Quan trắc môi trường chăn nuôi: Việc phải làm ngay

Ngành chăn nuôi đang có bước chuyển mình mạnh mẽ, từ nhỏ lẻ sang quy mô trang trại theo hướng công nghiệp, trở thành mũi nhọn trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng ấn tượng về tổng đàn và sản lượng là áp lực không nhỏ lên môi trường. Nếu không kịp thời siết chặt công tác quan trắc môi trường, cái giá phải trả cho sự phát triển kinh tế sẽ là vô cùng đắt.

Chăn nuôi tạo áp lực lên môi trường

Trang trại chăn nuôi bò vỗ béo của Hợp tác xã (HTX) Hoàng Thức xã Yên Nguyên hiện đang duy trì quy mô khá lớn với trên 250 con/lứa. Ý thức được áp lực từ khối lượng chất thải phát sinh mỗi ngày, HTX đã chủ động tìm lời giải bằng mô hình kinh tế tuần hoàn.

Chị Nguyễn Thị Uyên, Giám đốc HTX cho biết, toàn bộ lượng phân bò được thu gom bài bản để nuôi giun quế, sau đó nguồn giun này được tận dụng làm thức ăn giàu dinh dưỡng nuôi lươn thương phẩm. Khép kín chu trình này không chỉ giúp trang trại tối ưu hóa chi phí, gia tăng chuỗi giá trị trên cùng một diện tích, mà còn minh chứng cho tư duy trách nhiệm, chủ động tìm giải pháp giảm tải cho môi trường của người chăn nuôi địa phương.

Mô hình chăn nuôi tuần hoàn của Hợp tác xã Hoàng Thức, xã Yên Nguyên bước đầu giảm thiểu tác động đến môi trường.

Tuy nhiên, thực tế dù chất thải chăn nuôi đã được thu gom làm nguyên liệu tái sản xuất rất tốt, nhưng một quy trình tuần hoàn nội bộ quy mô HTX vẫn khó lòng khống chế hoàn toàn được nguy cơ ô nhiễm không khí, nguồn nước…

Không riêng những mô hình quy mô vừa, ngay cả các trang trại chăn nuôi bò sữa, lợn thịt quy mô công nghiệp tại các khu vực trọng điểm như Sơn Dương, Mỹ Lâm, Đông Thọ... cũng đang đối mặt với bài toán môi trường. Tại đây, các doanh nghiệp và tập đoàn lớn đã đổ nguồn lực đầu tư rất lớn vào hệ thống xử lý chất thải hiện đại, từ hầm biogas quy mô khổng lồ, hệ thống ép tách phân cho đến các hồ sinh học nhiều tầng nấc.

Tuy nhiên, với một tổng đàn lên tới hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn con tập trung trên một diện tích nhất định, thì ngay cả những công nghệ tiên tiến nhất cũng khó tránh khỏi tình trạng ô nhiễm.

Theo số liệu của Chi cục Bảo vệ Môi trường, toàn tỉnh hiện có 38 trang trại chăn nuôi quy mô lớn. Áp lực từ các cơ sở này lên môi trường là không hề nhỏ, bởi lẽ ô nhiễm chăn nuôi luôn có tính chất tích tụ và diễn tiến rất âm thầm. Nếu không được kiểm soát và giám sát tốt, môi trường ô nhiễm sẽ phát sinh, phát tán các dịch bệnh nguy hiểm, gây bức xúc cho cộng đồng.

Hành động cho tương lai xanh

UBND tỉnh Tuyên Quang đã ban hành kế hoạch quan trắc, cảnh báo và giám sát môi trường phục vụ quản lý ngành nông nghiệp và môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu trọng tâm của kế hoạch là chủ động quan trắc, giám sát chặt chẽ chất thải tại các khu vực chăn nuôi tập trung. Qua đó, không chỉ phục vụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước, chỉ đạo sản xuất và kiểm soát ô nhiễm để hướng tới sự phát triển bền vững, mà còn sẵn sàng chia sẻ dữ liệu cho mạng lưới quan trắc môi trường của tỉnh và quốc gia.

Mô hình chăn nuôi gà đẻ trứng theo hướng công nghiệp tại xã Xuân Vân đã được đầu tư công nghệ hiện đại nhằm giảm tác động ra môi trường.

Đồng chí Trịnh Văn Bình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030 chính là chìa khóa để thay đổi căn bản phương thức quản lý: Chuyển từ chạy theo giải quyết sự cố sang chủ động phòng ngừa và cảnh báo sớm. Sở đang xây dựng kế hoạch phối hợp cùng các địa phương rà soát các trang trại chăn nuôi quy mô nhằm triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính bước ngoặt.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Đối với các trang trại quy mô lớn (quy mô cấp tỉnh, cấp doanh nghiệp), việc áp dụng công nghệ số là yêu cầu bắt buộc. Các cơ sở này phải lắp đặt hệ thống camera giám sát và thiết bị quan trắc nước thải tự động, truyền dữ liệu trực tuyến, liên tục về sở. Đồng thời, Sở sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số về môi trường chăn nuôi để dễ dàng theo dõi, phân tích xu hướng và đưa ra cảnh báo sớm.

Ngành cũng tham mưu cho tỉnh kiên quyết không cấp phép cho các dự án trang trại không đảm bảo khoảng cách an toàn sinh học hoặc thiếu phương án xử lý chất thải khả thi. Thay vì kiểm tra định kỳ có báo trước, các cơ quan liên ngành sẽ tăng cường thanh tra đột xuất, lấy mẫu độc lập. Những cơ sở cố tình vi phạm sẽ bị xử phạt ở mức cao nhất, thậm chí đình chỉ hoạt động.

Bên cạnh biện pháp cứng, tỉnh chú trọng hỗ trợ người dân và doanh nghiệp biến chất thải thành tài nguyên. Khuyến khích ứng dụng công nghệ ép phân, sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh để quay lại phục vụ các vùng cây đặc sản của Tuyên Quang như cam, chè... Đồng thời, hướng dẫn người dân đẩy mạnh chăn nuôi an toàn sinh học, dùng chế phẩm sinh học trong thức ăn và đệm lót chuồng nhằm triệt tiêu mùi hôi ngay từ gốc.

Chăn nuôi để gia tăng giá trị là hướng đi đúng đắn, và hệ thống quan trắc môi trường chính là giải pháp để giữ gìn sự cân bằng sinh thái. Đã đến lúc các chủ trang trại phải thay đổi tư duy: Đầu tư cho quan trắc và bảo vệ môi trường không phải là gánh nặng chi phí, mà là bảo hiểm cho sự phát triển bền vững của chính mình.

Bài, ảnh: Đoàn Thư