Phát triển vùng dược liệu quý

Từ những sườn núi cao, khí hậu mát mẻ đến những vùng đất có điều kiện sinh thái đặc thù, Tuyên Quang đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển cây dược liệu. Không chỉ góp phần đa dạng hóa cây trồng, mở ra hướng sản xuất mới, việc hình thành các vùng dược liệu tập trung còn được kỳ vọng tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời góp phần bảo tồn những nguồn gen cây thuốc quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm.

Từ nương ngô hình thành vùng dược liệu

Ở xã Phố Bảng, cây dược liệu đang dần hiện diện ngày càng nhiều trên những diện tích sản xuất trước đây vốn chỉ quen với cây ngô, rau màu. Với khí hậu mát mẻ, điều kiện tự nhiên phù hợp, cấp ủy, chính quyền địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng phù hợp với lợi thế của địa phương.

Hạt Kiểm lâm khu vực XV phối hợp với xã Tùng Vài khảo sát triển khai dự án.

Gia đình ông Thào Sía Lềnh, thôn Phố Là trước đây chỉ trồng 1 vụ ngô nhưng hiệu quả kinh tế không cao. Năm 2020, ông Lềnh quyết định chuyển 0,5 ha đất trồng ngô sang trồng cây Thất diệp nhất chi hoa. Đây là loại cây dược liệu quý, có giá trị kinh tế cao nhưng đòi hỏi người trồng phải kiên trì và nắm vững kỹ thuật chăm sóc. Đến nay, diện tích Thất diệp nhất chi hoa phát triển tương đối tốt. Năm nay, gia đình ông bắt đầu tỉa củ để bán. Giá bán hiện khoảng 1 triệu đồng/kg. Với 0,5 ha, nếu toàn bộ diện tích cho thu hoạch theo dự kiến, giá trị sản phẩm có thể đạt khoảng 500 triệu đồng.

Đồng chí Giàng Mí Say, Phó Chủ tịch UBND xã Phố Bảng, cho biết: Không chỉ riêng gia đình ông Lềnh, phong trào phát triển cây dược liệu tại Phố Bảng đang từng bước được mở rộng, mở ra một hướng sản xuất mới cho nhiều hộ dân trên địa bàn xã Phố Bảng. Hiện toàn xã có gần 24 ha cây dược liệu, với nhiều loại như: đương quy, hoài sơn, sâm bố chính, Thất diệp nhất chi hoa... Đây là hướng đi vừa khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương, vừa góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân.

Mở rộng vùng dược liệu

Tỉnh Tuyên Quang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển dược liệu trên quy mô lớn. Với đặc điểm địa hình có nhiều vùng núi cao, khí hậu phân hóa rõ rệt, tỉnh có thể phát triển nhiều nhóm cây thuốc khác nhau, phù hợp với từng vùng sinh thái. Nguồn tài nguyên dược liệu trên địa bàn tương đối phong phú, với nhiều loài có giá trị về y học và kinh tế như đương quy, sa nhân tím, bình vôi, hà thủ ô, giảo cổ lam… Một số loại cây dược liệu như sâm vũ diệp, tam thất cũng đã được người dân đưa vào trồng thử nghiệm và bước đầu cho hiệu quả tích cực.

Theo thống kê, tổng diện tích dược liệu trên địa bàn tỉnh ước đạt 22.573 ha. Trong đó, có trên 60 loài cây thuốc thuộc diện bảo tồn cấp quốc gia. Nhiều loại có giá trị cao được yêu thích như bách hợp, cẩu tích, đẳng sâm, hà thủ ô đỏ, hoàng tinh, kim ngân, ngũ bội tử, ngũ gia bì gai, thạch hộc, tục đoạn...

Người dân thôn Nặm Đăm, xã Quản Bạ phân tách trà hoa kim ngân.

Đây là nguồn tài nguyên quý, đồng thời là lợi thế để tỉnh phát triển các vùng dược liệu hàng hóa gắn với chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm và bảo tồn nguồn gen. Tuy nhiên, tiềm năng lớn, yêu cầu bảo tồn và phát triển bền vững càng đặt ra cấp thiết. Trước đây, phần lớn dược liệu được khai thác trực tiếp từ tự nhiên. Việc thu hái trong thời gian dài nhưng chưa chú trọng đúng mức đến công tác bảo tồn, nhân giống đã khiến một số loài cây thuốc quý có nguy cơ suy giảm về số lượng.

Hiện nay, trước nhu cầu sử dụng dược liệu trong nước ngày càng tăng, cùng định hướng ưu tiên phát triển nguồn dược liệu nội địa, đây được xem là cơ hội để Tuyên Quang xây dựng các vùng dược liệu tập trung theo hướng hàng hóa, từng bước hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất, thu hái, sơ chế đến chế biến và tiêu thụ. Tỉnh cũng đã triển khai nhiều dự án nhằm đầu tư, hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021 - 2025. Từ đó thúc đẩy việc hình thành, mở rộng các vùng trồng dược liệu, đồng thời hướng tới việc khai thác hợp lý gắn với bảo tồn nguồn tài nguyên quý giá này.

Theo đồng chí Giang Đức Hiệp, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh: Tuyên Quang có nguồn tài nguyên cây dược liệu rất phong phú, trong đó nhiều loài có giá trị kinh tế và giá trị bảo tồn cao. Đây là lợi thế để tỉnh phát triển các vùng dược liệu theo hướng hàng hóa. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần lựa chọn những cây phù hợp với điều kiện sinh thái của từng địa phương, đồng thời gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và bảo tồn nguồn gen.

Những vùng dược liệu đang được mở rộng trên địa bàn tỉnh. Câu chuyện về cây thuốc đang cho thấy một hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Khi lợi thế tự nhiên được kết hợp với kỹ thuật sản xuất, tổ chức vùng trồng, chế biến và thị trường tiêu thụ, những cây thuốc quý không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành sản phẩm hàng hóa, tạo thêm sinh kế và giá trị kinh tế cho người dân.

Bài, ảnh: My Ly