Thanh âm xóa nhòa khoảng cách

“Thương điếp chào Pí Noong”, “Múa tỏi xiên hán”, “Kệnh chào pửi nung”... Đó là những lời chào đầu tiên của phát thanh viên trong các chương trình phát thanh tiếng dân tộc Tày, Dao, Cao Lan, Mông... Mỗi ngày, khi sương sớm trên sườn núi hay khi hoàng hôn buông xuống các bản làng xa xôi, làn sóng radio của Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang lại vang lên quen thuộc, mang theo hơi thở cuộc sống, tri thức và tình yêu thương đến từng nếp nhà. Không chỉ là kênh cung cấp thông tin, phát thanh tiếng dân tộc đã trở thành sợi dây kết nối những trái tim, xóa nhòa khoảng cách giữa miền ngược và miền xuôi.

Nhịp cầu thông tin giữa đại ngàn

Nhớ lại những ngày đầu ra đời vào năm 1976, khi đời sống của bà con vùng sâu, vùng xa còn vô vàn khó khăn, đường sá gập ghềnh, chiếc đài cassette hay radio chạy pin chính là tài sản vô giá của mỗi gia đình. Thời ấy, thông tin đến với bản làng còn ít, bà con chủ yếu sống phụ thuộc vào nương, rẫy. Sự xuất hiện của chương trình phát thanh tiếng dân tộc như một luồng gió mới, mang ánh sáng tri thức và hơi thở thời đại đến với đồng bào các dân tộc thiểu số, góp phần quan trọng vào việc giảm nghèo thông tin nơi biên cương.

Phát thanh viên tiếng dân tộc thực hiện quy trình dịch và thu âm, chuẩn bị lên sóng.

Nhớ về những năm tháng đầu tiên gắn bó với chiếc micro thu âm, bà Triệu Thị Hoàn, nữ phát thanh viên kỳ cựu đã nghỉ hưu bộc bạch trong niềm xúc động: “Ngày ấy thiếu thốn đủ bề, máy móc thô sơ, việc chuyển ngữ từ tiếng phổ thông sang tiếng dân tộc gian nan vô cùng. Thế nhưng, chỉ cần bước ra bản, nghe bà con đùa vui: “Thấy tiếng cô trên đài rồi, biết cách làm cái lúa mới rồi đấy!”, bao nhiêu vất vả, mệt mỏi trong phòng thu dường như tan biến hết”.

Lời tâm sự ấy đồng điệu với niềm vui mộc mạc của người nghe đài nơi vùng cao. Ông Đặng Văn Xuân, thôn Bản Pình, xã Hùng Lợi chia sẻ: “Mở đài nghe được tiếng mình, nghe bà con hát dân ca, nghe kể chuyện rồi đến tin tức, chuyện làm ăn, chuyện xã hội ở khắp nơi bằng tiếng mình, trong lòng vui lắm, tự hào lắm”.

Để có được những giờ phát sóng trọn vẹn và mượt mà đến tay người nghe, phía sau phòng thu là cả một quy trình làm việc tỉ mỉ, đòi hỏi sự kiên trì và tình yêu nghề cháy bỏng. Hiện nay, Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang duy trì 7 chương trình phát thanh tiếng dân tộc mỗi ngày, phủ sóng đều đặn cả 4 thứ tiếng: Tày, Mông, Dao và Cao Lan với thời lượng 30 phút mỗi chương trình. Khung giờ được bố trí khoa học, phù hợp với nhịp sống và sinh hoạt của bà con vùng cao: Tiếng Tày (2 chương trình/ngày), phát lúc 10h05 và 19h30; tiếng Dao (2 chương trình/ngày), phát lúc 13h30 và 20h00; tiếng Cao Lan (2 chương trình/ngày), phát lúc 14h30 và 22h00; tiếng Mông (1 chương trình/ngày), phát lúc 10h30.

Quy trình sản xuất đòi hỏi nhiều công sức hơn so với chương trình tiếng phổ thông. Sau khi bản tin thời sự, kinh tế, văn hóa - xã hội được các biên tập viên hoàn thiện bằng tiếng phổ thông, đội ngũ dịch và phát thanh viên mới bắt tay vào công đoạn biên dịch, thu âm. Những gương mặt, giọng đọc quen thuộc đã trở nên thân thương với khán giả miền núi nhiều năm qua có thể kể đến Kim Thị, Quốc Huy (tiếng Tày); Triệu Tâm, Đặng Duyên (tiếng Dao); Tiêu Thị Xuân, Tô Chí Vượng (tiếng Cao Lan); Giàng Thị Thanh, Vàng Thị Máy (tiếng Mông).

