Cá tầm Tây Côn Lĩnh

Dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, những dòng suối lạnh từng lặng lẽ chảy từ đại ngàn nay mang theo một giá trị mới. Từ vài bể nuôi thử nghiệm, nghề nuôi cá tầm đã dần hình thành ở xã Cao Bồ, mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào Dao từ chính lợi thế thiên nhiên.

Trang trại nuôi cá tầm của anh Đặng Văn Thắng, thôn Tham Vè.

Người tiên phong đưa cá tầm lên núi

Trời vừa hửng sáng, sương vẫn phủ kín những sườn núi Tây Côn Lĩnh. Con đường vào thôn Tham Vè mờ trong màn hơi nước bảng lảng, chỉ nổi bật tiếng suối róc rách vọng ra từ khe đá. Dòng nước lạnh len qua những phiến đá phủ rêu xanh, được dẫn về khu bể nuôi cá tầm của anh Đặng Văn Thắng. Giữa không gian tĩnh lặng của đại ngàn, tiếng máy sục khí hòa cùng tiếng nước chảy tạo nên âm thanh quen thuộc mở đầu một ngày mới.

Anh Thắng xách xô thức ăn đi dọc các bể nuôi. Mỗi nắm cám vừa rải xuống, mặt nước lập tức dậy sóng. Hàng nghìn con cá tầm từ dưới đáy lao lên tranh mồi, quẫy nước trắng xóa. Đứng khá lâu bên từng bể, anh chăm chú quan sát màu nước, cách cá bơi, tốc độ bắt mồi. Với người gắn bó nhiều năm với loài cá nước lạnh, chỉ từng ấy dấu hiệu cũng đủ để nhận biết đàn cá khỏe mạnh hay có biểu hiện bất thường.

Sau khi cho cá ăn, anh tiếp tục kiểm tra hệ thống dẫn nước từ đầu nguồn, vệ sinh thành bể, vớt bỏ lá cây và đo nhiệt độ nước. Công việc lặp đi lặp lại mỗi ngày nhưng không thể làm qua loa. Bởi với cá tầm, chất lượng nguồn nước quyết định gần như toàn bộ sự sinh trưởng.

Anh Đặng Văn Thắng.

Anh Thắng chia sẻ: “Nuôi cá tầm không quá nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Nguồn nước phải luôn sạch, nhiệt độ ổn định và lưu thông liên tục. Chỉ cần lơ là một khâu nhỏ là cá có thể chậm lớn hoặc phát sinh dịch bệnh”.

Để có những bể cá đầy ắp hôm nay, anh đã trải qua không ít lần thất bại. Năm 2020, nhận thấy nguồn nước ở Cao Bồ khá tương đồng với những vùng nuôi cá nước lạnh nổi tiếng, anh tìm đến Lào Cai, Sơn La học hỏi kỹ thuật rồi mạnh dạn đầu tư gần 200 triệu đồng xây dựng 4 bể nuôi, thả gần 3.000 con giống.

Những lứa cá đầu tiên chết hàng loạt do nguồn nước xử lý chưa đúng kỹ thuật, kinh nghiệm chăm sóc còn hạn chế. Có lúc nản lòng, anh từng nghĩ sẽ quay lại với công việc cũ. Thế nhưng, càng tìm hiểu, anh càng tin nguồn nước dưới chân Tây Côn Lĩnh đủ điều kiện để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh. Anh tiếp tục đến các trang trại thành công để học cách xử lý nguồn nước, điều chỉnh nhiệt độ, phòng bệnh, quản lý môi trường nuôi rồi mạnh dạn làm lại từ đầu.

Sự kiên trì đã được đền đáp, đàn cá phát triển ổn định, sản lượng ngày một tăng. Hiện gia đình anh duy trì khoảng 4.000 con cá tầm thương phẩm, mỗi năm xuất bán hàng chục tấn cá, mang lại nguồn thu hàng tỷ đồng.

Lan tỏa mô hình kinh tế mới

Khi nắng bắt đầu xuyên qua màn mây mỏng trên đỉnh núi, khu nuôi cá tầm của anh Bàn Văn Thiển ở thôn Thác Tăng cũng nhộn nhịp hơn. Anh tất bật kiểm tra lượng ô-xy hòa tan, chọn những lứa cá đạt trọng lượng từ 2 đến 3 kg để chuẩn bị xuất bán.

