Công nghiệp văn hóa nhìn từ một show diễn

Đến Lệ Giang, Vân Nam (Trung Quốc) cuối tháng 3 vừa qua, chúng tôi được thưởng thức show diễn đặc sắc “Lệ Giang thiên cổ tình” - một trong hệ thống show “Thiên cổ tình” do Hoàng Xảo Linh và Tập đoàn Tống Thành dàn dựng.

Sân khấu bất ngờ và diễn viên xuất hiện bất ngờ khu vực khán giả.

Thiên trường ca sân khấu

Với slogan “Hãy cho tôi một giờ, tôi sẽ trả cho bạn một nghìn năm”, show “Lệ Giang thiên cổ tình” được dàn dựng như một thiên trường ca sân khấu tái hiện lịch sử, văn hóa và tâm hồn của vùng đất Tây Nam Trung Quốc.

Trong 1 giờ, chương trình biểu diễn được cấu trúc theo nhiều chương, dẫn dắt người xem qua các lớp thời gian. Mở đầu là phần tái hiện buổi sơ khai của vùng đất dưới chân núi tuyết của thành phố cổ Lệ Giang. Tiếp đó là những truyền thuyết tình yêu đậm chất huyền thoại của người Naxi, vừa lãng mạn vừa bi tráng. Cao trào ấn tượng là Con đường Trà Mã cổ đạo, nơi sân khấu bừng lên với hình ảnh đoàn ngựa thồ vượt núi, gợi lại một thời kỳ giao thương sôi động. Xen kẽ là các chương về lễ hội và đời sống dân tộc, giàu sắc màu văn hóa của con người Lệ Giang. Khép lại show diễn là chương về Lệ Giang hôm nay, nối quá khứ với hiện tại, tôn vinh sức sống của vùng đất di sản.

Với hàng trăm diễn viên, sân khấu quy mô lớn cùng hiệu ứng âm thanh - ánh sáng hiện đại, show không chỉ kể chuyện mà còn tạo ra một không gian nhập vai, nơi khán giả như sống cùng lịch sử. Ghế ngồi của bạn có thể tự động di chuyển, để tạo một sân khấu nhỏ ngay cạnh, với sự xuất hiện thình lình của các diễn viên biểu diễn tại chỗ. Có lúc, ngay khi nhân viên rạp hát đến nhắc “co chân lại”, bạn sẽ thấy ngay một thác nước đổ ào ào trước mặt, khiến có cảm giác như đang sống trong cơn đại hồng thủy trong truyền thuyết Chim thần của người dân tộc Naxi vùng Vân Nam. Hoặc bất ngờ, khán giả thấy cả đoàn người cưỡi ngựa từ phía sau ghế ngồi của mình, theo hai bên cánh gà lên sân khấu, tái hiện con đường trà mã cổ vô cùng sống động…

Sân khấu bất ngờ và diễn viên xuất hiện bất ngờ khu vực khán giả.

Công nghiệp biểu diễn hiện đại

Nhớ năm trước đến Hàng Châu, chúng tôi cũng được mãn nhãn với show “Tống Thành thiên cổ tình” - một bức tranh sử thi về văn minh Trung Hoa, với các chương tái hiện nền văn minh cổ, không gian cung đình lộng lẫy, khắc họa anh hùng, truyền thuyết Bạch Xà về một chuyện tình huyền thoại và giới thiệu Hàng Châu như bức tranh đô thị phồn hoa, thịnh vượng.

Thì ra, các show diễn này không phải một sản phẩm đơn lẻ, mà nằm trong hệ thống show “Thiên cổ tình” do Tập đoàn Tống Thành xây dựng, dưới sự khởi xướng của Hoàng Xảo Linh, vận hành theo một mô hình công nghiệp biểu diễn thống nhất. Sân khấu được công nghiệp hóa với hệ thống sân khấu xoay, nâng hạ tự động, các màn hình LED cực lớn, mapping 3D tái hiện không gian sống động với các hiệu ứng nước, lửa, tuyết nhân tạo. Hệ thống âm thanh, ánh sáng được lập trình số hóa, đồng bộ tuyệt đối, nên mỗi suất diễn đều đạt chất lượng ổn định, dù mỗi ngày có đến 3 - 4 suất diễn.

Mỗi show diễn gồm vài trăm diễn viên và kỹ thuật viên hoạt động theo quy trình chặt chẽ, phân ca, phối hợp chính xác như một “dây chuyền sản xuất”. Nghệ thuật ở đây không phụ thuộc vào ngôi sao cá nhân, mà dựa trên sức mạnh của tập thể và hệ thống.

Điểm đặc biệt, các show đều nằm trong hệ sinh thái du lịch - giải trí gồm công viên văn hóa, khu mua sắm, dịch vụ trải nghiệm. Khách du lịch vào cửa không chỉ để xem show diễn chính, mà còn được xem trước một show ngắn tại sân khấu ngoài trời, tương tác với diễn viên; được trải nghiệm nhiều hoạt động văn hóa địa phương, mua sắm, thưởng thức ẩm thực…

Chính cách tiếp cận này đã biến các show thiên cổ tình thành những “nhà máy sản xuất cảm xúc”, nơi nghệ thuật được chuẩn hóa, nhân rộng và gắn chặt với kinh tế du lịch.

Trông người lại ngẫm đến ta, xem các show của Tống Thành, thấy Tuyên Quang cũng như Việt Nam đều có nhiều lợi thế về di sản và bản sắc văn hóa đa dạng, nhưng việc chuyển hóa thành sản phẩm văn hóa quy mô lớn, vận hành bền vững vẫn còn hạn chế.

Đến xem Show, du khách còn được thoải mái mua sắm và trải nghiệm văn hóa địa phương.

Tất nhiên, việc đầu tư công nghệ sân khấu nhằm nâng cao trải nghiệm là bài toán khó, khi theo các số liệu công bố, Tập đoàn Tống Thành đã đầu tư 40 - 50 triệu USD cho việc phát triển các công nghệ trình diễn như sân khấu cơ giới hóa, hệ thống ánh sáng, âm thanh số hóa, màn hình LED và kỹ xảo thực cảnh. Nếu tính tổng thể, mỗi tổ hợp công viên văn hóa - nhà hát - show diễn có thể lên tới 300 triệu USD. Đây là con số không nhỏ, nhưng phản ánh một tư duy rất rõ ràng: coi công nghệ sân khấu không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là “tư liệu sản xuất” cốt lõi của ngành công nghiệp biểu diễn.

Ở góc độ kinh tế, đây cũng là một dạng đầu tư dài hạn: chi phí lớn ban đầu nhưng có thể khai thác trong nhiều năm. Cho thấy, trong công nghiệp văn hóa hiện đại, đầu tư cho công nghệ chính là đầu tư cho năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh của sản phẩm văn hóa.

Đây chính là những khía cạnh cốt lõi để tham khảo và khai thác hiệu quả hơn kho tàng di sản, biến văn hóa thành nguồn lực phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới, nhất là khi Đảng ta vừa ban hành riêng một Nghị quyết mới về văn hóan