Không nên kéo dài thời gian quyết định bồi thường chưa có hiệu lực lên 60 ngày

Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Ảnh: Quochoi.vn

Cần quy định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật

Thảo luận về nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) cho rằng, quy định tại dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 4 là phù hợp. Theo đó, việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường được áp dụng theo luật đó.

Theo đại biểu, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật chuyên ngành về thủ tục bồi thường, quy định các nguyên tắc bồi thường, thời hiệu, trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết, quyền và nghĩa vụ của bên yêu cầu bồi thường và bên có trách nhiệm bồi thường.

Mặc dù luật hiện hành có một chương với 5 điều quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường, nhưng nhiều quy định trong luật xuất phát từ các quy định của những luật nội dung khác, như Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Tố cáo, Luật Tiếp cận thông tin, Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Thi hành án hình sự, Luật Thi hành án dân sự...

Theo đại biểu, nếu chỉ xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là chưa phù hợp. Để bảo đảm nguyên tắc áp dụng pháp luật, đại biểu đề nghị sửa theo hướng: Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được ban hành sau Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường được áp dụng theo luật đó.

Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Về thời gian có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường, đại biểu Thái Thị An Chung đồng tình và đánh giá cao việc sửa đổi, bổ sung Điều 47 theo hướng quy định rõ việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường, kể cả trường hợp thương lượng thành và thương lượng không thành, nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn.

Đại biểu đề nghị cân nhắc quy định kéo dài thời gian để quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực từ 15 ngày lên 60 ngày kể từ ngày người yêu cầu bồi thường nhận được quyết định. Theo đại biểu, quyết định giải quyết bồi thường là kết quả của cả quá trình xác minh, thương lượng và xác định trách nhiệm bồi thường. Việc kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực sẽ làm chậm thời điểm thực hiện nghĩa vụ bồi thường của Nhà nước.

Trong khi đó, người bị thiệt hại thường đã phải trải qua một quá trình giải quyết kéo dài và rất cần được bồi thường kịp thời để khắc phục hậu quả. Nếu tiếp tục kéo dài thời gian quyết định chưa có hiệu lực sẽ kéo dài thời điểm chấm dứt vụ việc, không bảo đảm tính kịp thời của nguyên tắc bồi thường.

Đại biểu cho rằng, nếu việc sửa đổi nhằm giải quyết vướng mắc liên quan đến thời hạn khởi kiện ra tòa án để yêu cầu bồi thường, cần làm rõ mối quan hệ giữa thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường thiệt hại và thời hạn khởi kiện ra tòa án. “Trường hợp cần thiết phải kéo dài thì cũng chỉ nên quy định là 30 ngày, tương tự như thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết khiếu nại”, đại biểu đề nghị.

Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đoàn Đồng Nai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (Đoàn Đồng Nai) bày tỏ tán thành với nhiều nội dung dự kiến tiếp thu, giải trình mà Bộ Tư pháp nêu tại báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội. Đại biểu tập trung góp ý vào 2 nội dung lớn còn có ý kiến khác nhau trong dự thảo luật mà cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến chưa tiếp thu.

Theo đại biểu Trương Thị Diệu Thúy, cả hai nội dung dự kiến sửa đổi tại khoản 1 Điều 4 và khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đều liên quan đến một vấn đề chung: Xác định vị trí của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Theo đại biểu Trương Thị Diệu Thúy, với cách xác định vị trí của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước như trên, cần xác định rõ nguyên tắc ưu tiên trong mối quan hệ giữa luật này với các luật chuyên ngành, phù hợp với yêu cầu hoàn thiện cấu trúc pháp luật Việt Nam.

Đại biểu cho biết trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý và trao đổi về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã hai lần đề nghị giữ nguyên nội dung khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành. Đại diện Bộ Tài chính tại cơ quan thẩm tra cũng giữ quan điểm này.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo lưu ý các ý kiến nêu trên, đồng thời nghiên cứu giải pháp sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Theo đại biểu, việc sửa đổi cần được thực hiện đồng bộ để người có yêu cầu bồi thường có thể tìm đến một văn bản luật thống nhất, rõ ràng để thực hiện quyền của mình.

Không để thiếu sót trong quản lý hồ sơ

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Thảo luận về khoản 1 Điều 45, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý trường hợp tài liệu, chứng cứ thuộc trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước nhưng bị mất, thất lạc hoặc không thể cung cấp.

Theo dự thảo, người giải quyết bồi thường có trách nhiệm xác minh thiệt hại; khi cần thiết có thể yêu cầu người yêu cầu bồi thường và các chủ thể liên quan cung cấp tài liệu, chứng cứ. Sau thảo luận tại tổ, Bộ Tư pháp cũng dự kiến chỉnh lý các Điều 41, 42, 43 theo hướng không yêu cầu người dân cung cấp những giấy tờ mà cơ quan giải quyết đã có hoặc có thể yêu cầu cơ quan nhà nước khác cung cấp.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với hướng tiếp thu này, nhưng cho rằng dự thảo vẫn chưa giải quyết một tình huống khó hơn: Tài liệu mà cơ quan nhà nước có trách nhiệm lưu giữ nhưng do nguyên nhân thuộc trách nhiệm của chính cơ quan nhà nước nay bị thất lạc, không còn đầy đủ hoặc không thể cung cấp thì hậu quả pháp lý thuộc về ai?

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay tại Điều 45 nguyên tắc: Người yêu cầu bồi thường không phải chịu bất lợi do cơ quan nhà nước làm mất, thất lạc hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm lưu trữ tài liệu, chứng cứ. Trong trường hợp này, cơ quan giải quyết bồi thường phải chủ động xác minh từ các nguồn thông tin hợp pháp khác và chấp nhận chứng cứ thay thế theo quy định của pháp luật.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đây là nguyên tắc quan trọng, bởi Nhà nước không thể được hưởng lợi từ việc chính cơ quan nhà nước không còn lưu giữ được hồ sơ mà mình có trách nhiệm quản lý.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Về kinh phí và thời hạn chi trả tại Điều 61, Điều 62, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) tán thành việc sửa đổi theo hướng rút ngắn thủ tục, giao cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ sử dụng kinh phí được giao để chi trả. Tuy nhiên, đại biểu đặt vấn đề: nếu quyết định bồi thường đã có hiệu lực nhưng dự toán của cơ quan không đủ thì người dân phải chờ bao lâu?

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, cần nhìn nhận rõ: thiếu dự toán là vấn đề quản trị tài chính của Nhà nước, không thể trở thành lý do kéo dài việc thực hiện một nghĩa vụ, một quyền tài sản đã được xác nhận bằng quyết định có hiệu lực. Đại biểu không đề nghị lập quỹ bồi thường riêng trong lần sửa luật này, nhưng đề nghị Điều 61 và Điều 62 phải có cơ chế rõ ràng đối với trường hợp kinh phí được giao không đủ.

Đồng thời, cần xác lập nguyên tắc dự toán được giao không đủ không phải là căn cứ từ chối hoặc đình hoãn trách nhiệm chi trả của Nhà nước. Trình tự điều chuyển, bổ sung, tạm ứng và quyết toán kinh phí có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Đại biểu cho rằng cách tiếp cận này phù hợp với định hướng sửa đổi các Điều 60, 61, 62 và nâng mức tạm ứng tại Điều 44 từ dưới 50% lên dưới 75% đối với một số loại thiệt hại đủ điều kiện.