Tôi sinh ra khi mặt đất đã thôi rùng mình bởi những trận bom, khi những hố cá nhân ngoài đầu ngõ đã được phù sa bồi đắp và cỏ xanh che kín những vết thương của thời gian. Thế hệ chúng tôi, những đứa trẻ lớn lên trong hòa bình, thường mặc định sự bình yên là một điều hiển nhiên như hơi thở, như nắng mai hay dòng nước chảy. Nhưng khi nhìn vào đôi mắt thăm thẳm của cha mỗi dịp tháng Tư về, hay chạm vào đôi bàn tay gầy guộc của bà vẫn run run nâng niu một tấm kỷ vật cũ, tôi mới nhận ra: Cái "hiển nhiên" ấy thực chất là một gia tài được chắt chiu từ muôn vàn những mất mát lặng thầm.

Nắng tháng Ba năm nay đến sớm và dữ dội. Làng quê tôi như nằm trong vệt lửa dài hun hút. Mái ngói sẫm màu vì nóng, mặt ao lóa lên những đốm sáng chói chang, con đường đất quen thuộc nứt nẻ, khô khốc đến mức mỗi bước chân đi qua đều nghe rõ một tiếng rạn vỡ mơ hồ.

Chiều nào cũng vậy, con đường qua trước cổng của hai ngôi trường luôn chật chội, ùn ứ như một dòng chảy bị tắc nghẽn. Những dòng xe máy, ô tô chiếc ngược, chiếc xuôi lách qua từng khe hở, nêm vào nhau đặc quánh. Còi xe inh om, khói bụi ngột ngạt. Ngay tại cổng trường còn có một siêu thị bán những thứ quà vặt, trẻ em, phụ huynh ùa vào mua bán nhộn nhịp, càng khiến cho việc lưu thông trở thành một cuộc vật lộn đầy cam go.

Khi những nốt nhạc đầu tiên trong bài hát "Tháng Tư về" của nhạc sĩ Dương Thụ vang lên "Tháng Tư về, gió hát mùa hè, có những chân trời xanh thế...", tôi chợt nhận ra mình đã đi một phần tư thế kỷ với tư cách là một người cầm bút. Từng đấy năm đủ để mái đầu không còn xanh, nhưng cái cảm giác xao động khi nghe tiếng "gió hát" lúc giao mùa thì vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu.

Khi những tia nắng cuối ngày dần tắt, bước chân ta lặng lẽ chạm nhẹ trên con đường về thăm lại… ngày xưa. Đâu rồi, cánh đồng thơm hương lúa, những nương ngô xanh mướt lối ta đi? Đâu rồi, cây cầu đất với miên man lối cỏ may ta đi học mỗi sáng, đi thả trâu mỗi chiều? Đâu rồi, con đường lông chông đá, lổn nhổn những ổ gà, lầy thụt những ngày mưa, đã đưa đón những bàn chân tần tảo sớm khuya? Con đường như lạ, như quen, đã líu ríu bước chân ta thuở nào.

Khi bước vào cái tuổi ngũ tuần, người ta bắt đầu có thói quen ngoái đầu nhìn lại những khoảng trời đã cũ. Không phải để nuối tiếc hào quang phố thị, mà để tìm về những mảnh vỡ ký ức đang dần bị lớp bụi thời gian che lấp. Giữa những buổi chiều muộn nơi đô thị phồn hoa, khi ánh đèn cao áp đồng loạt bật sáng thay cho ánh hoàng hôn, lòng tôi lại thắt lại bởi một mùi hương cũ kỹ: mùi khói lam chiều của bản làng vùng cao.

Có những thời khắc trong năm không đến bằng sự ồn ào mà ghé qua rất khẽ. Sau những ngày mưa phùn bảng lảng cuối xuân, bầu trời tháng Ba bỗng trong hơn, nắng ngoài hiên mềm lại, gió đi qua vòm lá cũng nhẹ tênh. Một buổi sáng mở cửa, thoảng qua mùi hương bưởi, người ta chợt hiểu: mùa của những dịu dàng đã trở về.

