"Vàng xanh" Cao Bồ

Ở độ cao gần 1.000 m so với mực nước biển, xã Cao Bồ đang sở hữu những cánh rừng chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Không chỉ là cây trồng chủ lực giúp người dân nâng cao thu nhập, chè Shan tuyết còn trở thành niềm tự hào của đồng bào Dao nơi đây, góp phần giữ rừng, phát triển du lịch và đưa hương vị núi rừng vươn ra thị trường quốc tế.

Giữ hồn chè cổ thụ

Với điều kiện khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp cùng môi trường trong lành, cây chè Shan tuyết nơi đây sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên, tạo nên hương vị đặc trưng khó nơi nào có được.

Hiện nay, toàn xã Cao Bồ có khoảng 1.000 ha chè Shan tuyết, trong đó 875 ha đang cho thu hoạch. Đặc biệt, địa phương có tới 273 cây chè cổ thụ hàng trăm năm tuổi được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là “Cây di sản Việt Nam”. Những cây chè quý này tập trung nhiều tại các thôn Lùng Tao, Tham Vè, Tát Khao, Thác Hùng, Thác Tăng, Khuổi Luông.

Phụ nữ Dao hái chè trên đỉnh Tây Côn Lĩnh.

Không chỉ mang giá trị kinh tế, chè Shan tuyết còn gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Dao ở Cao Bồ. Từ bao đời nay, người dân nơi đây đã biết hái chè thủ công, sao chè bằng chảo gang và lưu giữ những bí quyết chế biến truyền thống. Ông Hoàng Tinh Kiêm, nghệ nhân làm chè của Công ty Mây Trà Shan, thôn Tham Vè chia sẻ: “Muốn có mẻ chè ngon thì từ khâu hái búp phải đúng tiêu chuẩn, chỉ hái một tôm hai lá. Chè sau khi hái phải đưa đi chế biến ngay để giữ được hương vị tự nhiên. Người làm chè phải thật kiên trì, tỉ mỉ thì mới giữ được vị ngọt hậu đặc trưng của chè Shan tuyết Cao Bồ”.

Để nâng cao giá trị sản phẩm, những năm gần đây, người dân cùng các hợp tác xã, doanh nghiệp trên địa bàn đã từng bước thay đổi phương thức sản xuất theo hướng hữu cơ, chú trọng chất lượng thay vì sản lượng. Hiện xã có hơn 20 cơ sở chế biến; trong đó nổi bật là Công ty cổ phần Trà Hữu Cơ Cao Bồ và 2 hợp tác xã có sản phẩm chè đạt tiêu chuẩn Organic và OCOP 3 sao.

Anh Đặng Văn Long, nghệ nhân làm chè ở thôn Thao cho biết: “Trước đây bà con chủ yếu bán chè tươi nên giá trị chưa cao. Nay tham gia hợp tác xã, được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, chế biến sạch nên chè bán được giá hơn. Người dân cũng có ý thức giữ rừng, bảo vệ cây chè cổ thụ vì đây là nguồn sinh kế lâu dài”.

Từ cây chè Shan tuyết, nhiều hộ dân tại Cao Bồ hiện có thu nhập ổn định từ 50 - 100 triệu đồng mỗi năm. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân từng bước được nâng lên, góp phần giảm nghèo bền vững ở địa phương vùng cao còn nhiều khó khăn.

Phát triển kinh tế gắn với giữ rừng và du lịch

Không chỉ tạo sinh kế cho người dân, chè Shan tuyết còn góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ rừng tại Cao Bồ. Bởi với người dân nơi đây, giữ rừng cũng chính là giữ nguồn nước, giữ khí hậu và giữ “báu vật” chè cổ thụ của địa phương.

Đồng chí Chu Hùng Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Cao Bồ cho biết: “Xã xác định chè Shan tuyết là cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế địa phương. Những năm qua, xã tập trung tuyên truyền, vận động người dân chăm sóc, bảo tồn cây chè cổ thụ, đồng thời khuyến khích sản xuất theo hướng hữu cơ để nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc phát triển chè không chỉ giúp người dân tăng thu nhập mà còn góp phần bảo vệ rừng và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Dao”.

Công đoạn sơ chế chè Shan tuyết của người dân xã Cao Bồ.

Theo ông Cường, sản lượng chè của xã hiện ước đạt hơn 423 tấn mỗi năm, giá trị thu hoạch khoảng 10,8 tỷ đồng. Đặc biệt, chè Shan tuyết Cao Bồ đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước, được xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Pháp và Mỹ.

Cùng với phát triển sản phẩm chè, địa phương cũng đang đẩy mạnh du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa. Nhiều du khách đến Cao Bồ không chỉ để thưởng trà mà còn muốn tận mắt chiêm ngưỡng những cây chè cổ thụ giữa núi rừng, trải nghiệm hái chè, sao chè cùng người dân địa phương. Chị Bùi Phương Thảo, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi rất ấn tượng với những cây chè cổ thụ ở Cao Bồ. Không khí nơi đây trong lành, cảnh quan đẹp và người dân rất thân thiện. Được trực tiếp uống chén trà Shan tuyết giữa núi rừng mang lại cảm giác rất đặc biệt”.

Những đồi chè xanh mướt trải dài trên sườn núi giờ đây không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn trở thành điểm nhấn du lịch của vùng cao Cao Bồ. Từ cây chè Shan tuyết, người dân đang từng bước xây dựng cuộc sống ổn định hơn, đồng thời gìn giữ những giá trị thiên nhiên quý giá cho thế hệ mai sau.

Bài, ảnh: Khánh Huyền