công nghệ, những người trẻ như Triệu Thị Viện hay Sùng Mạnh Hùng là minh chứng sinh động cho thế hệ “đại sứ số” biến không gian mạng thành mặt trận bảo tồn văn hóa, quảng bá hình ảnh quê hương giàu bản sắc và thân thiện đến du khách gần xa.

Từ góc độ chỉ đạo, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đã định hướng xuyên suốt trong quản lý, thông tin trên mạng xã hội là phải luôn bám sát phương châm “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời định hướng dư luận trước các vấn đề nóng. Cơ quan chức năng tăng cường công tác rà soát, phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp đăng tải thông tin sai sự thật, giật gân, phản cảm, đồng thời khơi dậy và phát huy vai trò chủ động, tích cực của lực lượng làm công tác tư tưởng, báo chí và cộng đồng mạng trong việc lan tỏa năng lượng tích cực.

Bên cạnh đó, tỉnh ta tự hào là địa phương tiên phong trong việc thành lập Câu lạc bộ KOLs (những người có sức ảnh hưởng trên không gian mạng). Việc ra mắt câu lạc bộ này là bước đi thiết thực nhằm quy tụ, kết nối, tạo diễn đàn trao đổi và nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho đội ngũ sáng tạo nội dung; qua đó biến họ thành những “cánh tay nối dài” của công tác tuyên truyền, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, giàu bản sắc tại địa phương.

Bàn về giải pháp lâu dài, Tiến sĩ công nghệ thông tin Lê Văn Hùng cho rằng: Môi trường mạng chính là tấm gương phản chiếu con người thật. Để xây dựng một hệ sinh thái số văn minh, mỗi công dân cần thực hiện các nguyên tắc cốt lõi: Đó là, thượng tôn pháp luật, trong đó cần nắm vững và tuân thủ Luật An ninh mạng, tuyệt đối không sản xuất, phát tán tin giả hoặc xúc phạm danh dự tổ chức, cá nhân. Cùng với đó là phải có đạo đức và sự tử tế số, áp dụng văn hóa truyền thống vào không gian số, tôn trọng sự thật và quyền riêng tư. Chưa kể cần phải có một bộ lọc thông tin thông minh, mỗi công dân thời đại số phải trang bị kỹ năng đọc hiểu truyền thông số, kiểm chứng nguồn tin trước khi tiếp nhận và kiên quyết nói không với việc tiếp tay cho nội dung độc hại. Cuối cùng là lan tỏa năng lượng tích cực, xây dựng “hệ sinh thái sạch” trên trang cá nhân bằng cách chia sẻ những câu chuyện đẹp, tri thức hữu ích và lên tiếng bảo vệ cái đúng.

Bên cạnh ý thức cá nhân, gia đình và nhà trường cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số, văn hóa ứng xử mạng cho thế hệ trẻ từ sớm, xem đây là một môn học thiết yếu của thời đại số. Xây dựng văn hóa mạng không phải là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý nào, mà bắt đầu từ chính ngón tay của bạn - hãy chọn sự tử tế và trách nhiệm trước mỗi cú click chuột.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử trên không gian mạng

Đồng chí Nguyễn Văn Hòa Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Xây dựng môi trường mạng văn minh, lành mạnh là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị đạo đức, văn hóa tốt đẹp của dân tộc trong thời đại số. Không gian mạng tuy là môi trường ảo nhưng hệ lụy và tác động đến đời sống thực là vô cùng rõ nét. Những hành vi lệch chuẩn, ngôn từ dung tục hay thông tin độc hại không chỉ làm ô nhiễm môi trường truyền thông mà còn làm suy giảm các giá trị thẩm mỹ, chuẩn mực ứng xử của cộng đồng.

Để ngăn chặn tình trạng này, Sở đang tích cực triển khai và cụ thể hóa Bộ Quy tắc ứng xử trên không gian mạng, tuyên truyền Luật an ninh mạng đến đông đảo các tầng lớp nhân dân. Trọng tâm là đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục ý thức tự giác, nâng cao “sức đề kháng” văn hóa cho mỗi công dân khi tham gia môi trường số. Chúng tôi khuyến khích mỗi cá nhân, đặc biệt là văn nghệ sĩ, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, phát huy vai trò tiên phong trong việc lan tỏa những thông điệp tích cực, giá trị nhân văn và hình ảnh đẹp của quê hương, đất nước.

Thời gian tới, Sở sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an, cùng các tổ chức đoàn thể để vừa tôn vinh những mô hình hay, việc làm tốt, vừa kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm chuẩn mực văn hóa trên mạng. Xây dựng văn hóa số không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà phải bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức, biến quy tắc ứng xử thành thói quen và nét đẹp văn hóa thường nhật của mỗi công dân số.

Chủ động đấu tranh, xử lý vi phạm

Đại tá Đào Trung Dũng Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh

Thời gian qua, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh đã tăng cường công tác nắm tình hình, chủ động phát hiện, đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự.

Qua triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, trong 8 tháng năm 2026, lực lượng chức năng đã phát hiện, tấn công, vô hiệu hóa 80 nguồn phát tán, chia sẻ các bài viết, video có nội dung xấu độc, sai sự thật; phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn 4 vụ việc liên quan đến hành vi mua bán trái phép dữ liệu cá nhân; phát hiện, khởi tố hoặc phối hợp cơ quan điều tra khởi tố 10 vụ phạm tội về trật tự xã hội có liên quan đến việc sử dụng công nghệ cao.

Cùng với công tác đấu tranh, hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số được chú trọng. Các tin, bài tuyên truyền pháp luật đã được đăng tải trên cổng, trang thông tin điện tử của Công an tỉnh, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân, từng bước xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Tuổi trẻ xây dựng nếp sống văn hóa số

Đồng chí Đặng Thị Hương Bí thư Đoàn xã Thanh Thủy

Hướng tới xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn và nâng cao ý thức ứng xử của đoàn viên, thanh niên, Đoàn xã chú trọng tuyên truyền, triển khai 4 quy tắc ứng xử nòng cốt trên không gian số trong các buổi sinh hoạt Đoàn định kỳ dịp hè. Qua đó, từng bước hình thành nếp sống văn hóa số, giúp đoàn viên chủ động, trách nhiệm hơn khi sử dụng mạng xã hội và các nền tảng số.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào 4 giá trị: tôn trọng, trách nhiệm, lành mạnh và an toàn, định hướng đoàn viên ứng xử phù hợp, có văn hóa trên không gian mạng. Thông qua trao đổi, thảo luận các tình huống thực tế, đoàn viên được nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin xấu, độc, tin giả; biết kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, sử dụng ngôn ngữ phù hợp và bảo vệ thông tin cá nhân. Đồng thời, Đoàn xã khuyến khích đoàn viên chủ động lan tỏa những nội dung tích cực, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh. Qua đó phát huy vai trò của tuổi trẻ trong xây dựng nếp sống văn hóa số và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cộng đồng.

Phụ huynh phải nêu gương

Chị Nguyễn Thị Nga Phường Hà Giang 2

Nhà tôi có cháu mới vào cấp 3. Trước đây vợ chồng tôi ít quan tâm chuyện con dùng điện thoại, cứ nghĩ cho con dùng mạng xã hội để học hành, liên lạc bạn bè cho tiện. Sau 1 thời gian thấy cháu thức khuya xem livestream nhảm, nói toàn từ lóng học trên mạng, tôi giật mình. Từ đó vợ chồng tôi thống nhất phải quản lý lại, nhưng không cấm đoán. Gia đình tôi thống nhất với cháu chỉ dùng vào khung giờ nhất định, kết bạn có chọn lọc, không chia sẻ thông tin cá nhân. Quan trọng nhất là vợ chồng tôi cũng hạn chế dùng điện thoại khi ở bên con để làm gương. Tôi nghĩ cha mẹ phải đồng hành, mình làm gương trước thì con mới nghe theo, có như vậy con mới không bị cuốn theo những thứ dung tục, độc hại trên mạng. Mỗi phụ huynh nên hiểu rõ về tác hại của thông tin xấu độc trên không gian mạng, từ đó chủ động quản lý, định hướng con em mình sử dụng mạng xã hội an toàn, có chọn lọc và lấy chính việc làm gương của mình làm bài học cho con.