Kiến tạo nền công nghiệp văn hóa

Tháng 9 mùa thu, khi lớp sương giăng mờ ảo bắt đầu vờn quanh những sườn núi và tiết trời se lạnh mơn man trên từng con phố, vùng đất Tuyên Quang lại khoác lên mình tấm áo mới, rực rỡ và tràn đầy sinh khí. Đó là không khí đặc trưng của xứ Tuyên khi hướng về Lễ hội Thành Tuyên. Thế nhưng, nếu chỉ nhìn như một cuộc vui đêm rằm của trẻ nhỏ, thì có lẽ chúng ta đã bỏ lỡ một bức tranh vĩ mô đầy tham vọng. Từ những đêm rước đèn tự phát của các thôn, tổ dân phố, Tuyên Quang đang sải những bước dài và vững chắc, biến lễ hội truyền thống thành “mỏ vàng”, một bệ phóng hoàn hảo để kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đầy tiềm năng.

Sự thăng hoa của nghệ thuật đường phố

Bước vào mùa lễ hội năm 2026, quy mô và sự bài bản của sự kiện đã được nâng lên một tầm cao mới, biến cả trung tâm tỉnh thành một sân khấu nghệ thuật ngoài trời khổng lồ. Các hoạt động trong khuôn khổ lễ hội được tổ chức xuyên suốt từ ngày 19 đến ngày 25 - 9. Tâm điểm của chuỗi ngày náo nhiệt, làm say đắm lòng người này chính là Chương trình Đêm hội Thành Tuyên mang chủ đề “Lung linh đêm hội trăng rằm”, chính thức khai mạc vào lúc 20 giờ ngày 20 - 9 (tức 10/8 Âm lịch) tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, phường Minh Xuân.

Mô hình rồng phượng băng giá của Tổ Phan Thiết 19, phường Minh Xuân thu hút đông du khách tham quan, trải nghiệm.

Khắp ngả đường, du khách và người dân địa phương háo hức chen chân để chiêm ngưỡng màn diễn diễu mãn nhãn của 40 mô hình Trung thu xuất sắc nhất. Đây là những kiệt tác nghệ thuật đồ sộ được tuyển chọn vô cùng khắt khe từ cuộc thi của các phường. Những cỗ xe này không chỉ đơn thuần là đồ chơi phóng to, mà là sự kết tinh của mồ hôi, tâm huyết, bàn tay tài hoa và khối óc sáng tạo vô biên của người dân. Nghệ nhân Phạm Ngọc Toán, phường Minh Xuân đang cắt tạo hình để ghép vào tác phẩm cho thêm phần ấn tượng. Ông bảo, để tạo nên những kiệt tác nghệ thuật đường phố này, những nghệ nhân như ông đã phải thức trắng nhiều đêm liền. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo, đôi bàn tay chai sần của ông tỉ mẩn uốn từng thanh tre, nứa. Tiêu chuẩn năm nay vô cùng khắt khe nhưng cũng đầy tính nhân văn. Các mô hình phải đảm bảo kích thước không vượt quá chiều cao 4m, chiều rộng 3m và dài 15m để phù hợp với địa hình giao thông. Đặc biệt, chính quyền ưu tiên và khuyến khích tối đa việc sử dụng các chất liệu tự nhiên truyền thống như gỗ, mây, giang, tre, nứa cùng với động cơ điện thân thiện, bảo vệ môi trường.

Lễ hội Thành Tuyên không chỉ là niềm tự hào của riêng mảnh đất Tuyên Quang mà còn trở thành nhịp cầu kết nối văn hóa xuyên biên giới. Đêm hội năm nay vinh dự chào đón sự hiện diện của đông đảo đại biểu quốc tế đến từ tỉnh Xiêng Khoảng, tỉnh Phông Sa Lỳ của nước bạn Lào; thành phố Anseong, huyện Imsil của Hàn Quốc; thị trấn Niki của Nhật Bản; vùng Lohmen thuộc bang MV của Cộng hòa Liên bang Đức; châu Văn Sơn của Trung Quốc, cùng đại diện các tổ chức uy tín như KOICA và KOVECA. Điều này là minh chứng sống động cho sức hút mãnh liệt của một lễ hội Nhân dân, nơi văn hóa bản địa vươn mình trở thành ngôn ngữ chung của tình hữu nghị.

