Tạo đột phá từ phát triển giao thông xanh

Chủ trương thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) trong lĩnh vực giao thông vận tải đang được chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh triển khai quyết liệt, có lộ trình và ưu tiên nguồn lực rõ ràng. Cùng với thúc đẩy phát triển kinh tế, mở rộng hệ thống giao thông xanh không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là bước đột phá để nâng cao chất lượng môi trường sống của người dân.

Chuyển đổi phương tiện giao thông thân thiện với môi trường

Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 2.432 phương tiện hoạt động trên các tuyến xe buýt. Trong đó có 1.185 xe buýt điện và 182 xe buýt sử dụng khí CNG, chiếm tỷ lệ hơn 56% tổng số xe buýt đang vận hành. Nhờ thành phố quyết tâm chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng thân thiện với môi trường, việc chuyển đổi xe buýt xăng sang xe điện tăng nhanh trong các tháng đầu năm 2026, đưa tỷ lệ xe buýt điện từ 40 lên gần 57%. Thành phố sẽ tiếp tục triển khai đấu thầu các dự án chuyển đổi sang xe buýt điện để đến năm 2030, phương tiện giao thông công cộng của thành phố sẽ là xe buýt sử dụng năng lượng sạch, xanh.

Theo Giám đốc Trung tâm Quản lý giao thông công cộng (Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh) Phạm Ngọc Dũng, để kiểm soát ô nhiễm môi trường, kinh nghiệm từ các nước có nền công nghiệp phát triển đều chọn phương tiện chuyển đổi đầu tiên là từ hệ thống giao thông công cộng (metro, xe buýt), sau đến phương tiện kinh doanh vận tải và cuối cùng là phương tiện giao thông cá nhân. Không chỉ riêng xe buýt, thành phố đặt mục tiêu và có lộ trình chuyển đổi các xe như xe công nghệ, giao hàng, xe cơ quan nhà nước sang chạy điện, ít phát thải.

Là một công chức của Sở Xây dựng, ông Ngọc Hải đã chuyển qua sử dụng xe máy điện gần hai năm nay. Ông Hải phân tích, bản thân sử dụng xe máy điện vừa ủng hộ chủ trương phát thải ròng bằng “0” của ngành giao thông vận tải vừa tiết kiệm khá nhiều chi phí (trung bình tiết kiệm được 70% chi phí so với thời điểm dùng xe chạy xăng). Tuy nhiên, điều còn băn khoăn của hầu hết người có xe máy khi chuyển sang xe điện là hạ tầng trạm sạc như tủ đổi pin công cộng hoặc hệ thống sạc điện tại nơi ở còn thiếu.

Thống kê của Sở Xây dựng, trong gần một năm qua, thành phố đã công bố 4.000 vị trí lắp đặt tủ đổi pin, trong đó có khoảng 1.200 vị trí đã gắn tủ để giải quyết nhu cầu nạp điện cho xe máy điện. Sở này cũng phấn đấu hoàn tất quy hoạch và công bố 20.000 vị trí lắp đặt tủ đổi pin từ nay đến cuối năm 2026. Trong khi đó, dự báo đến năm 2030, thành phố có khoảng 1,2 triệu xe máy điện lưu thông, nhu cầu hơn 25.000 trụ sạc và tủ đổi pin công cộng.

Thực hiện lộ trình giảm phát thải

Là trung tâm kinh tế lớn của cả nước với 14 triệu dân và nhu cầu đi lại phụ thuộc chủ yếu vào phương tiện cá nhân, Thành phố Hồ Chí Minh đang đối mặt áp lực ngày càng gia tăng về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính. Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh có hơn 11 triệu xe mô-tô, xe gắn máy thuộc diện phải kiểm định khí thải. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, nếu thực hiện kiểm soát khí thải nghiêm túc, mỗi năm thành phố có thể giảm hơn 56.000 tấn khí carbon và gần 5.000 tấn hydrocarbon, góp phần đáng kể cải thiện chất lượng không khí.

VinBus hoàn tất chuyển đổi toàn bộ phương tiện vận hành tuyến 33 và 150 tại Thành phố Hồ Chí Minh sang xe buýt điện. (Ảnh HÀ MAI)

Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, tại Việt Nam, phát triển giao thông xanh không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là bước đột phá quan trọng. Đó không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà là cuộc cách mạng toàn diện về thể chế, nhân lực, quản trị quốc gia và động lực để xây dựng và phát triển một nền công nghiệp nội địa có khả năng tự chủ về công nghệ. Ông An nhìn nhận, hạ tầng hỗ trợ được xem là “mấu chốt” quyết định sự thành công của lộ trình chuyển đổi.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hiện có một số nhà đầu tư triển khai lắp đặt các trụ sạc điện cho xe ô-tô, tủ đổi pin cho xe máy điện nhằm đáp ứng lộ trình chuyển đổi xanh, đồng thời phát triển đồng bộ mạng lưới trạm sạc và trạm hoán đổi pin. Tuy nhiên, bài toán tiếp cận hạ tầng trạm sạc cho phương tiện sử dụng năng lượng điện cần tiếp tục được giải quyết toàn diện để bảo đảm thuận tiện cho người dân.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đàm Hoàng Phúc, chuyên gia cao cấp UNDP, nút thắt cốt lõi vấn đề nằm ở hệ sinh thái, mô hình vận hành và đặc biệt là hệ thống sạc chưa đồng bộ để chuyển đổi xanh sớm “chạm đích”. Người dùng cần giải pháp nhanh, linh hoạt thay vì chờ đợi lâu tại trạm sạc. Do đó, mô hình sạc phải phân tán sâu vào khu dân cư và điểm đích đến, tối ưu hóa cho xe máy điện và các chặng di chuyển ngắn.

Thực hiện lộ trình giảm phát thải trong ngành giao thông vận tải, hiện Thành phố Hồ Chí Minh đang nghiên cứu hoàn thiện các chính sách hỗ trợ tài chính, bao gồm trợ giá, ưu đãi tín dụng và cơ chế chia sẻ rủi ro trong các dự án đầu tư phương tiện xanh. Cùng với hệ thống xe buýt điện, việc vận hành tuyến metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên góp phần tăng tỷ trọng vận tải công cộng, giảm áp lực phương tiện cá nhân.

Đối với kiểm soát khí thải, mới đây Sở Xây dựng đề nghị các hiệp hội, doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và hệ thống bảo hành, bảo dưỡng chủ động rà soát, nâng cấp cơ sở vật chất để sẵn sàng tham gia kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới, có hiệu lực từ ngày 30/6/2026.

Thành phố cũng triển khai vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm thành phố, khu vực Cần Giờ, đặc khu Côn Đảo (như hạn chế lưu hành xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch đối với các phương tiện giao thông không đạt chuẩn khí thải đi vào vùng lõi trung tâm, vận hành hoàn toàn xe buýt điện…), đồng thời nghiên cứu hạn chế lưu thông một số loại phương tiện cơ giới cá nhân trên một số tuyến đường trong khoảng thời gian nhất định, bảo đảm phù hợp năng lực đáp ứng của hạ tầng giao thông và hệ thống giao thông công cộng.

Các chuyên gia đô thị cũng khuyến nghị Thành phố Hồ Chí Minh, một siêu đô thị cần đa dạng hóa lộ trình giảm phát thải. Việc chuyển đổi hệ thống giao thông xanh cần sự kết hợp linh hoạt các công nghệ phương tiện phát thải thấp, phù hợp đặc thù giao thông đô thị mật độ cao và điều kiện thực tế của thành phố