Có những kỷ niệm không bao giờ quên. Có những ký ức đã ngấm vào trong máu thịt như một phần của chính con người ta. Đối với người lính chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên - Hà Tuyên năm xưa, thì mỗi khi tháng Bảy, những ký ức bi thương, hùng tráng cứ ùa về những lời nhắc nhớ.

Hôm vừa rồi cháu gái của tôi, vốn thích vẽ thời trang, nói với mẹ nó rằng, sang năm thi tốt nghiệp THPT xong con không thi đại học đâu, con thích đi học làm thợ may. Mẹ nó bảo, sao con lại ước mơ tầm thường thế, phải ước mơ làm nhà thiết kế thời trang nổi tiếng chứ!…

Khi tiếng ve rời rạc, thưa thớt còn sót lại trên những cây phượng vĩ, cũng là lúc những sỹ tử không thể mơ mộng mãi. Mùa thi cử đang lấp đầy không gian tuổi học trò. Sách bút là người bạn đồng hành. Khát vọng học tập cháy đỏ ước mơ. Bao vất vả cũng đã đến ngày hái quả. Những quả ngọt, quả chát đầy trên cây. Nhưng không phải lúc nào ta cũng hái được quả ngọt. Sự học là quá trình đầy gian nan thử thách. Có bao nhiêu con chữ là bấy nhiêu mồ hôi, nước mắt của cha mẹ, chắt chiu từng hạt lúa, củ khoai, dành dụm từng đồng bạc lẻ.

Đi qua hơn nửa cuộc đời, mùa hạ trong ký ức tôi không là tiếng ve râm ran đầu ngõ, cũng không phải là những chuyến đi chơi dài ngày. Hạ trong tôi là một thứ gì đó đau đáu hơn nhiều. Đó là cái nắng oi nồng, là hình ảnh những giọt mồ hôi lăn dài trên trán mẹ.

Ở tuổi ngấp nghé ngũ tuần, khi những chuyến xe đêm không còn làm lồng ngực tôi rung lên những nhịp đập hối hả, tôi bắt đầu học cách ngồi lặng im nghe tiếng đêm rơi. Mấy mươi năm cầm bút, đi qua một thời lặng lẽ của mực in, giấy trắng rồi chứng kiến sự dịch chuyển không ngừng của dòng chảy số, tôi chợt nhận ra mái đầu mình đã nhuốm màu sương khói.

Nửa đời người đi qua phố thị, tôi vẫn không thôi nhớ về miền quê thơ ấu, nơi có con đường đất nhỏ quanh co dẫn ra triền đê, có mùi rơm mới ngai ngái trong những chiều hè oi ả, có tiếng mẹ gọi vọng từ sân nhà mỗi khi hoàng hôn chạm ngõ…

Chiều tháng 5 oi ả. Tôi tập tễnh bước đi dưới gốc phượng già. Vết thương cũ nhói đau. Tiếng ve kêu như một lời nhắc nhớ. Mùa phượng ấy đã xa. Nhưng cánh hoa vẫn cháy đỏ trong tim. Bồi hồi nghe gió hát. Có một thời tuổi trẻ đã đi qua. Ký ức không già theo năm tháng, cứ ùa về trong nỗi nhớ bâng khuâng.

Tôi lớn lên ở miền đồng bằng Bắc Bộ, nơi những cơn mưa mùa hạ thường bắt đầu bằng đám mây chì nặng trĩu kéo về từ phía chân trời. Cả cánh đồng quê đang vàng rực nắng bỗng tối sầm. Gió nổi lên từ cuối làng, luồn qua những rặng tre già tạo thành thứ âm thanh hun hút, nghe như tiếng đất trời đang trở mình đau đáu.

Tôi đến Điện Biên vào một buổi sớm mây giăng, khi lòng chảo còn bảng lảng trong thứ ánh sáng mỏng như một trang ký ức. Núi đứng lặng, trầm mặc. Gió đi qua những triền cỏ rất khẽ, như thể sợ đánh thức điều gì đó đang yên nghỉ. Ngay từ khoảnh khắc đầu tiên, tôi đã có một cảm giác rất rõ: nơi này không chỉ để nhìn, mà để chạm - chạm vào ký ức.

Nó ngồi lặng lẽ nơi góc nhà với cuốn sách trên tay. Nơi ấy có cửa sổ nhìn ra bao la núi đồi nhưng nó chẳng nhìn ra ngoài đó dù chỉ một lần, cũng chẳng chú tâm vào trang sách đang lật dở. Nó miên man trong những hồi ức về người ấy, nhưng lòng chẳng còn thấy đau dù vẫn chưa quên người ấy.

Tôi sinh ra khi mặt đất đã thôi rùng mình bởi những trận bom, khi những hố cá nhân ngoài đầu ngõ đã được phù sa bồi đắp và cỏ xanh che kín những vết thương của thời gian. Thế hệ chúng tôi, những đứa trẻ lớn lên trong hòa bình, thường mặc định sự bình yên là một điều hiển nhiên như hơi thở, như nắng mai hay dòng nước chảy. Nhưng khi nhìn vào đôi mắt thăm thẳm của cha mỗi dịp tháng Tư về, hay chạm vào đôi bàn tay gầy guộc của bà vẫn run run nâng niu một tấm kỷ vật cũ, tôi mới nhận ra: Cái "hiển nhiên" ấy thực chất là một gia tài được chắt chiu từ muôn vàn những mất mát lặng thầm.

Nắng tháng Ba năm nay đến sớm và dữ dội. Làng quê tôi như nằm trong vệt lửa dài hun hút. Mái ngói sẫm màu vì nóng, mặt ao lóa lên những đốm sáng chói chang, con đường đất quen thuộc nứt nẻ, khô khốc đến mức mỗi bước chân đi qua đều nghe rõ một tiếng rạn vỡ mơ hồ.

Chiều nào cũng vậy, con đường qua trước cổng của hai ngôi trường luôn chật chội, ùn ứ như một dòng chảy bị tắc nghẽn. Những dòng xe máy, ô tô chiếc ngược, chiếc xuôi lách qua từng khe hở, nêm vào nhau đặc quánh. Còi xe inh om, khói bụi ngột ngạt. Ngay tại cổng trường còn có một siêu thị bán những thứ quà vặt, trẻ em, phụ huynh ùa vào mua bán nhộn nhịp, càng khiến cho việc lưu thông trở thành một cuộc vật lộn đầy cam go.

Khi những nốt nhạc đầu tiên trong bài hát "Tháng Tư về" của nhạc sĩ Dương Thụ vang lên "Tháng Tư về, gió hát mùa hè, có những chân trời xanh thế...", tôi chợt nhận ra mình đã đi một phần tư thế kỷ với tư cách là một người cầm bút. Từng đấy năm đủ để mái đầu không còn xanh, nhưng cái cảm giác xao động khi nghe tiếng "gió hát" lúc giao mùa thì vẫn vẹn nguyên như thuở ban đầu.