Chia sẻ về công việc thầm lặng của mình, chị Giàng Thị Thanh, người phụ trách biên dịch và phát thanh tiếng Mông tâm sự: “Mỗi lần vào phòng thu, đứng trước micro, tôi luôn hình dung mình đang trò chuyện trực tiếp với bà con đồng bào mình. Dịch tiếng dân tộc không thể dịch cứng nhắc theo từng câu chữ tiếng phổ thông được, mà phải chọn cách nói mộc mạc, quen thuộc. Mong muốn chuyển tải hết được thông tin thời sự kinh tế xã hội, đời sống… đến bà con một cách nhanh nhất”.

Không chỉ phục vụ công chúng trong tỉnh, đội ngũ phóng viên, biên tập viên của tòa soạn còn tích cực sản xuất, gửi tin bài cộng tác tới các cơ quan báo chí Trung ương, như chuyên mục phát thanh tiếng dân tộc trên VTV5, góp phần lan tỏa hình ảnh và thông tin của Tuyên Quang đến với khán giả cả nước. Bền bỉ qua năm tháng, các tác phẩm phát thanh tiếng dân tộc của tỉnh hằng năm đều đạt giải cao tại các kỳ Liên hoan Phát thanh toàn quốc. Tiêu biểu như tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII - Quảng Ninh 2026 với chủ đề “Phát thanh vì Việt Nam hùng cường, thịnh vượng”, tác phẩm “Giữ hồn lanh nơi Cao nguyên đá” (thể loại chương trình tiếng Mông) của nhóm tác giả: Mai Ngọc Quỳnh, Ma Thị Lắm, Hoàng Thị Minh Phương, Chu Thị Ngọc Bích, Vàng Thị Máy, Giàng Thị Thanh, Đồng Quyết Thắng đã xuất sắc giành giải Bạc, khẳng định vị thế chuyên môn và tâm huyết của những người làm báo nói nơi đây.

Tác giả Ma Thị Lắm, đại diện Nhóm tác giả nhận giải Bạc thể loại Chương trình tiếng dân tộc tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII - Quảng Ninh 2026 với chủ đề “Phát thanh vì Việt Nam hùng cường, thịnh vượng”.

Gắn kết nguồn sức mạnh mềm

Trong môi trường truyền thông hiện đại ngày nay, khi tiếng nói của dân tộc mình cất lên trên sóng phát thanh, đồng bào cảm nhận rõ bản thân mình có một chỗ đứng bình đẳng, tiếng nói của mình được trân trọng. Nghe radio bằng tiếng mẹ đẻ đã trở thành sợi dây vô hình kết nối những trái tim, nuôi dưỡng niềm tự hào và tình yêu đối với ngôn ngữ, văn hóa dân tộc cho nhiều thế hệ người thiểu số.

Không khó để bắt gặp trên sóng phát thanh những phóng sự về tập tục cưới hỏi của người Dao, các lễ hội truyền thống, những điệu dân ca Soọng cô, tiếng khèn Mông hay những câu chuyện làm ăn, mùa màng nơi buôn bản… Các câu chuyện được kể lại một cách sinh động, gần gũi qua làn sóng phát thanh không chỉ để nghe, mà còn để nhớ, để yêu và để tự hào. Bà con thấy mình trong đó, được thấu hiểu và đồng hành; thấy văn hóa của mình không bị lãng quên, mà đang được trân trọng, tôn vinh và hòa nhịp cùng dòng chảy chung của văn hóa dân tộc Việt Nam.

Khẳng định định hướng phát triển và sứ mệnh của dòng chảy truyền thông dân tộc trong giai đoạn mới, đồng chí Tăng Thị Hà, Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang chia sẻ: “Chương trình phát thanh tiếng dân tộc luôn được Đảng bộ và lãnh đạo cơ quan xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, là cầu nối nối dài niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh đổi mới và chuyển đổi số báo chí hiện nay, cơ quan không ngừng đầu tư nâng cao chất lượng nội dung, đổi mới phương thức truyền tải và đào tạo đội ngũ cán bộ, biên dịch viên tinh thông nghiệp vụ. Mục tiêu lớn nhất là làm sao để làn sóng phát thanh tiếng dân tộc không chỉ giữ vững bản sắc truyền thống mà còn tiếp cận gần hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn tới đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số”.

Sức mạnh mềm ấy đã thực sự tham gia hiệu quả vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, nâng cao dân trí và bảo tồn văn hóa đặc sắc. Bên cạnh đó, truyền thông dân tộc đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tuyên truyền, đưa đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, gây dựng và bồi đắp niềm tin vững chắc trong lòng Nhân dân.

Trải qua nhiều thập kỷ, các thế hệ cán bộ, biên dịch viên, kỹ thuật viên, dẫn chương trình của Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang không ngừng nỗ lực, sáng tạo, ngày càng khẳng định vị trí quan trọng trong hệ thống truyền thông. Làn sóng phát thanh tiếng dân tộc vẫn đang ngày ngày cất lên bền bỉ giữa ngàn xanh, mang theo hơi ấm, sự thấu hiểu và sẻ chia, tiếp tục hành trình xóa nhòa mọi khoảng cách.

Giang Lam