Hệ sinh thái văn hóa, du lịch

Đồng chí Nguyễn Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Lễ hội Thành Tuyên giờ đây không đơn thuần chỉ là đêm hội rước đèn, mà đã phát triển thành một hệ sinh thái văn hóa, du lịch, thể thao khổng lồ, thu hút hàng vạn du khách. Mục tiêu là xây dựng thương hiệu Lễ hội Thành Tuyên trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc trưng cấp quốc gia, đồng thời bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế du lịch và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, kiên quyết không để xảy ra tình trạng thương mại hóa.

Lễ hội Thành Tuyên là sự chung tay của cả cộng đồng.

Hòa mình vào không khí lễ hội, du khách được thỏa mãn mọi giác quan. Chia sẻ về trải nghiệm của mình, chị Nguyễn Huyền Trang, du khách đến từ Cầu Giấy (Hà Nội) hào hứng: “Lần đầu tiên đến với Tuyên Quang dịp lễ hội, tôi thực sự ngỡ ngàng trước quy mô hoành tráng và sự hiếu khách của người dân nơi đây. Những cỗ xe khổng lồ rực rỡ và không khí sôi động trên các tuyến phố mang lại cho gia đình tôi một cảm xúc rất đặc biệt và trọn vẹn”. Sự thích thú ấy càng được nhân lên khi dọc theo con đường Chiến thắng Sông Lô - Festival Nông sản, OCOP làng nghề gắn kết du lịch chính thức mở cửa đón khách từ ngày 19 - 9. Nối tiếp ngay sau đó là Không gian ẩm thực và Lễ hội Bia với quy mô 30 gian hàng tiêu chuẩn, nơi phô diễn những tinh hoa ẩm thực bản địa cùng đồ uống phong phú phục vụ Nhân dân.

Không dừng lại ở các hoạt động văn hóa, sức nóng của lễ hội còn được thổi bùng lên bởi các giải đấu thể thao đầy kịch tính. Trong tháng 9 - 2026, tỉnh sẽ tổ chức Giải Marathon Tuyên Quang và Giải trình diễn xe ô tô - mô tô địa hình tỉnh Tuyên Quang mở rộng lần thứ IV. Những vòng bánh xe lăn xả trên địa hình hiểm trở, những bước chạy không mệt mỏi của các vận động viên đã thổi một luồng sinh khí mới, hiện đại và tràn đầy năng lượng vào lòng lễ hội truyền thống.

Bước chuyển mạnh mẽ

Sự thành công vang dội của Lễ hội Thành Tuyên là minh chứng rõ nét nhất cho tiềm năng to lớn của văn hóa khi được đánh thức đúng cách. Sự chuyển mình này đã tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế của địa phương. Anh Bùi Minh Nhật, Quản lý Royal Palace Hotel, phường Minh Xuân phấn khởi nhờ sức hút của lễ hội, toàn bộ hệ thống phòng của chúng tôi đã được khách đặt kín từ nhiều ngày trước. Doanh thu trong tháng lễ hội tăng vọt. Lễ hội không chỉ là niềm tự hào văn hóa mà thực sự đang tạo ra nguồn thu nhập đột phá, giúp những người làm dịch vụ có thêm nguồn lực mở rộng kinh doanh. Nhận thức sâu sắc tiềm lực này, Tuyên Quang đã đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2030, doanh thu từ các ngành công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp khoảng 5% GRDP của tỉnh. Tầm nhìn này không dừng lại ở những con số khô khan, mà được cụ thể hóa bằng những công trình, những định hướng không gian đậm chất nghệ thuật.

