Chủ động giữ rừng

Nắng nóng gay gắt kéo dài, độ ẩm không khí xuống thấp kỷ lục đã đẩy nhiều cánh rừng vào trạng thái báo động đỏ. Giữa cuộc chiến khốc liệt với thiên tai, bài học về sự chủ động và ý thức con người vẫn là lá chắn vững chắc nhất. Bởi nếu không giữ rừng từ ý thức của mỗi người dân thì mọi nỗ lực của lực lượng chức năng cũng chỉ như muối bỏ bể trước sức nóng của giặc lửa.

Báo động đỏ

Theo số liệu từ Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, đợt nắng nóng gay gắt kéo dài đang duy trì nền nhiệt ở mức đỉnh điểm 36 - 38 độ C. Tại Tuyên Quang, tình trạng khô hạn cực đoan diễn ra trong nhiều ngày qua, đã làm độ ẩm tích tụ trong đất và không khí giảm xuống mức thấp nhất.

Lực lượng kiểm lâm khu vực V tuần tra, kiểm soát nguy cơ cháy rừng.

Báo cáo của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, tính đến ngày 13-4, biểu đồ cảnh báo cháy rừng của tỉnh đã chuyển sang màu đỏ sẫm. Toàn tỉnh ghi nhận 124 xã, phường đã chạm ngưỡng cấp IV (nguy hiểm) và cấp V (cực kỳ nguy hiểm). Đây là mức báo động cao nhất trong quy ước phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR), nơi mà khả năng kiểm soát hỏa hoạn gần như bằng không nếu xảy ra sự cố. Trước diễn biến khắc nghiệt, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã đặt các xã trọng điểm vào trạng thái báo động cao nhất. Các công văn hỏa tốc liên tục được phát đi, yêu cầu chính quyền địa phương và chủ rừng siết chặt giám sát, nâng cao cảnh giác ở mức tối đa.

Tại xã Bình An, hàng trăm hecta rừng bao gồm cả rừng sản xuất lẫn rừng tự nhiên đều đã ở mức báo động đỏ về nguy cơ cháy rừng. Đồng chí Ma Văn Lâm, Chủ tịch UBND xã cho biết: Chưa năm nào áp lực giữ rừng lại nặng nề như hiện nay. Địa hình xã phần lớn là núi cao, chia cắt mạnh, nếu hỏa hoạn xảy ra vào thời điểm nắng nóng, việc huy động lực lượng bốn tại chỗ để khống chế đám cháy là cực kỳ nan giải.

Không riêng ở Bình An, tại các địa phương phía Bắc của tỉnh, nguy cơ cháy rừng cũng đang diễn biến phức tạp khi “giặc lửa” không chỉ đe dọa từ thời tiết mà còn từ thói quen canh tác của người dân vùng cao. Đồng chí Nguyễn Văn Thơ, Chủ tịch UBND xã Sà Phìn chia sẻ: Đặc thù địa phương là bà con vẫn duy trì tập quán đốt nương, giữa lúc độ ẩm xuống thấp kỷ lục, chỉ cần một sơ suất nhỏ trong việc canh lửa, đám cháy có thể theo gió tràn qua các vách đá, thiêu rụi những vạt rừng phòng hộ vốn rất khó phục hồi trên nền đất dốc.

Để đối phó với chảo lửa đang trực chờ bùng phát, chính quyền các địa phương đã phải thiết lập trạng thái thời chiến trong công tác bảo vệ rừng. Các tổ đội xung kích tại các thôn, bản liên tục thực hiện các đợt tuần tra xuyên đêm, trực chốt tại các cửa ngõ dẫn vào rừng tự nhiên để kiểm soát chặt chẽ người ra vào và nghiêm cấm tuyệt đối mọi hoạt động sử dụng lửa gần bìa rừng.

Tuy nhiên, cái khó trong công tác PCCR hiện nay không chỉ đến từ thời tiết, sau quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, ngành Kiểm lâm đang đối mặt với một bài toán nhân lực đầy nan giải. Diện tích rừng quản lý mở rộng, địa hình hiểm trở, phức tạp nhưng biên chế kiểm lâm lại không tăng, thậm chí giảm theo lộ trình tinh giản.

Đồng chí Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh thẳng thắn chia sẻ: Hiện tại diện tích rừng toàn tỉnh khoảng trên 900 nghìn ha, đứng thứ 4 toàn quốc, tuy nhiên số lượng kiểm lâm chỉ có 272 người. Bình quân 1 kiểm lâm viên sẽ phải quản lý, bảo vệ trên 3,3 nghìn ha rừng. Việc diện tích rừng quản lý tăng lên trong khi lực lượng tinh giảm trực tiếp tạo ra những “khoảng trống” trong giám sát. Khi một vụ cháy xảy ra ở vùng sâu, vùng xa, thời gian tiếp cận hiện trường bị kéo dài chính là rào cản lớn nhất, làm giảm hiệu quả của phương châm “4 tại chỗ” vốn đòi hỏi sự phản ứng tức thì.

