Tiếng việt | English

"Dây sức khỏe" của người Tày, Nùng

- Lâu nay, nhắc đến phong tục buộc chỉ cổ tay người ta thường nghĩ ngay đến đất nước Lào - một phong tục có từ rất lâu đời, mang nét đẹp về văn hóa về tinh thần của người dân xứ sở Triệu Voi. Tuy nhiên, ít người biết rằng, tục lệ đầy tính nhân văn ấy đã được người dân tộc Tày, Nùng ở Tuyên Quang duy trì từ đời này sang đời khác.

Đã thành thông lệ, cứ vào dịp Tết Nguyên đán, anh Nguyễn Văn Bảo, thôn Nà Khà, xã Lăng Can (Lâm Bình) lại đưa con đến nhà thầy mo (thầy cúng - người thường làm các lễ liên quan đến phong tục tập quán của người Tày, Nùng) để làm lễ buộc chỉ cổ tay. Anh cho biết, xin thầy sợi chỉ đỏ với mong muốn các con anh đón năm mới có nhiều sức khỏe, hay ăn chóng lớn. Bởi sợi chỉ đỏ theo quan niệm của người dân tộc Tày như lá bùa hộ mệnh để bảo vệ mỗi người, mang đến những điều may mắn, tốt đẹp trong cuộc sống. Khi đã được buộc chỉ cổ tay thì bất cứ người nào cũng phải tuân thủ những điều kiêng kị, không được tự ý tháo khi chưa đủ ngày, trừ phi chỉ tự đứt. Và thông thường, người Tày thường đeo ít nhất từ 1 tuần trở lên.


Những đứa trẻ dân tộc Tày ở thôn Nà Khà, xã Lăng Can (Lâm Bình) đều đeo sợi chỉ đỏ như một lá bùa mệnh để được bảo vệ, che chở trước thế giới siêu nhiên.

Tục buộc chỉ cổ tay không tốn kém cũng không phải vấn đề mê tín dị đoan mà đơn thuần chỉ là một nghi thức cầu an từ thuở sơ khai nhằm củng cố tinh thần cho con người luôn vững tin trước thế giới siêu nhiên. Lễ buộc chỉ cổ tay thường được thực hiện vào dịp: Tết, đám cưới, cúng giải hạn, cúng đầy tháng cho trẻ và vào 1, hôm rằm hàng tháng... với mong muốn có người luôn khỏe mạnh, có cuộc sống bình an, hạnh phúc. Người Tày, Nùng còn thực hiện nghi lễ này đối với khách đến chơi nhà để thể hiện sự hiếu khách, mong những điều tốt đẹp đến với khách.

Người làm lễ buộc chỉ cổ tay phải là người làm nghề mo hoặc đang thờ tổ mo mới làm được. Thầy mo là thầy cúng trong các bản, làng. Những người này làm các lễ linh thiêng, lễ hội, đầy tháng tuổi cho trẻ sơ sinh, ma chay, cưới xin, dựng nhà mới… Tất cả những công việc ấy người trong làng cần thầy mo cầu khấn trước thần linh. Những thầy mo này đều có các bài cúng được viết theo dạng cổ, thể theo tiếng địa phương.

Khi làm lễ, thầy mo sẽ đặt cuộn chỉ lên bàn thờ rồi cầu nguyện xin ban cho quyền năng của thế lực siêu nhiên nhập vào cuộn chỉ để phù trợ cho con người giữ được vía luôn mạnh khỏe (theo quan niệm dân gian, nam có 7 vía, nữ 9 vía). Làm lễ xong, chỉ được mang xuống buộc cho khách: khách nam thì chập bảy sợi chỉ lại (tượng trưng 7 vía) rồi buộc vào bên tay trái; khách nữ thì là 9 sợi chỉ (tượng trưng 9 vía) buộc vào bên tay phải.

Tuy nhiên, tục buộc chỉ cổ tay được thực hiện chủ yếu ở người già và trẻ nhỏ. Bởi người Tày, Nùng quan niệm, trẻ nhỏ vía còn non nớt nên gia đình, dòng tộc tổ chức lễ buộc chỉ cổ tay khi trẻ tròn một tháng tuổi, còn gọi là buộc vía. Còn người già sẽ luôn khỏe mạnh để vượt qua bệnh tật. Vì vậy, đến nay hầu hết gia đình nào có người già, trẻ nhỏ đều thực hiện nghi lễ này.

Tục buộc chỉ cổ tay mang đậm nét văn hóa của đồng bào Tày, Nùng và hiện vẫn được duy trì trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây.

Hoàng Anh

Tin cùng chuyên mục