Khai thác hiệu quả, bền vững

Ruộng bậc thang là một trong những tri thức bản địa quý giá. Những thửa ruộng bậc thang không đơn thuần là phương thức sản xuất nông nghiệp mà thấm đẫm giá trị lịch sử - văn hóa, tinh thần cố kết cộng đồng, nỗ lực chinh phục tự nhiên, vươn lên trong hoàn cảnh sống khắc nghiệt của đồng bào các dân tộc miền núi. Báo Tuyên Quang giới thiệu các ý kiến của các nhà nghiên cứu, lãnh đạo địa phương, người dân và du khách nhằm tìm kiếm giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản này gắn với phát triển du lịch bền vững.

PGS.TS. TRẦN HỮU SƠN
 Viện trưởng Viện nghiên cứu ứng dụng văn hóa và du lịch

Kiệt tác từ tri thức và văn hóa

Ruộng bậc thang là kiệt tác vĩ đại, minh chứng cho sự hòa quyện tuyệt đẹp giữa tri thức canh tác truyền đời và trầm tích văn hóa bản địa. Mỗi bờ thửa, mỗi mương dẫn nước đều chứa đựng nghệ thuật ứng xử tinh tế với thiên nhiên. Đồng bào không can thiệp thô bạo, mà nương theo thế núi, chiều nước để tạc nên những “tấm gương trời”. Hơn cả một phương thức sản xuất, kỹ thuật chia nước công bằng và tinh thần gắn kết cộng đồng đã nâng tầm không gian này thành một di sản sống.

Sự kết hợp giữa tri thức nông nghiệp và văn hóa tín ngưỡng chính là cội rễ tạo nên danh thắng kỳ vĩ. Do đó, bảo tồn ruộng bậc thang không chỉ là giữ gìn cảnh quan, mà sâu xa hơn là bảo vệ mạch nguồn tri thức của những con người đã kiên cường bám rễ giữa lưng chừng trời.  

Đồng chí NGUYỄN THỊ HOÀI
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch  

  Phát huy giá trị di sản

Trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh, ruộng bậc thang được xác định là một trong những sản phẩm đặc trưng, có khả năng tạo dấu ấn riêng. Vì vậy, ngành đã tập trung xây dựng các sản phẩm trải nghiệm gắn với mùa nước đổ, mùa lúa chín; đồng thời phối hợp với các địa phương duy trì Tuần Văn hóa - Du lịch “Qua những miền di sản ruộng bậc thang”, quảng bá hình ảnh ruộng bậc thang đến du khách trong và ngoài nước.

Bên cạnh việc bảo tồn hơn 1.300 ha ruộng bậc thang đã được xếp hạng danh thắng quốc gia, tỉnh chú trọng phát triển du lịch cộng đồng, khai thác các trải nghiệm đặc sắc như bay dù lượn ngắm mùa vàng, bắt cá chép ruộng và khám phá đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao. Thời gian tới, ngành tiếp tục tham mưu UBND tỉnh phát triển các sản phẩm du lịch nông nghiệp, tăng cường liên kết giữa các địa phương, hình thành tuyến trải nghiệm mùa nước đổ, mùa vàng trên ruộng bậc thang. Mục tiêu là biến di sản thành tài sản, vừa bảo tồn cảnh quan, bản sắc văn hóa, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Đồng chí HOÀNG XUÂN HÒA
Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu

Mang lại những mùa vàng no ấm

XÃ Hồ Thầu có trên 700 ha lúa gieo trồng trên ruộng bậc thang; đây là một trong những yếu tố quan trọng mang lại những mùa vàng no ấm cho người dân. Vì vậy, xã xác định mục tiêu song hành là vừa phát triển du lịch bền vững, vừa nâng cao giá trị nông nghiệp. Theo đó, xã đang triển khai mô hình phục tráng giống lúa nếp Nậm Hóp và đưa giống Thái Bình vào sản xuất; xây dựng sản phẩm Gạo nếp Nậm Hóp đạt chuẩn OCOP 3 sao; qua đó góp phần tăng năng suất lúa trung bình đạt 59,3 tạ/ha, sản lượng đạt trên 4.257 tấn.

Cùng với đó, để tăng giá trị trên cùng một diện tích, bà con kết hợp nuôi cá chép ruộng và đẩy mạnh du lịch trải nghiệm văn hóa truyền thống, ngắm ruộng bậc thang, thu hút khoảng 10.000 lượt khách mỗi năm, giúp cải thiện đáng kể thu nhập cho người dân. Nhằm quảng bá du lịch mùa nước đổ năm nay, xã đang tổ chức Cuộc thi sáng tác ảnh và Logo xã Hồ Thầu để định vị thương hiệu, lan tỏa mạnh mẽ hình ảnh con người và Di sản ruộng bậc thang Hồ Thầu đến với du khách.   

Ông LÝ NGỌC THANH
Thôn Suối Thầu 1, xã Hoàng Su Phì

Tài sản vô giá cần gìn giữ  

Đối với đồng bào chúng tôi, ruộng bậc thang không chỉ là nơi gieo cấy, cung cấp lương thực mà còn là tài sản vô giá, được hình thành từ mồ hôi, công sức lao động của cha ông qua nhiều thế hệ. Ý thức được giá trị thiêng liêng ấy, người dân nơi đây luôn bảo tồn, gìn giữ từng thửa ruộng như báu vật của gia đình. Hiện nay, gia đình tôi đang canh tác trên 1 ha ruộng bậc thang.

Nhờ chăm chỉ lao động, sử dụng giống lúa mới và áp dụng kỹ thuật trồng, chăm sóc, mỗi năm thu hoạch trên 30 tạ thóc, bảo đảm nguồn lương thực ổn định và nâng cao đời sống. Chúng tôi mong muốn Nhà nước hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi, đào tạo phát triển du lịch cộng đồng để người dân yên tâm bám ruộng, bám bản và làm giàu bền vững trên chính quê hương.

Anh LÊ QUANG HÙNG
Phường Ngọc Hà, Thành phố Hà Nội

Ấn tượng sâu sắc khi trải nghiệm ruộng bậc thang

Tôi đã đi qua nhiều vùng đất, nhưng mùa nước đổ trên những thửa ruộng bậc thang ở Hoàng Su Phì, Hồng Thái... luôn để lại trong tôi những cảm nhận sâu sắc. Từ trên cao nhìn xuống, những tầng ruộng nối tiếp nhau mềm mại theo sườn núi, mặt nước óng ánh như những tấm gương khổng lồ phản chiếu mây trời và sắc xanh của núi rừng. Vào sáng sớm hay lúc hoàng hôn, khung cảnh ấy có ấn tượng, đặc biệt là được hòa mình vào nhịp sống lao động của người dân vùng cao khi họ tất bật dẫn nước, làm đất, chuẩn bị cho một vụ mùa mới.

Trong khung cảnh ấy, tôi cảm nhận rõ sức sống mãnh liệt của miền sơn cước và sự gắn kết hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Chuyến đi càng thêm ý nghĩa khi tôi có cơ hội khám phá những nét văn hóa mộc mạc, giàu bản sắc và tri thức canh tác ruộng bậc thang của đồng bào các dân tộc vùng cao.