Từ sự chủ quan

Nhắc lại vụ cháy rừng tại thôn Nghiêm Sơn, xã Hoàng Khai (nay thuộc phường An Tường) hồi tháng 3-2025, ông Bùi Văn Cảnh - một người dân trực tiếp tham gia chữa cháy vẫn chưa hết bàng hoàng. Giữa cái nắng đổ lửa, thảm thực vật dày gặp gió lớn như tiếp thêm dầu, ngọn lửa nhanh chóng lan rộng, nuốt chửng khu rừng. Địa hình đá tai mèo dựng đứng, hiểm trở khiến việc tiếp cận đám cháy vô cùng khó khăn - ông Cảnh nghẹn ngào. Vụ cháy ấy không chỉ để lại những vạt rừng trơ trụi mà còn mang đi vĩnh viễn sinh mạng của một người dân trong lực lượng chữa cháy.

Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Tân Trào và người dân thu dọn thực bì dưới tán rừng ngăn ngừa nguy cơ cháy rừng.

Đây không phải lần đầu tiên rừng nổi giận, trước đó, năm 2024, tại khu vực rừng đặc dụng Phong Quang-Tây Côn Lĩnh, giáp ranh xã Lao Chải, một vụ cháy rừng cũng đã cướp đi sinh mạng của 2 cán bộ Kiểm lâm khi đang làm nhiệm vụ. Những cái chết giữa thời bình, ngay trên chính mảnh đất quê hương là lời cảnh báo đắt giá nhất về sự khắc nghiệt của cháy rừng.

Theo thống kê từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh, từ năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã ghi nhận 25 vụ cháy rừng. Đáng buồn, hầu hết các vụ cháy rừng đều có dấu vết của sự chủ quan.

Đồng chí Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh phân tích: Có 3 lỗi kỹ thuật sơ đẳng nhưng gây chết người mà người dân, các chủ rừng thường xuyên mắc phải. Đó là, thay vì đốt thực bì lúc sáng sớm khi độ ẩm còn cao, nhiều người lại chọn buổi trưa hoặc chiều, thời điểm nắng nóng gay gắt và gió thổi mạnh nhất trong ngày. Nhiều chủ rừng không hề thiết lập đường băng cản lửa, hoặc có làm nhưng sơ sài, không đủ độ rộng, không dọn sạch vật liệu dễ cháy. Điều này tạo điều kiện cho lửa dễ dàng “nhảy cóc” sang các khu vực lân cận. Chưa kể không ít người tự ý đốt rừng một mình mà không báo cáo chính quyền hay tìm kiếm sự hỗ trợ của lực lượng tại chỗ. Đến khi lửa vượt tầm kiểm soát, họ hoàn toàn đơn độc và bất lực.

Ý thức là đường băng cản lửa hiệu quả nhất

Đồng chí Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh khẳng định: Mọi phương tiện, vật lực luôn ở vị trí chờ lệnh, sẵn sàng ngay khi có tín hiệu báo động. Với các điểm xung yếu, những chốt kiểm soát tạm thời đóng vai trò như các vọng gác tiền tiêu, vừa siết chặt luồng người ra vào rừng, vừa tạo tính răn đe, xử lý nghiêm mọi vi phạm về an toàn phòng cháy.

Song song với sức người, những mắt thần công nghệ cũng đã được huy động tổng lực. Hệ thống cảnh báo cháy sớm dựa trên dữ liệu vệ tinh cho phép phát hiện các điểm nhiệt bất thường và gửi tọa độ chính xác tới điện thoại của kiểm lâm địa bàn chỉ trong tích tắc. Tại những khu vực hiểm trở, Flycam được đưa vào sử dụng như một giải pháp đột phá, giúp quan sát xuyên qua những tán lá rậm rạp và tiếp cận các vách đá dựng đứng - nơi mắt thường không thể chạm tới để kiểm soát triệt để thói quen đốt nương rẫy của bà con.

Vị tư lệnh ngành Kiểm lâm cũng thẳng thắn nhìn nhận: Công nghệ có thể phát hiện khói sớm, nhưng để ngăn giặc lửa, vẫn cần những bước chân xuyên rừng và bản lĩnh của lực lượng tại chỗ. Bởi sau cùng, không đường băng cản lửa nào kiên cố bằng trách nhiệm của người dân. Trận địa phòng cháy phải bắt đầu từ những việc nhỏ nhất khi mỗi gia đình bên bìa rừng là một vọng gác, mỗi người dân là một chiến sĩ, rừng sẽ được bảo tồn bằng lá chắn của sự tự giác.

