Bầu cử nhiệm kỳ 2026 - 2031: Những điểm mới nổi bật

Ngày 15/3/2026, cử tri cả nước sẽ đi bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Cuộc bầu cử lần này ghi dấu nhiều điểm mới về thời điểm tổ chức, quy trình thực hiện, ứng dụng công nghệ và cơ cấu đại biểu, thể hiện quyết tâm tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả của nền dân chủ đại diện.

Chủ động về thời điểm, tinh gọn quy trình

Một điểm mới nổi bật là việc ấn định ngày bầu cử vào 15/3/2026, sớm hơn khoảng hai tháng so với thông lệ. Việc tổ chức bầu cử sớm góp phần rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng với kỳ họp thứ nhất của Quốc hội và HĐND khóa mới, tạo điều kiện để bộ máy lãnh đạo các cấp sớm ổn định tổ chức, nhanh chóng cụ thể hóa nghị quyết Đại hội Đảng các cấp, triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Đồng chí Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lê Thị Thanh Trà kiểm tra công tác chuẩn bị bầu cử tại thôn Trang, xã Xuân Giang.

Cùng với điều chỉnh thời điểm, quy trình bầu cử cũng được sắp xếp lại theo hướng khoa học, chặt chẽ hơn. Thời gian từ khi kết thúc nhận hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn từ 70 ngày xuống còn 42 ngày. Việc rút ngắn này không làm giảm yêu cầu dân chủ, công khai, minh bạch của từng bước, mà đặt ra yêu cầu cao hơn về kỷ luật, trách nhiệm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị. Mỗi khâu là một mắt xích quan trọng; chỉ cần một khâu chậm hoặc thiếu chính xác sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ chung.

Hoàn thiện pháp lý, bảo đảm chất lượng đại biểu

Cuộc bầu cử được triển khai trên cơ sở Luật số 83/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Việc sửa đổi luật đã kịp thời thể chế hóa yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy và chuyển đổi số, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu nâng cao chất lượng đại biểu dân cử.

Ở Trung ương, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã ban hành 27 văn bản theo luật định, cùng 14 nghị quyết, văn bản hướng dẫn và 34 văn bản giải đáp nghiệp vụ cho địa phương, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất. Các nội dung từ hiệp thương, lập danh sách cử tri, tổ chức tiếp xúc cử tri đến bảo đảm an ninh trật tự, ứng dụng công nghệ thông tin đều được hướng dẫn cụ thể, hạn chế tối đa sai sót.

Danh sách 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI được công bố sớm hơn thời hạn quy định, bảo đảm cơ cấu, thành phần và số dư theo luật định. Quy trình hiệp thương, giới thiệu, thẩm tra hồ sơ được thực hiện nghiêm túc, công khai, qua nhiều vòng lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác. Đây là bước then chốt để bảo đảm chất lượng đại biểu ngay từ đầu vào.

Đáng chú ý, chủ trương tăng số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, dự kiến 145 đại biểu ở Trung ương và 55 đại biểu tại địa phương, thể hiện định hướng nâng cao tính chuyên nghiệp, chiều sâu và chất lượng hoạt động nghị trường. Đại biểu chuyên trách có điều kiện dành toàn bộ thời gian cho công tác Quốc hội, theo dõi sâu các lĩnh vực, góp phần nâng cao hiệu quả lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Với tỉnh Tuyên Quang, bộ máy phục vụ bầu cử được kiện toàn đồng bộ, thống nhất. Ủy ban Bầu cử tỉnh được thành lập với 30 thành viên; thành lập 4 Ban Bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và 13 Ban bầu cử đại biểu HĐND tỉnh khóa XX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ở cấp xã, 124 Ủy ban bầu cử đã được thành lập; 745 Ban bầu cử đại biểu HĐND cấp xã và 2.404 Tổ bầu cử được kiện toàn, sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ. Tổng số cử tri toàn tỉnh hơn 1,27 triệu người. Sau 3 vòng hiệp thương, danh sách chính thức gồm 18 người ứng cử đại biểu Quốc hội, 101 người ứng cử đại biểu HĐND tỉnh và 4.251 người ứng cử đại biểu HĐND cấp xã được lập đúng quy trình, đúng luật, bảo đảm cơ cấu, thành phần.

Mở rộng tiếp xúc cử tri, đẩy mạnh chuyển đổi số

Lần đầu tiên, hội nghị tiếp xúc cử tri vận động bầu cử được quy định có thể tổ chức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp cả hai hình thức, trên cơ sở bảo đảm điều kiện kỹ thuật và an toàn thông tin. Quy định này phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và thực tiễn xã hội, tạo điều kiện để đông đảo cử tri được tiếp cận chương trình hành động của người ứng cử, trao đổi, bày tỏ tâm tư, nguyện vọng một cách thuận lợi hơn.

Điểm bỏ phiếu tại thôn Sảng Chải A, xã Khâu Vai được trang trí khánh tiết trang trọng.

Chuyển đổi số trở thành phương thức điều hành xuyên suốt trong công tác chuẩn bị bầu cử. Việc kết nối, đối chiếu danh sách cử tri với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, sử dụng ứng dụng định danh điện tử VNeID giúp nâng cao độ chính xác, hạn chế trùng lặp, sai sót thông tin. Hơn 78,5 triệu cử tri cả nước đã được niêm yết công khai tại 72.195 khu vực bỏ phiếu trong cả nước sau nhiều vòng rà soát. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm của con người trong từng khâu tổ chức thực hiện. Vì vậy, công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở được đặc biệt coi trọng; đồng thời, các phương án bảo đảm an ninh trật tự, an toàn thông tin, phòng cháy, chữa cháy và xử lý tình huống phát sinh đều được xây dựng cụ thể, sát thực tiễn.

Tổ chức bầu cử trong bối cảnh mới

Cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026 - 2031 là lần đầu tiên được tổ chức trong điều kiện triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp đơn vị hành chính. Phạm vi quản lý rộng hơn, quy mô dân số lớn hơn, yêu cầu về năng lực điều hành cao hơn, tác động trực tiếp đến việc xác định cơ cấu, phân bổ số lượng đại biểu và tổ chức các hội nghị hiệp thương, tiếp xúc cử tri.

Điều đó đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, phân công rõ người, rõ việc, rõ tiến độ; đồng thời tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng đối với cuộc Bầu cử. Từ Trung ương đến cơ sở, các Ủy ban bầu cử được thành lập đúng thời hạn; danh sách cử tri được rà soát nhiều vòng; cơ sở vật chất tại từng khu vực bỏ phiếu được chuẩn bị chu đáo, bảo đảm để mỗi lá phiếu được thực hiện trong điều kiện thuận lợi, an toàn và đúng pháp luật.
Những điểm mới của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ là điều chỉnh về kỹ thuật tổ chức, mà phản ánh bước phát triển trong tư duy xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta, tất cả đều hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng đại biểu và hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử.