Cây giảm nghèo ở Tri Phú

Những năm gần đây, cây tre lấy măng đã trở thành "cây xóa nghèo" của người dân xã Tri Phú. Từ những cánh rừng tre chinh, tre mai, tre lục trúc bạt ngàn đến những lò sấy đỏ lửa suốt ngày đêm, cây tre đang viết nên câu chuyện đổi đời cho hàng trăm hộ dân nơi vùng cao này.

Anh Ma Văn Duy, thôn Tiến Thành 1, xã Tri Phú chăm sóc vườn tre lục trúc.

Từ cây bản địa đến sản phẩm OCOP

Ngược ngàn lên thôn Bản Tát, xã Tri Phú, câu chuyện về cây tre trinh gắn liền với ký ức của nhiều thế hệ người Dao nơi đây. Anh Triệu Văn Thắng, chủ cơ sở Măng tre trinh Triệu Thắng kể lại: Xưa kia rừng Bản Tát bạt ngàn tre trinh, những cánh rừng ấy đã nuôi bà con bản Dao vượt qua những mùa giáp hạt khốn khó. Thế nhưng, con người chỉ biết khai thác mà không biết gìn giữ, lâu dần những cánh rừng già hóa, chết khuy rồi lụi tàn. Đất Bản Tát từ đó trơ trọi, lũ lụt hoành hành.

Để có măng ăn, người dân rỉ tai nhau lên rừng đào cây tre con tái sinh về trồng quanh nhà. Từ những gốc tre non ban đầu, chỉ sau một đến hai năm đã đẻ ra vô số búp măng mập mạp, vươn cao. Cứ thế, diện tích tre trinh ở bản người Dao tăng dần theo từng năm. Đến nay, thôn Bản Tát đã có gần 100 ha tre trinh, nhà ít vài chục gốc, nhà nhiều gần chục ha. Mùa nào thức đó, bà con hết thu hoạch măng lại thu lá, bán thân, cây tre trinh trở thành "cây cơm áo" chở che cho cả bản làng.

Sinh ra và lớn lên trong những cánh rừng tre trinh, anh Triệu Văn Thắng thấu hiểu hơn ai hết vị ngọt bùi mà loài cây bản địa này mang lại. Gia đình anh có truyền thống làm măng khô nhiều đời, song điều khiến anh trăn trở là dù sản phẩm măng khô Bản Tát được đánh giá cao về chất lượng và hương vị, việc tiêu thụ vẫn bấp bênh vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, thu nhập của bà con vì thế cũng thiếu bền vững.

Quyết tâm thay đổi, anh Thắng dành hơn một năm lặn lội tìm đường xây dựng thương hiệu riêng. Năm 2022, sản phẩm "Măng tre trinh Triệu Thắng" chính thức được UBND tỉnh Tuyên Quang công nhận là sản phẩm OCOP cấp tỉnh, đạt hạng 3 sao.

Hiện cơ sở của anh Thắng đầu tư hai bếp luộc, hai bếp sấy với công suất lên tới 6 tạ một ngày. Mỗi năm, xưởng nhập trên 30 tấn măng tươi, sản xuất hơn 2 tấn măng khô; riêng vụ năm vừa qua đã tiêu thụ gần 40 tấn măng tươi, chế biến gần 3 tấn măng khô. Sản phẩm được phân phối rộng rãi tới người tiêu dùng trong tỉnh và nhiều tỉnh thành như Hà Nội, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Hải Dương, Nam Định. Anh Thắng còn tích cực đưa sản phẩm đến các hội chợ, hội thảo xúc tiến thương mại để giới thiệu, quảng bá thương hiệu măng quê nhà ra thị trường rộng lớn hơn.

Không chỉ làm giàu cho gia đình, anh còn thu mua măng tươi của bà con trong làng, tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương, mở ra hướng đi cho một nền kinh tế xanh bền vững ngay trên mảnh đất vùng cao.

