VĂN HỌC - NGHỆ THUẬT

Mỗi mùa xuân đến, cùng với cành đào, câu đối, những cuốn sách Tết lại trở thành món quà tinh thần đặc biệt. Không chỉ để đọc, để tặng như một nét đẹp văn hóa ngày xuân, sách tết còn để chiêm nghiệm về con người, quê hương, thời đại.

Bên hàng rào đá quê tôi, mùa xuân đang về. Gió từ triền núi xa thổi xuống, mang theo hơi ấm của đất, mùi tinh khôi của cỏ non, thoảng hương hoa đào vừa hé nụ. Trong làn sương mỏng tang, những ngôi nhà trình tường nâu sậm nép mình bên sườn núi, bình yên và bền bỉ như chưa từng biết đến những dâu bể thời gian. Bao mùa xuân đi qua, đá vẫn chờ đợi, chỉ có người con xa quê là mang theo nỗi nhớ, để rồi giữa phố thị ồn ào, lòng chợt bâng khuâng khi nghĩ về nơi ấy - nơi có hàng rào đá, có bếp lửa, có mùa xuân hoa nở.

Trong ký ức của tôi, mỗi khi chạm vào hương vị Tết, điều hiện về đầu tiên không phải là bánh chưng xanh hay nồi thịt kho thơm lừng, mà là vại dưa muối của mẹ. Vại sành nâu bóng, đặt lặng lẽ ở góc bếp, nhưng bên trong chứa đựng cả sự tảo tần, nếp sống gia đình và bàn tay khéo léo của người phụ nữ Việt. Mẹ vẫn bảo: “Muối dưa không chỉ là muối rau, mà gửi gắm trong đó cả tình yêu, sự cẩn trọng, tử tế”. Bởi chỉ cần sơ ý một chút thôi, dưa hỏng, chua khú hay úng nhũn, mất cả vị Tết.

Có thể nói Tết là một phần không thể thiếu trong văn hóa người Việt. Dù cuộc sống có bao nhiêu thay đổi nhưng ngày Tết trong lòng mỗi người Việt vẫn còn vẹn nguyên ý nghĩa. Tết là dịp đoàn tụ gia đình, khơi mở tình yêu quê hương, thể hiện lòng biết ơn và niềm mong chờ, hy vọng cho một năm mới tươi sáng hơn.

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, ngựa là một hình tượng quen thuộc, mang nhiều ý nghĩa biểu trưng sâu sắc. Không chỉ là phương tiện di chuyển, ngựa trong sử thi và truyền thuyết còn là biểu tượng của sức mạnh, trung thành, khát vọng chinh phục và tinh thần chiến đấu của con người Việt xưa.

Theo đường cây lá nảy mầm, tôi trở lại xóm Đồng Me thăm người bạn đồng ngũ ngày xưa. Có nỗi niềm gì xao động làm vòng xe cứ tít nhanh tốc độ, có lẽ tại lâu quá rồi tôi chưa có dịp trở lại miền đất này. Đến đầu cầu Vạc thì mặt trời cũng xòe những tia vàng óng rớt xuống núi Lịch. Tôi giảm tốc độ vòng xe từ từ qua cầu. Cây cầu đã xây lại không còn chênh vênh vài mảnh ván như thời xưa nữa.

Gió xuân lại về, mang theo mùi cỏ mới và tiếng chim từ rừng xa vọng lại. Sáng nay, bước ra hiên, em chợt nhận ra cây đào anh trồng năm ấy đã nở hoa rực rỡ. Những cánh hồng phai khẽ run rẩy trong gió, như thể đang khẽ gọi tên anh. Anh có nhớ không, ngày anh đi, cây đào chỉ vừa bén rễ, em còn đùa rằng: “Đến khi hoa nở, chắc anh cũng kịp về ăn Tết cùng mẹ con em”. Vậy mà, bao mùa hoa đã qua, bóng anh vẫn ở nơi biên cương xa xôi.

Không đợi đến dịp dọn nhà cuối năm, hay chuẩn bị cho một chuyến đi sắp tới chị mới nhận ra mình có quá nhiều: những va li đủ kích cỡ, những ba lô, túi xách đa dạng chất liệu, dạng hình, hết thảy chúng có thể chứa đựng hành lý cho mọi cuộc lang thang từ hai đến hơn chục ngoài bữa. Để mớ vật chất ra vẻ chuyên nghiệp hơn nữa, chị đâu để thiếu các loại túi đựng phụ kiện, giày, hay mỹ phẩm, nội y. “Vầy mới đúng chuẩn con nghiện lang thang”, có một dạo chị hay khoái chí nghĩ vậy.

Mùa xuân như cánh chim khẽ đậu xuống bờ sông Lô, rồi bay lên qua những triền đá xám của cao nguyên Đồng Văn. Dòng Nho Quế uốn lượn giữa vách núi, vẫn chảy trong veo như ánh mắt người miền núi - trong trẻo, bền bỉ và đầy thương nhớ. Ở nơi sương mù vẫn còn vấn vít trên mái đá, có những con người đang lặng lẽ viết tiếp bản nhạc riêng của mình - bản nhạc của niềm tin.

Tôi đã già rồi - cái tuổi mà đôi chân không còn nhanh, ánh mắt không còn tinh như thuở nào. Thế nhưng, mỗi độ xuân về, lòng tôi vẫn nao nao, rạo rực. Ở nơi núi rừng ấy, mùa xuân về nhẹ như một làn mây, trong như giọt sương sớm, dịu dàng như tiếng suối chảy qua khe đá. Và giữa đất trời trong trẻo, phiên chợ vùng cao lại hiện lên, rộn ràng mà bình yên, giản dị mà thắm đượm tình người.

Xuân gõ cửa miền sơn cước bao giờ cũng chậm rãi, không hối hả như dưới phố. Lữ khách tìm về đây không phải để xem một lễ hội, mà để cảm nhận khoảnh khắc ngưng đọng mà nghi lễ đầu xuân vùng cao tạo ra. Đó là lúc con người tạm gác lại nhịp mưu sinh, trở về với nhu cầu giao tiếp thuần túy với đại ngàn.

Giữa mùa xuân trên đỉnh Tây Côn Lĩnh, chỉ cần một chén trà Shan Tuyết cũng đủ làm dịu lòng người giữa những ngày Tết no đủ. Hương trà theo làn gió xuân se lạnh khẽ luồn qua kẽ lá, dìu dịu lan trong không gian, như gói cả vị mây, vị núi vào trong hơi thở của đất trời. Ở độ cao ngàn mét, nơi mây trắng chạm đỉnh, những cây Shan Tuyết cổ thụ vẫn lặng lẽ đứng đó - rêu phong phủ bạc thân, trầm mặc mà bền bỉ, như chứng nhân của thời gian, của mùa nối mùa, và của lẽ sống an hòa giữa đại ngàn.

Người Tuyên Quang không phải ai cũng biết ở thị xã Tuyên Quang xưa từng có một mỏ than. Đây là nơi thực dân Pháp đã có mặt từ những năm hai mươi của thế kỷ trước, khai thác khoáng sản lấy lợi nhuận, bóc lột hàng nghìn công nhân; cũng là nơi nhen nhóm phong trào của chi bộ cộng sản đầu tiên của tỉnh.