Lễ hội đền Vua Bà, tưởng nhớ Thủy tổ Quan họ

Tổ dân phố Viêm Xá (tên nôm là làng Diềm) là một trong những cái nôi của Dân ca Quan họ Bắc Ninh, nơi có đền thờ đức Vua Bà - Thủy tổ Quan họ.

Theo truyền thuyết, đức Vua Bà là con gái Vua Hùng, trong hành trình chu du đã dừng chân tại vùng đất Viêm Trang xưa, khai khẩn đất đai, lập làng, dạy dân sản xuất và đặc biệt là sáng tạo, truyền dạy những làn điệu dân ca quan họ trữ tình, đằm thắm. Sau khi Vua Bà mất, nhân dân đã lập đền thờ và tôn bà là đức Vương Mẫu-Thành hoàng làng.

Hằng năm, vào ngày mùng 6/2 Âm lịch, nhân dân làng Diềm tổ chức lễ hội truyền thống tưởng nhớ đến công lao của người có công khai sinh, sáng tạo và truyền dạy những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, trữ tình đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ năm 2009. Năm 2016, lễ hội làng Diềm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hoạt cảnh tái hiện sự tích Vua Bà phát lệnh mở hội du Xuân.

Trong quần thể di tích lịch sử văn hóa của làng Diềm, có đền Cùng-giếng Ngọc, địa điểm linh thiêng nằm ngay đầu làng.

Năm nay, lễ hội diễn ra từ ngày 23 đến 25/3 (tức từ mồng 5 đến 7/2 âm lịch) với phong phú hoạt động phần lễ và phần hội như: Tế lễ, dâng hương, đọc chúc văn ca ngợi công đức Vua Bà; tái hiện màn chạy cờ, cướp cầu; múa lân sư tử; trình diễn trống hội, văn nghệ; tái hiện sự tích Vua Bà phát lệnh mở hội du Xuân, tung cầu, trai gái nô nức tham gia cướp cầu trong không khí vui tươi, phấn khởi.

Tiếp đó là lễ rước trang nghiêm với sự tham gia của hàng trăm người trong trang phục truyền thống đi từ đền sang đình, sau đó vòng quanh làng đến lấy nước tại đền Cùng giếng Ngọc mang về thờ tại đền Vua Bà.

Đoàn rước kiệu tại lễ hội.

Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội chính là các canh hát quan họ. Người làng Diềm nồng hậu đón bạn quan họ từ các làng trong vùng về dự hội, tổ chức hát giao lưu tại đền, đình, hát trên thuyền và tại nhà các ông trùm, bà trùm. Qua đó khẳng định giá trị và sức sống bền bỉ của di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Nghi thức lấy nước tại đền Cùng giếng Ngọc mang về thờ tại đền Vua Bà.

Trong những ngày diễn ra lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, các trò chơi dân gian như cướp cầu, đu, cờ tướng, đập niêu… thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.

Đông đảo người dân, du khách tham dự lễ hội.

Lễ hội làng Diềm không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao của Đức Vua Bà - người khởi sinh và truyền dạy dân ca quan họ, mà còn là không gian văn hóa sống động, nơi các giá trị truyền thống được bảo tồn, trao truyền và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.