Cũng ở thôn Bản Tát, căn bếp của gia đình bà Vũ Thị Sinh cũng đang đỏ lửa cả ngày lẫn đêm. Gia đình bà Sinh có khoảng 5 ha tre trinh, ngoài khai thác của nhà, bà còn mua thêm măng tươi của bà con trong bản. Trung bình mỗi vụ, gia đình sấy hơn 20 tấn măng tươi, xuất bán 2 tấn măng khô với giá từ 140.000 đến 160.000 đồng một kg, mỗi năm thu lãi hơn 200 triệu đồng. Măng làm đến đâu, thương lái đến thu mua hết đến đó, có khi không đủ hàng để bán.

Ông Hoàng Văn Chấn, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Bản Tát cho biết: Bản Tát hiện có hơn chục hộ xây dựng lò sấy măng. Nghề làm măng khô bắt đầu từ cuối tháng 5 âm lịch, kéo dài chừng bốn tháng. Nhiều hộ sau mỗi vụ thu lãi trên trăm triệu đồng như hộ bà Bàn Thị Tiên, Bàn Thị Xuân, ông Hoàng Văn Tịch, Hoàng Văn Hoàn. Nhờ cây măng, bình quân mỗi năm thôn có từ 3 đến 5 hộ thoát nghèo; đến nay toàn thôn chỉ còn 4 hộ nghèo.

Các công đoạn chế biến thủ công, đảm bảo an toàn cho sản phẩm Măng khô ở Tri Phú.

Làm giàu từ cây tre

Không chỉ riêng thôn Bản Tát, phong trào trồng tre lấy măng đang lan rộng khắp xã Tri Phú. Tại thôn Tiến Thành 1, gia đình anh Ma Văn Duy trồng hơn 1 ha tre lục trúc từ năm 2022. Loài cây dễ chăm sóc, hợp khí hậu vùng cao, sinh trưởng tốt. Đến năm 2024, anh Duy bắt đầu thu hoạch cuốn chiếu 0,3 ha măng đầu tiên, đạt sản lượng 4.000 kg măng củ tươi. Với giá bán dao động từ 25.000 - 30.000 đồng/kg, gia đình anh bỏ túi hơn 100 triệu đồng. Anh Duy cho biết, năm nay anh tiếp tục đưa vào thu hoạch thêm 0,5 ha và tận dụng các trang mạng xã hội để bán hàng sang các tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang, sản phẩm luôn trong tình trạng cháy hàng.

Ông Hà Trọng Mong, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tri Phú chia sẻ: Toàn xã hiện có trên 300 ha tre lấy măng, tập trung tại các thôn Bản Tát, Nà Coòng, Tiến Thành 1, Bản Cham với hơn 160 hộ tham gia. Người dân yên tâm sản xuất bởi cây tre trinh không đòi hỏi nhiều công chăm sóc, mùa thu hoạch kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9. Điểm đặc trưng của măng khô Tri Phú là hoàn toàn được chế biến thủ công, thịt dày, màu vàng tươi, mùi thơm dịu nhẹ rất đặc trưng. Xã đã tạo điều kiện để người dân mở rộng diện tích trồng theo quy hoạch, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất truyền thống. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình đạt thu nhập từ 50 triệu đến trên 300 triệu đồng mỗi vụ măng.

Thời gian tới xã sẽ tiếp tục khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng theo đúng quy hoạch; đồng thời tăng cường hỗ trợ vốn vay, chuyển giao kỹ thuật và kết nối thị trường tiêu thụ nhằm đưa cây tre lấy măng trở thành cây trồng mũi nhọn trong phát triển kinh tế xanh bền vững tại địa phương.

Từ những cánh rừng tre trinh một thời tưởng đã lụi tàn, người dân Tri Phú đã biết hồi sinh, biến tiềm năng bản địa thành sinh kế bền vững. Cây tre đang thực sự trở thành "cây giảm nghèo" trên mảnh đất vùng cao Tuyên Quang.

Bài, ảnh: Lý Thu