Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ:Mở rộng không gian đổi mới sáng tạo

Luật được kỳ vọng tạo động lực cho thị trường công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tập đoàn TH ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp theo mô hình tuần hoàn bền vững.

Ưu tiên chuyển giao công nghệ chiến lược

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ được Quốc hội thông qua ngày 10-12-2025. Luật đã cập nhật một cách căn bản khung pháp lý cho hoạt động chuyển giao, thương mại hóa và làm chủ công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là mở rộng khái niệm công nghệ. Theo quy định mới, công nghệ không chỉ giới hạn ở máy móc, thiết bị mà còn bao gồm tri thức, dữ liệu, thiết kế, mô hình, thuật toán, phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Cách tiếp cận này phản ánh đúng xu thế phát triển hiện nay, khi giá trị gia tăng của nền kinh tế ngày càng tập trung vào các tài sản vô hình, giải pháp số và mô hình sáng tạo.

Luật đồng thời quy định rõ các hình thức chuyển giao như tài liệu công nghệ, quy trình quản lý chất lượng, tiêu chuẩn và thông số kỹ thuật, qua đó tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho các giao dịch công nghệ trong thực tiễn.

Về định hướng ưu tiên, Luật bổ sung và làm rõ các nhóm công nghệ ưu tiên chuyển giao, gồm: Công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ tiên tiến, công nghệ mới, công nghệ sạch, công nghệ xanh, công nghệ phục vụ dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm, quốc phòng và an ninh. Đáng chú ý, Luật lần đầu tiên đưa ra thuật ngữ “công nghệ xanh” và đưa nhóm công nghệ này vào danh mục ưu tiên chuyển giao từ nước ngoài vào Việt Nam cũng như chuyển giao trong nước.

Luật cũng nhấn mạnh yêu cầu làm chủ và cải tiến công nghệ sau chuyển giao. Bên nhận chuyển giao công nghệ có quyền cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ trên cơ sở công nghệ được chuyển giao theo pháp luật về sở hữu trí tuệ và các quy định liên quan. Quy định này nhằm nâng cao hiệu quả chuyển giao, hạn chế tình trạng tiếp nhận công nghệ nhưng không hình thành và phát triển được năng lực nội sinh.

Một nội dung được đánh giá có tính đột phá của Luật là cơ chế thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Luật quy định Nhà nước tự động giao quyền sở hữu công nghệ, quyền tự định đoạt và tự thỏa thuận giá trị cho tổ chức tạo ra công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước. Đồng thời, Luật khuyến khích góp vốn bằng công nghệ được tạo ra từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thông qua các biện pháp hỗ trợ thẩm định giá, xác lập quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng công nghệ hợp pháp.

Luật cũng đề cao vai trò của Nhà nước trong việc mua và phổ biến công nghệ phục vụ các mục tiêu công ích như: Quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, dịch bệnh. Việc mua công nghệ phải bảo đảm giá trị sử dụng, phù hợp năng lực triển khai, quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng và sử dụng ngân sách minh bạch, hiệu quả. Công nghệ sau khi mua có thể được phổ biến miễn phí, ưu đãi hoặc cấp quyền sử dụng có điều kiện, góp phần lan tỏa lợi ích xã hội.

Luật cũng dành dung lượng quan trọng cho điều chỉnh việc phát triển thị trường khoa học và công nghệ. Nhà nước sẽ đầu tư phát triển mạng lưới các tổ chức trung gian như tổ chức môi giới, tư vấn, đánh giá, thẩm định giá công nghệ, các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và sàn giao dịch công nghệ. Các tổ chức này đóng vai trò kết nối cung - cầu, hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh tiếp cận và ứng dụng công nghệ hiệu quả.

Về cơ chế tài chính, Luật cho phép chi phí chuyển giao công nghệ được tính là chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp; đồng thời tiếp tục hỗ trợ đổi mới công nghệ thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở trung ương và địa phương.

Một điểm mới đáng chú ý khác là cải cách mạnh mẽ thủ tục thẩm định công nghệ. Luật quy định việc thẩm định công nghệ chỉ áp dụng đối với dự án sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường, an ninh, an toàn xã hội...

Theo Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) Chu Thúc Đạt, Luật sửa đổi, bổ sung lần này hướng tới ba mục tiêu lớn: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đồng bộ, phù hợp thực tiễn và xu thế quốc tế; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ nội sinh; phát triển thị trường khoa học và công nghệ theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp. Ông Chu Thúc Đạt nhấn mạnh, với 21 điều được sửa đổi, bổ sung, Luật vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro, vừa tạo thuận lợi cho đầu tư và đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường cơ chế hậu kiểm thay cho tiền kiểm, giảm thủ tục nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ có hiệu lực từ ngày 1-4-2026, riêng một số quy định về thủ tục chấp thuận và cấp phép chuyển giao công nghệ có hiệu lực ngay sau khi Quốc hội thông qua. Việc ban hành Luật được kỳ vọng tạo động lực mới cho hoạt động chuyển giao, lan tỏa và thương mại hóa công nghệ, đưa công nghệ vào sản xuất nhanh và hiệu quả hơn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.