Ngăn hưởng sai, bảo đảm quyền lợi từ chính sách bảo hiểm thất nghiệp

Hiểu đúng để hưởng đúng

Thực tế tại các địa phương cho thấy, tình trạng hưởng trợ cấp thất nghiệp không đúng quy định vẫn được phát hiện qua quá trình rà soát, đối chiếu dữ liệu.

Tại Cần Thơ, trong tháng 5-2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố tiếp nhận 3.825 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giải quyết 3.027 trường hợp đủ điều kiện. Qua rà soát, đơn vị đã thu hồi hơn 87,9 triệu đồng từ 22 trường hợp hưởng không đúng quy định.

Tại TP Hồ Chí Minh, trong 7 tháng năm 2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố phối hợp với cơ quan Bảo hiểm xã hội rà soát, thu hồi tiền trợ cấp thất nghiệp của gần 1.140 trường hợp hưởng sai quy định, với tổng số tiền hơn 10 tỷ đồng.

Hướng dẫn người lao động thao tác nộp hồ sơ trực tuyến.

Theo cơ quan chức năng, hành vi phổ biến là người lao động đã có việc làm nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp. Ngoài ra, còn có trường hợp kê khai không chính xác về tình trạng việc làm hoặc hợp thức hóa hồ sơ, giấy tờ để đáp ứng điều kiện hưởng chế độ.

Khối lượng hồ sơ BHTN ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý. Riêng tại TP Hồ Chí Minh, từ ngày 1-1 đến 25-7-2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố tiếp nhận 129.997 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, tăng 3,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, 64.686 hồ sơ được nộp trực tuyến, chiếm gần một nửa tổng số hồ sơ.

Ở quy mô rộng hơn, theo số liệu của cơ quan Bảo hiểm xã hội, trong giai đoạn 2020-2024, qua đối chiếu dữ liệu, đã phát hiện hơn 87.000 trường hợp hưởng trợ cấp thất nghiệp trong khi đồng thời tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc, qua đó, ngăn ngừa nguy cơ chi sai khoảng 319 tỷ đồng.

Những số liệu này cho thấy đối chiếu dữ liệu có vai trò quan trọng trong phát hiện các trường hợp hưởng sai. Song, nếu chỉ phát hiện sau khi khoản trợ cấp đã được chi trả thì công tác xử lý sẽ phát sinh thêm khâu xác minh và thu hồi.

Ngăn ngừa từ khâu giải quyết

Theo TS Phạm Ngọc Toàn - Giám đốc Trung tâm Thông tin - phân tích, dự báo chiến lược và dịch vụ công (Bộ Nội vụ), các hành vi vi phạm BHTN có thể tập trung ở ba nhóm chính: Người lao động đã có việc làm nhưng không khai báo; kê khai không chính xác về tình trạng việc làm và làm hoặc hợp thức hóa hồ sơ, giấy tờ.

Trong đó, đáng chú ý nhất là trường hợp người lao động đã có việc làm mới nhưng vẫn tiếp tục hưởng trợ cấp thất nghiệp. Theo ông, một trong những nguyên nhân là dữ liệu phục vụ quản lý còn có độ trễ.

Người lao động có thể phát sinh việc làm mới trong khi thông tin về việc tham gia Bảo hiểm xã hội tại đơn vị mới chưa được cập nhật đồng thời với dữ liệu phục vụ giải quyết BHTN. Bên cạnh đó, thị trường lao động thay đổi nhanh, trong khi người lao động có thể chậm thông báo khi tình trạng việc làm thay đổi.

TS Phạm Ngọc Toàn cho rằng vấn đề hiện nay không phải thiếu dữ liệu, mà là dữ liệu còn phân mảnh. Thông tin về người lao động được quản lý ở nhiều hệ thống, nhưng chưa được kết nối để có thể kiểm tra, cảnh báo kịp thời.

Do đó, cần tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thực hiện chính sách BHTN và cơ quan Bảo hiểm xã hội, đồng thời, từng bước kết nối với các nguồn dữ liệu liên quan. Khi dữ liệu được cập nhật và đối chiếu kịp thời, những trường hợp có dấu hiệu bất thường có thể được phát hiện sớm hơn, thay vì chờ đến khi đã chi trả trợ cấp mới tiến hành rà soát.

Cùng với giải pháp dữ liệu, việc hướng dẫn để người lao động hiểu rõ quyền và nghĩa vụ khi hưởng BHTN cũng cần được chú trọng. Theo tài liệu, có những trường hợp hưởng sai xuất phát từ việc người lao động chưa hiểu đầy đủ quy định, trong khi cũng có trường hợp có dấu hiệu cố tình vi phạm. Việc xác định nguyên nhân phải căn cứ vào từng hồ sơ và kết quả xác minh.

Luật Việc làm năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1-1-2026 tiếp tục mở rộng đối tượng tham gia BHTN và bổ sung các chính sách hỗ trợ người lao động. Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường chia sẻ dữ liệu và phát hiện sớm trường hợp hưởng sai càng có ý nghĩa.

Bịt “kẽ hở” trong chính sách BHTN, vì vậy, cần được thực hiện đồng thời ở cả hai phía. Người lao động phải thực hiện đúng nghĩa vụ khai báo, còn cơ quan quản lý cần có hệ thống dữ liệu được cập nhật, kết nối và đối chiếu kịp thời. Qua đó, chính sách được thực hiện đúng đối tượng, bảo đảm quyền lợi của người lao động và sử dụng hiệu quả nguồn lực của Quỹ BHTN.