Tháng Ba về, đất trời bỗng trở nên dịu dàng hơn. Nắng xuân vàng nhẹ trải trên những con đường, trên những tán cây đang mùa thay lá. Hoa xuân tỏa hương khắp miền. Làng quê cây trái đơm hoa. Đồng ruộng đã thắm một màu xanh non của lúa, ngô. Ngoài phố, các cửa hàng hoa luôn rực rỡ sắc màu. Từng bó hoa tươi thắm được gói ghém cẩn thận, chờ để tặng sinh nhật, tặng những người phụ nữ nhân ngày Quốc tế Phụ nữ. Và tháng Ba còn là tháng của lễ hội, tháng của những chuyến du xuân, cầu tài, cầu may mắn…

Bên hàng rào đá quê tôi, mùa xuân đang về. Gió từ triền núi xa thổi xuống, mang theo hơi ấm của đất, mùi tinh khôi của cỏ non, thoảng hương hoa đào vừa hé nụ. Trong làn sương mỏng tang, những ngôi nhà trình tường nâu sậm nép mình bên sườn núi, bình yên và bền bỉ như chưa từng biết đến những dâu bể thời gian. Bao mùa xuân đi qua, đá vẫn chờ đợi, chỉ có người con xa quê là mang theo nỗi nhớ, để rồi giữa phố thị ồn ào, lòng chợt bâng khuâng khi nghĩ về nơi ấy - nơi có hàng rào đá, có bếp lửa, có mùa xuân hoa nở.

Trong ký ức của tôi, mỗi khi chạm vào hương vị Tết, điều hiện về đầu tiên không phải là bánh chưng xanh hay nồi thịt kho thơm lừng, mà là vại dưa muối của mẹ. Vại sành nâu bóng, đặt lặng lẽ ở góc bếp, nhưng bên trong chứa đựng cả sự tảo tần, nếp sống gia đình và bàn tay khéo léo của người phụ nữ Việt. Mẹ vẫn bảo: “Muối dưa không chỉ là muối rau, mà gửi gắm trong đó cả tình yêu, sự cẩn trọng, tử tế”. Bởi chỉ cần sơ ý một chút thôi, dưa hỏng, chua khú hay úng nhũn, mất cả vị Tết.

Có thể nói Tết là một phần không thể thiếu trong văn hóa người Việt. Dù cuộc sống có bao nhiêu thay đổi nhưng ngày Tết trong lòng mỗi người Việt vẫn còn vẹn nguyên ý nghĩa. Tết là dịp đoàn tụ gia đình, khơi mở tình yêu quê hương, thể hiện lòng biết ơn và niềm mong chờ, hy vọng cho một năm mới tươi sáng hơn.

Gió xuân lại về, mang theo mùi cỏ mới và tiếng chim từ rừng xa vọng lại. Sáng nay, bước ra hiên, em chợt nhận ra cây đào anh trồng năm ấy đã nở hoa rực rỡ. Những cánh hồng phai khẽ run rẩy trong gió, như thể đang khẽ gọi tên anh. Anh có nhớ không, ngày anh đi, cây đào chỉ vừa bén rễ, em còn đùa rằng: “Đến khi hoa nở, chắc anh cũng kịp về ăn Tết cùng mẹ con em”. Vậy mà, bao mùa hoa đã qua, bóng anh vẫn ở nơi biên cương xa xôi.

Không đợi đến dịp dọn nhà cuối năm, hay chuẩn bị cho một chuyến đi sắp tới chị mới nhận ra mình có quá nhiều: những va li đủ kích cỡ, những ba lô, túi xách đa dạng chất liệu, dạng hình, hết thảy chúng có thể chứa đựng hành lý cho mọi cuộc lang thang từ hai đến hơn chục ngoài bữa. Để mớ vật chất ra vẻ chuyên nghiệp hơn nữa, chị đâu để thiếu các loại túi đựng phụ kiện, giày, hay mỹ phẩm, nội y. “Vầy mới đúng chuẩn con nghiện lang thang”, có một dạo chị hay khoái chí nghĩ vậy.