Đến giữa buổi, chiếc xe tải đông lạnh của thương lái từ dưới xuôi bắt đầu có mặt. Những mẻ cá khỏe mạnh được vớt lên, cân ngay bên bể rồi nhanh chóng đưa lên xe. Mọi công đoạn diễn ra khẩn trương để giữ chất lượng cá tốt nhất trước khi vận chuyển về Hà Nội, Hải Phòng và nhiều tỉnh, thành phố khác.

Theo anh Thiển, cá tầm là loài có giá trị kinh tế cao nhưng cũng rất “khó tính”, chỉ cần nhiệt độ nước tăng vượt ngưỡng thích hợp trong thời gian dài hoặc nguồn nước bị ô nhiễm, cá sẽ giảm ăn, chậm lớn, thậm chí chết hàng loạt. Vì vậy, người nuôi gần như không có ngày nghỉ, phải theo dõi đàn cá mỗi ngày và xử lý kịp thời mọi biến động của môi trường nước.

Anh Bàn Văn Thiển, thôn Thác Tăng kiểm tra bể cá chuẩn bị đến kỳ thu hoạch.

“Điều quý nhất ở Cao Bồ là còn giữ được nguồn nước lạnh tự nhiên quanh năm. Có nước sạch thì cá khỏe, chất lượng thịt ngon nên thương lái rất ưa chuộng. Vì thế, muốn giữ nghề thì trước hết phải giữ được rừng, giữ được nguồn nước”, anh Thiển chia sẻ.

Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, mỗi năm trang trại của anh Thiển duy trì 2 lứa nuôi, với số lượng 3.000 - 4.500 con giống mỗi lứa, cho sản lượng hơn 14 tấn cá thương phẩm.

Cách đó không xa, tại thôn Tát Khao, anh Lý Văn Guyện cũng đang tất bật kiểm tra những bể cá chuẩn bị đến kỳ thu hoạch. Nhìn đàn cá phát triển đồng đều, ít ai nghĩ vài năm trước gia đình anh vẫn chủ yếu dựa vào cây ngô, cây lúa với thu nhập bấp bênh. Từ khi chuyển sang nuôi cá tầm, nguồn thu nhập ổn định hơn, đời sống gia đình cũng từng bước cải thiện. Cá tầm thương phẩm nuôi khoảng 13 tháng đạt trọng lượng từ 2 - 2,5 kg/con trở lên và có thể xuất bán. Giá bán thương phẩm dao động từ 200 - 220 nghìn đồng/kg, cao hơn so với các loại cá khác.

Từ vài hộ tiên phong, nghề nuôi cá tầm đã từng bước lan rộng ở Cao Bồ. Hiện toàn xã có gần 20 hộ đầu tư nuôi với tổng diện tích mặt nước gần 5.000 m², mỗi năm cung ứng trên 50 tấn cá thương phẩm, doanh thu hơn 7 tỷ đồng. Điều đáng ghi nhận không chỉ nằm ở những con số. Quan trọng hơn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân, nhiều hộ đã chủ động tìm hiểu kỹ thuật qua các lớp tập huấn, tham quan các mô hình trong và ngoài tỉnh để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đồng chí Nguyễn Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Cao Bồ cho biết: “Nuôi cá tầm đang trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế hiệu quả của địa phương. Điều đáng mừng không chỉ là giá trị kinh tế mang lại, mà người dân đã biết khai thác hợp lý lợi thế nguồn nước lạnh, từng bước thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao thu nhập. Thời gian tới, xã tiếp tục định hướng mở rộng mô hình theo hướng bền vững, gắn với bảo vệ nguồn nước và phát triển du lịch trải nghiệm”.

Chiều buông trên Tây Côn Lĩnh, sương lại phủ mờ những triền núi. Tiếng nước vẫn miệt mài chảy qua từng bể nuôi trước khi xuôi về hạ nguồn. Dưới làn nước trong xanh, những đàn cá tầm lặng lẽ lớn lên từng ngày. Không chỉ mang lại nguồn thu ổn định, mô hình nuôi cá tầm còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao ý thức gìn giữ rừng và bảo vệ nguồn nước. Khi dòng suối được giữ gìn, sinh kế cũng được vun đắp bền vững, mở ra hướng phát triển lâu dài dưới chân Tây Côn Lĩnh.

Bài, ảnh: Thanh Thủy