Đồng chí Nguyễn Văn Hòa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh: Tỉnh đang tập trung thu hút đầu tư để kiến tạo 3 không gian văn hóa, sáng tạo và trải nghiệm mang tầm vóc chiến lược. Thứ nhất là không gian sáng tạo văn hóa lịch sử cách mạng Tân Trào, nơi sẽ hình thành sân khấu thực cảnh lịch sử, tái hiện Quốc dân Đại hội Tân Trào và thời gian Bác Hồ ở Lán Nà Nưa. Thứ hai là không gian sáng tạo văn hóa lễ hội - nghệ thuật Thành Tuyên (Festival Creative District) ngay tại khu vực Quảng trường Nguyễn Tất Thành. Tại đây, lễ hội không chỉ diễn ra vào tháng 8 Âm lịch mà sẽ nuôi dưỡng các hoạt động thường xuyên như phố nghệ thuật đường phố, xưởng sáng tạo sản xuất mô hình đèn Trung thu và không gian check-in văn hóa ngoài trời. Cuối cùng là không gian sáng tạo văn hóa miền Cao nguyên đá Đồng Văn, gắn kết nghệ thuật cảnh quan và văn hóa dân tộc Mông.

Lớp trẻ Tuyên Quang luôn tự hào về truyền thống của quê hương.

Sự chuyển mình của đô thị cũng được thể hiện qua các dự án hạ tầng hiện đại. Tại phường Minh Xuân, trung tâm thành phố sẽ sớm xuất hiện sân khấu nghệ thuật, nhạc nước và ánh sáng quanh hồ Tân Quang, tạo thành một hệ sinh thái kinh tế đêm rực rỡ. Du lịch văn hóa sẽ được phát triển thành lĩnh vực chủ lực, phân chia thành 5 nhóm sản phẩm cốt lõi: du lịch lịch sử cách mạng, du lịch lễ hội - sự kiện, du lịch văn hóa cộng đồng, du lịch ẩm thực bản địa và du lịch sáng tạo ứng dụng công nghệ số.

Hành trình từ lễ hội đến ngành công nghiệp văn hóa của Tuyên Quang là một bản giao hưởng được dệt nên bởi nhiều sắc thái. Không chỉ phát huy sức mạnh của du lịch và nghệ thuật biểu diễn, mảnh đất giàu truyền thống này còn đang vươn tay chạm tới bộ môn nghệ thuật thứ bảy. Với mục tiêu thu hút đầu tư 2 dự án Phim trường và tối thiểu 1 rạp chiếu phim đạt chuẩn điện ảnh được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy quảng bá hình ảnh thiên nhiên, con người xứ Tuyên. Những địa danh tuyệt đẹp như hồ sinh thái Nà Hang, khu vực xã Thượng Lâm hay vùng non nước Lâm Bình sẽ sớm lọt vào ống kính của các đạo diễn hàng đầu thông qua chương trình “Điện ảnh - kết nối di sản và du lịch Xứ Tuyên” được tổ chức hằng năm.

Song song với nhịp đập hiện đại, Tuyên Quang vẫn ôm ấp, nâng niu từng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của cha ông. Tỉnh đang dồn lực hỗ trợ phát triển 5 làng nghề thủ công mỹ nghệ mang giá trị văn hóa gắn với du lịch, bao gồm: nghề dệt lanh - thổ cẩm của người Mông, Tày, Cao Lan, Pà Thẻn; nghề chế tác khèn Mông; nghề chạm bạc của người Nùng, Mông, Dao; nghề mây - tre - mộc thủ công và nghề chế biến ẩm thực dân tộc. Việc xây dựng các trung tâm diễn xướng để bảo tồn, trình diễn di sản văn hóa tại xã Tân Trịnh và Khâu Vai cũng đang được gấp rút quy hoạch. Đặc biệt, một trung tâm bảo tồn và thiết kế sáng tạo trang phục dân tộc gắn với du lịch sẽ được xây dựng tại xã Lùng Tám, nơi vừa làm nhiệm vụ truyền dạy nghệ thuật thêu, in hoa văn thủ công, vừa trình diễn nghệ thuật, ẩm thực phục vụ khách thập phương.

Tuyên Quang đang bước những bước đi kiêu hãnh trên con đường định hình một nền công nghiệp văn hóa chuyên nghiệp, hiện đại. Đến năm 2045, với kỳ vọng công nghiệp văn hóa đóng góp 8% GRDP, Tuyên Quang chắc chắn sẽ vươn mình trở thành điểm đến du lịch văn hóa đặc sắc bậc nhất của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, khẳng định sức mạnh mềm của một vùng quê cách mạng.

Lê Duy