Gian nan cuộc chiến ngăn chặn tội phạm mua bán người

Những “chiếc bẫy” từ lời hứa “đổi đời”...

Những lời quảng cáo như “việc nhẹ, lương cao”, “xuất khẩu lao động không cần kinh nghiệm”, “được bao ăn ở, thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng” xuất hiện ngày càng nhiều trên Facebook, Zalo, Telegram hay TikTok. Đằng sau những lời mời gọi hấp dẫn ấy, không ít người đã rơi vào bẫy của các đường dây mua bán người.

Trong những năm gần đây, cùng với quá trình hội nhập quốc tế, sự phát triển của công nghệ số và việc di chuyển lao động qua biên giới, tội phạm mua bán người có xu hướng chuyển từ phương thức truyền thống sang hoạt động trên không gian mạng. Đối tượng phạm tội không chỉ hướng đến phụ nữ, trẻ em mà còn mở rộng sang nam giới, người lao động, người có nhu cầu xuất khẩu lao động, kết hôn với người nước ngoài hoặc tìm kiếm việc làm thu nhập cao.

Theo Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cùng với sự phát triển của công nghệ số và quá trình hội nhập quốc tế, phương thức hoạt động của tội phạm mua bán người đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây các đối tượng chủ yếu dụ dỗ phụ nữ kết hôn với người nước ngoài hoặc lừa đưa sang nước ngoài bằng con đường truyền thống, thì nay không gian mạng đã trở thành công cụ tuyển mộ hiệu quả.

Công an tỉnh Nghệ An phát hiện, bắt giữ các đối tượng trong 2 đường dây mua bán phụ nữ sang nước ngoài làm vợ với giá hàng trăm triệu đồng. Ảnh: Bộ Công an

Đặc biệt, các đối tượng lợi dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram, TikTok và các ứng dụng hẹn hò để tiếp cận nạn nhân; sử dụng tài khoản ảo, giấy tờ giả nhằm che giấu nhân thân; quảng cáo “việc nhẹ, lương cao”, xuất khẩu lao động hợp pháp, du lịch miễn phí để lừa đưa người sang nước ngoài; ép buộc nạn nhân tham gia các cơ sở lừa đảo trực tuyến, đánh bạc, tiền điện tử, cưỡng bức lao động hoặc mại dâm; xuất hiện các vụ việc liên quan đến mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người; hoạt động theo đường dây xuyên quốc gia với sự cấu kết giữa các đối tượng trong và ngoài nước.

Các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, giấy tờ giả để tạo dựng lòng tin, sau đó từng bước tiếp cận nạn nhân. Chỉ bằng vài cuộc trò chuyện, chúng có thể khiến người đối diện tin rằng đang đứng trước cơ hội đổi đời. Nhưng thực tế, nhiều người sau khi xuất cảnh đã bị cưỡng ép lao động, bóc lột sức lao động, ép tham gia các ổ nhóm lừa đảo trực tuyến, đánh bạc hoặc mại dâm.

Không chỉ phụ nữ và trẻ em, mục tiêu của các đường dây phạm tội hiện đã mở rộng sang nam giới, người lao động, người có nhu cầu tìm việc làm ở nước ngoài hoặc những người mong muốn cải thiện thu nhập.

Thực tế này được phản ánh qua những con số đáng chú ý. Theo báo cáo của Bộ Công an về tổng kết công tác phòng, chống mua bán người, trong năm 2025, các cơ quan điều tra đã khởi tố 116 vụ với 319 bị can về tội mua bán người; 74 vụ với 255 bị can về tội mua bán người dưới 16 tuổi; các Viện kiểm sát đã truy tố 71 vụ với 200 bị can và 40 vụ với 126 bị can đối với hai nhóm tội danh này.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã điều tra 65 vụ/155 bị can tội mua bán người; 55 vụ/168 bị can tội mua bán người dưới 16 tuổi. Trong đó, lực lượng Cảnh sát hình sự khởi tố mới 30 vụ/114 đối tượng phạm tội mua bán người… Tòa án nhân dân các cấp đã thụ lý 101 vụ/379 bị cáo về các tội mua bán người và các tội liên quan; đã xét xử 53 vụ/172 bị cáo…

Những số liệu này cho thấy các cơ quan bảo vệ pháp luật đã xử lý rất quyết liệt. Tuy nhiên, số vụ việc được phát hiện có thể vẫn chỉ là phần nổi của tảng băng bởi đặc điểm của loại tội phạm này là hoạt động bí mật, xuyên biên giới, nạn nhân thường không dám tố giác hoặc rất khó tiếp cận cơ quan chức năng.

Về công tác điều tra, truy tố, xét xử, có thể khẳng định rằng trong những năm qua, công tác đấu tranh phòng, chống mua bán người đã đạt nhiều kết quả tích cực. Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án đã phối hợp chặt chẽ trong việc khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử nghiêm minh các vụ án. Nhiều đường dây mua bán người xuyên quốc gia đã được triệt phá; nhiều nạn nhân được giải cứu và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Tỷ lệ giải quyết án về mua bán người tương đối cao, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và tăng cường hiệu quả phòng ngừa chung.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cũng cho thấy nhiều vụ án có tính chất rất phức tạp do hành vi phạm tội diễn ra ở nhiều quốc gia, việc thu thập chứng cứ phụ thuộc vào tương trợ tư pháp quốc tế; nhiều nạn nhân bị khống chế, đe dọa hoặc không hợp tác nên việc chứng minh tội phạm gặp nhiều khó khăn.

Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường nhận định những vụ việc được phát hiện có thể mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Đặc điểm của tội phạm mua bán người là hoạt động bí mật, có tổ chức, nhiều vụ việc diễn ra ở nước ngoài hoặc liên quan nhiều quốc gia. Không ít nạn nhân vì mặc cảm, lo sợ bị trả thù hoặc e ngại ảnh hưởng đến gia đình nên không dám trình báo khiến việc phát hiện, điều tra gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, không gian mạng vừa mở ra nhiều cơ hội kết nối, vừa trở thành "mảnh đất màu mỡ" để các đối tượng phạm tội lợi dụng. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng có thể tiếp cận hàng trăm người mỗi ngày, lựa chọn những người nhẹ dạ, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc đang gặp khó khăn về kinh tế để thực hiện hành vi lừa đảo.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, dựng “lá chắn” bảo vệ người dân

Sự thay đổi về phương thức, thủ đoạn phạm tội đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận trong công tác phòng, chống mua bán người. Bên cạnh việc xử lý nghiêm các đường dây phạm tội, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường bảo vệ nạn nhân đang trở thành những nhiệm vụ trọng tâm.

Theo TS.LS Đặng Văn Cường, những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống mua bán người theo hướng tiếp cận quyền con người và phù hợp với các cam kết quốc tế. Điểm nhấn là Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2025) với nhiều quy định mới nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và bảo vệ nạn nhân. Luật không chỉ tập trung xử lý người phạm tội mà còn chuyển mạnh sang tiếp cận lấy nạn nhân làm trung tâm, bổ sung nhiều quy định về phòng ngừa xã hội, tiếp nhận, xác minh, xác định nạn nhân, bảo vệ người đang trong quá trình xác định là nạn nhân, hỗ trợ tâm lý, y tế, pháp lý, đào tạo nghề và tái hòa nhập cộng đồng.

Đặc biệt, Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội trong việc phối hợp phát hiện, giải cứu, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, tạo nên cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ hơn so với trước đây.

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) cũng tiếp tục quy định nghiêm khắc đối với hành vi mua bán người và mua bán người dưới 16 tuổi, với mức hình phạt cao nhất là tù chung thân đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Công an tỉnh An Giang tích cực phối hợp lực lượng Bộ đội Biên phòng tăng cường tuần tra biên giới, quản lý chặt địa bàn, phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với tội phạm mua bán người. Ảnh: Bộ Công an

Tuy nhiên, từ thực tiễn điều tra và xét xử cho thấy, đấu tranh với loại tội phạm này vẫn gặp không ít khó khăn. Đa số các vụ án hiện nay đều có yếu tố xuyên quốc gia. Hành vi tuyển mộ có thể diễn ra trong nước, nạn nhân bị đưa qua nhiều quốc gia, còn hoạt động bóc lột lại xảy ra ở nước ngoài. Điều đó khiến quá trình thu thập chứng cứ phụ thuộc nhiều vào cơ chế hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp, kéo dài thời gian điều tra, xử lý.

Bên cạnh đó, nhiều nạn nhân sau khi được giải cứu vẫn mặc cảm, lo sợ bị trả thù hoặc ảnh hưởng đến gia đình nên không hợp tác với cơ quan chức năng. Trong khi đó, lời khai của nạn nhân lại là nguồn chứng cứ quan trọng để làm rõ hành vi phạm tội.

Một thách thức khác là sự phát triển của công nghệ số. Nhiều đối tượng sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin mã hóa, tài khoản ảo và các phương thức thanh toán điện tử để tuyển mộ, liên lạc và che giấu dấu vết. Không ít vụ việc cũng đặt ra khó khăn trong việc phân biệt giữa tội mua bán người với các hành vi như tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép, cưỡng bức lao động hoặc lừa đảo tuyển dụng nếu không đánh giá đầy đủ mục đích bóc lột và toàn bộ chuỗi hành vi phạm tội.

Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, để nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm mua bán người, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định hướng dẫn áp dụng pháp luật; tăng cường các biện pháp bảo vệ người tố giác, người làm chứng và nạn nhân trong suốt quá trình tố tụng; đồng thời hoàn thiện cơ chế thu thập, bảo quản và sử dụng chứng cứ điện tử. Cùng với đó là mở rộng hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin, xác minh nhân thân, dẫn độ, giải cứu và hồi hương nạn nhân.

“Pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được thực thi đồng bộ và đi cùng với sự chủ động phòng ngừa của toàn xã hội. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng lợi dụng không gian mạng để tiếp cận nạn nhân, mỗi người dân cần nâng cao cảnh giác trước những lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, xuất khẩu lao động hoặc kết hôn với người nước ngoài không rõ nguồn gốc; chủ động kiểm chứng thông tin, tìm hiểu kỹ các đơn vị tuyển dụng và báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn”, TS.LS Đặng Văn Cường khuyến cáo.

Cuộc chiến chống mua bán người sẽ còn nhiều thách thức khi thủ đoạn của các đối tượng không ngừng biến đổi. Song với một hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng cùng sự cảnh giác của mỗi người dân, “lá chắn” phòng ngừa sẽ ngày càng vững chắc, góp phần ngăn chặn từ sớm, từ xa loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm này, bảo vệ quyền con người và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.