Giữ sao sản phẩm OCOP

Gia hạn và đánh giá lại sau khi hết hạn là quy định bắt buộc nhằm chuẩn hóa, nâng tầm giá trị thương hiệu OCOP. Thế nhưng tại nhiều địa phương, các chủ thể vẫn chần chừ, thậm chí chưa thực sự chú trọng đầu tư nâng cao chất lượng để tiếp tục duy trì danh hiệu này.

Nỗ lực bứt phá của chủ thể

Sau khi nâng hạng từ 3 lên 4 sao cấp tỉnh, các sản phẩm: Chè xanh, chè lạnh Ngọc Thúy và chè Bát Tiên của HTX Dịch vụ nông nghiệp Sử Anh không chỉ khẳng định vị thế vững chắc mà ngày càng chiếm trọn niềm tin của thị trường.

Anh Nguyễn Công Sử, Giám đốc HTX chia sẻ, bản thân luôn đau đáu nâng cao chất lượng sản phẩm. Do vậy, HTX đã đặt quyết tâm cao độ, kiên trì theo đuổi quy trình canh tác hữu cơ nghiêm ngặt. Việc nâng hạng sao không đơn thuần là giữ vững danh hiệu, mà phải là cuộc bứt phá để nâng tầm thương hiệu trà quê hương.

Hiện thực hóa mục tiêu, HTX tự đưa mình vào một quy trình sản xuất vô cùng khắt khe. Từ khâu chăm sóc, thu hái đến chế biến, bảo quản đều chuẩn xác đến từng chi tiết. Để có nguyên liệu chất lượng cao phục vụ sản xuất, các thành viên phải hái thủ công từ sáng sớm theo tiêu chuẩn vàng một tôm, hai lá. Chè vừa rời cành lập tức được đưa vào xưởng làm héo, chạy đua với thời gian để chế biến sâu.

HTX Nông nghiệp hữu cơ Hồng Phát, xã Kim Bình không ngừng cải tiến quy trình chế biến, nâng cao chất lượng sản phẩm trà đỗ đen xanh lòng.

Quyết tâm vượt khó của HTX thể hiện rõ ở việc chinh phục kỹ thuật khó. Nếu chè mạn chỉ cần sao, sấy liên tục đến khi độ ẩm ở mức thấp nhất thì dòng chè lạnh cao cấp đòi hỏi quá trình sấy phải dừng lại ngay khi độ ẩm chạm ngưỡng 40%. Bí quyết giữ ẩm kỳ công này giúp sản phẩm vừa giữ trọn vị tươi của chè xanh, vừa đượm hương thơm của chè mạn. Quy trình ngặt nghèo ấy đã tạo nên hương vị độc bản cho chè lạnh Ngọc Thúy, "quả ngọt" xứng đáng cho một HTX quyết tâm không dừng lại ở thành công cũ.

Dù chưa đạt được kết quả nâng hạng rõ rệt như câu chuyện của chè Ngọc Thúy, nhưng hành trình của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu nông sản Bình An, xã Quản Bạ cũng là một điểm sáng rất đáng trân trọng trên chặng đường làm mới mình.

Đánh giá về điều này, ông Ngô Văn Thương, Phó Chánh văn phòng Điều phối chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh, nhận định: Ban điều phối đánh giá cao sự chủ động và kiên trì của công ty. Dù đối mặt với không ít áp lực về vùng nguyên liệu và kỹ thuật, doanh nghiệp vẫn không ngừng đầu tư, cải tiến quy trình để chuẩn bị tốt nhất cho việc tái chứng nhận, nâng hạng hai sản phẩm chủ lực là mật ong rừng và mật ong bạc hà. Đây là những tín hiệu tích cực cho thấy tư duy làm OCOP bài bản, bền vững và nói không với tư duy phong trào của các doanh nghiệp địa phương hiện nay.

Vẫn còn nhiều điều đáng nói

Phó Chánh văn phòng Điều phối chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh Ngô Văn Thương cho biết: Không phải chủ thể nào cũng nỗ lực, quyết tâm như HTX Dịch vụ Nông nghiệp Sử Anh và Công ty TNHH Xuất nhập khẩu nông sản Bình An. Sau khi đạt sao, một số chủ thể có tâm lý dừng lại, chờ đợi sự định hướng, hỗ trợ từ phía Nhà nước.

Minh chứng rõ nhất trong các kỳ đánh giá của Hội đồng cấp tỉnh trong những năm gần đây, số lượng sản phẩm OCOP được chứng nhận lại, nâng hạng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Điển hình như năm 2025, toàn tỉnh chỉ có 7 sản phẩm nộp hồ sơ để công nhận lại và đánh giá nâng hạng. Với 700 sản phẩm được công nhận, đến nay toàn tỉnh chỉ còn khoảng 450 sản phẩm giữ được chứng nhận sao OCOP.

Đằng sau những con số vơi rụng ấy là câu chuyện về tư duy ăn đong và năng lực nội tại chưa đủ lớn của không ít cơ sở sản xuất. Nhiều chủ thể tham gia chương trình OCOP ban đầu chỉ với mục đích có được tấm giấy thông hành để nhận các chính sách hỗ trợ ngắn hạn. Khi chứng nhận hết hiệu lực sau 36 tháng, việc phải đối mặt với quy trình hậu kiểm nghiêm ngặt, chi phí kiểm nghiệm định kỳ cùng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng nâng cao. Thay vì chủ động nâng chất để tái chứng nhận, họ chấp nhận để sản phẩm rớt sao, quay về phương thức kinh doanh truyền thống.

Bảo chứng của chất lượng và niềm tin

Trước thực trạng nhiều sản phẩm bị vơi rụng sao, các cơ quan quản lý nhà nước không chọn cách thả nổi. Thay vào đó, một chiến dịch rà soát quy mô và toàn diện đang được ngành chức năng triển khai dựa trên những căn cứ pháp lý mới, nhằm đưa chương trình OCOP về đúng giá trị cốt lõi.

Đồng chí Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 22/5/2026 về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP chính là kim chỉ nam mới. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành chức năng thay đổi phương thức tiếp cận, chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu. Sở cũng sẵn sàng đồng hành, kịp thời tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện thủ tục đối với những sản phẩm đến hạn đánh giá lại.

Song song với sự hỗ trợ đó, công tác quản lý và giám sát sau công nhận cũng sẽ được thực hiện một cách kỹ lưỡng hơn. Tỉnh chú trọng phát triển theo chiều sâu chứ không chạy theo số lượng. Bởi suy cho cùng, sản phẩm OCOP phải luôn là bảo chứng vững chắc cho chất lượng và niềm tin của người tiêu dùng - Phó giám đốc Đỗ Tấn Sơn nhấn mạnh.

Danh hiệu OCOP không phải là cái đích cố định để các chủ thể chạm tay vào rồi dừng lại, mà là một hành trình gìn giữ chữ tín bền bỉ với thị trường. Có như vậy, sao OCOP mới có thể bền bỉ tỏa sáng, mang lại giá trị kinh tế đích thực và nâng tầm đời sống cho người nông dân.

Bài, ảnh: Đoàn Thư