Giữa cao điểm báo động đỏ, sự hiệp lực chặt chẽ giữa chính quyền, lực lượng chức năng và Nhân dân chính là chìa khóa duy nhất. Chỉ có sự đồng lòng ấy mới giúp đại ngàn vượt qua mùa khô hạn khốc liệt, giữ vững mạch sống cho mai sau.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Chủ động từ sớm

Đồng chí Nguyễn Viết Xuân Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Khu vực XVI

Hạt Kiểm lâm Khu vực XVI đang quản lý, bảo vệ gần 5.000 ha rừng đặc dụng, trên 33.000 ha rừng phòng hộ, gần 2.000 ha rừng sản xuất, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 40%. Mùa khô năm nay được dự báo có mức độ nguy hiểm cao hơn so với các năm trước do diễn biến thời tiết cực đoan, nắng nóng kéo dài, độ ẩm không khí thấp.

Chúng tôi xác định phải chủ động từ sớm, từ xa với các kịch bản ứng phó cụ thể, không để bị động, bất ngờ. Hạt đã rà soát, cập nhật phương án phòng, chống cháy rừng phù hợp với từng cấp độ nguy cơ; phân vùng trọng điểm, bố trí lực lượng bám sát địa bàn, tăng cường tuần tra, kiểm soát tại những khu vực có nguy cơ cao; duy trì nghiêm chế độ trực 24/24 giờ trong thời điểm nắng nóng, sẵn sàng huy động lực lượng khi có tình huống phát sinh.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh theo hướng sát thực, dễ hiểu, giúp người dân nâng cao nhận thức về bảo vệ rừng; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, hậu cần theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm khi xảy ra cháy có thể xử lý nhanh, dập tắt từ sớm, không để lan rộng.

Nâng cao hiệu quả phòng chống cháy rừng

Đồng chí Nguyễn Tuệ Quang Phó Chủ tịch UBND xã Bình Ca

Xã Bình Ca đang có hơn 3.131ha rừng và trong đó có 3 khu vực rừng trồng thuộc loại rừng sản xuất nằm trong điểm có nguy cơ cháy rừng. Cấp ủy, chính quyền địa phương đã chủ động ban hành các kế hoạch phát triển lâm nghiệp bền vững, xây dựng phương án phòng cháy, chữa cháy rừng phù hợp với thực tế; đồng thời kiện toàn Ban Chỉ đạo, các tổ, đội phòng cháy, chữa cháy rừng và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng như kiểm lâm, công an, dân quân.

Xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường kiểm soát các hoạt động có nguy cơ gây cháy; củng cố lực lượng tại chỗ; đẩy mạnh tuần tra, kiểm tra rừng trong thời điểm cao điểm; thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ”; chủ động phát dọn thực bì, giảm vật liệu cháy. Bên cạnh đó, công tác phối hợp giữa các lực lượng được duy trì hiệu quả, từng bước ứng dụng công nghệ trong theo dõi, cảnh báo cháy rừng.

Thực hiện phương châm 4 tại chỗ

Anh Lộc Văn Thắm Trưởng thôn Khuổi Tích, xã Hồng Thái

Ngay từ đầu mùa hanh khô, thôn đã chủ động kiện toàn tổ xung kích bảo vệ rừng, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, gắn trách nhiệm với từng khu vực được giao quản lý. Đồng thời, duy trì nghiêm chế độ trực, tăng cường phối hợp tuần tra tại các điểm có nguy cơ cháy cao, nhất là những diện tích rừng giáp ranh.

Chúng tôi thống nhất khi phát hiện cháy hoặc có nguy cơ cháy, lực lượng tại chỗ sẽ nhanh chóng báo tin, huy động người dân tham gia dập lửa kịp thời theo đúng phương châm “4 tại chỗ”, hạn chế thấp nhất thiệt hại, không để đám cháy lan rộng. Bên cạnh đó, tổ xung kích thường xuyên nhắc nhở bà con nâng cao ý thức phòng cháy, đặc biệt là trong việc đốt nương, xử lý thực bì phải đảm bảo an toàn.

Tuân thủ quy trình xử lý thực bì

Chị Nguyễn Thị Hữu Tổ dân phố 34 thôn Chang, phường Hà Giang 1

Qua thực tế sinh sống và sản xuất gắn với rừng, tôi nhận thấy việc thực hiện nghiêm quy trình xử lý thực bì là rất cần thiết để hạn chế nguy cơ cháy rừng, nhất là vào mùa khô. Trước đây, nhiều hộ vẫn có thói quen đốt thực bì tự phát, không canh thời điểm, không có biện pháp kiểm soát nên tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nay được tuyên truyền, hướng dẫn cụ thể như làm đường băng cản lửa trước khi đốt, lựa chọn thời điểm phù hợp (thường là sáng sớm hoặc chiều muộn khi gió nhẹ), đồng thời báo cáo trưởng thôn để theo dõi, giám sát, tôi thấy yên tâm hơn rất nhiều. Việc này không chỉ giúp kiểm soát đám cháy trong phạm vi cho phép mà còn tạo sự liên kết giữa các hộ dân trong việc bảo vệ rừng. Bên cạnh đó, việc hỗ trợ thêm dụng cụ, tập huấn kỹ năng xử lý tình huống khi có cháy xảy ra cũng rất cần thiết, giúp người dân chủ động hơn trong phòng cháy, chữa cháy rừng.