Đừng để màn hình lấn át đời thực

Trên các nền tảng mạng xã hội, những bộ phim ngắn được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang xuất hiện ngày càng nhiều, thu hút người xem bằng hình ảnh bắt mắt, tình tiết dồn dập và những câu chuyện liên tục được đẩy lên cao trào. Điều đáng suy ngẫm không chỉ là chất lượng của những bộ phim này, mà còn là cách người xem bị cuốn vào chúng và những ảnh hưởng có thể để lại trong đời sống thường ngày.

Một người bạn của tôi từng không ít lần tỏ ra khó chịu khi âm thanh từ những bộ phim ngắn trên điện thoại của vợ liên tục vang lên, từ bàn ăn cho đến tận lúc lên giường ngủ. Anh phàn nàn về những lời thoại kịch tính, những màn tranh cãi gay gắt và các tình tiết nối tiếp nhau tưởng như không có hồi kết. Thế nhưng, khi lướt mạng xã hội, chính anh cũng dần bị cuốn vào những câu chuyện ấy. Từ chỗ khó chịu với thói quen xem phim của vợ, anh bắt đầu tò mò muốn biết diễn biến tiếp theo, rồi dần hình thành thói quen xem phim ngắn mỗi tối. Cuối cùng, thời gian nghỉ ngơi của hai vợ chồng trở thành khoảng thời gian mỗi người cầm một chiếc điện thoại, chăm chú theo dõi những câu chuyện riêng trên màn hình.

Không khó để bắt gặp những bộ phim ngắn AI xoay quanh các câu chuyện ngoại tình, phản bội, tranh giành tài sản, mâu thuẫn gia đình hay trả thù. Nhân vật liên tục rơi vào những tình huống éo le; xung đột được đẩy lên cực điểm; những màn lật mặt, đấu đá nối tiếp nhau; kết thúc thường là một cú đảo chiều bất ngờ. Bối cảnh và diện mạo nhân vật có thể thay đổi, nhưng cốt truyện dường như vẫn quanh quẩn trong những mô-típ quen thuộc.

Vì sao những nội dung có phần đơn điệu ấy vẫn có thể khiến người ta tiếp tục theo dõi? Một phần nằm ở cách kể chuyện nhanh, liên tục tạo nút thắt và trì hoãn lời giải đáp. Khi một nhân vật vừa bị phản bội, người xem muốn biết họ sẽ trả đũa ra sao; khi một bí mật vừa được hé lộ, họ lại muốn biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Video kết thúc, một câu chuyện khác lập tức xuất hiện, tiếp tục khơi gợi sự hiếu kỳ.

Xem phim ngắn cũng là một hình thức giải trí bình thường. Nhưng người xem có còn chủ động lựa chọn nội dung và kiểm soát thời gian của mình hay không, hay dần bị cuốn theo những diễn biến được thiết kế để liên tục giữ sự chú ý. Khi việc xem chỉ kéo dài thêm vài phút rồi thêm vài phút nữa, người ta có thể không nhận ra thời gian đã trôi qua bao lâu, trong khi giá trị thực sự nhận được từ những video ấy lại không nhiều.

Đáng lo ngại hơn, nội dung mà người xem tiếp nhận không chỉ dừng lại ở vài phút giải trí. Khi những câu chuyện ngoại tình, phản bội, trả thù và tranh giành liên tục xuất hiện với cách thể hiện cường điệu, các mối quan hệ giữa người với người dễ bị khắc họa theo hướng một chiều, cực đoan. Tình yêu bị giản lược thành sự chiếm hữu; mâu thuẫn gia đình trở thành cuộc đấu đá hơn thua; còn bạo lực, xúc phạm và trả đũa đôi khi được sử dụng như những cách giải quyết xung đột quen thuộc.

Một vấn đề khác cũng đáng suy ngẫm là sự thay đổi trong cách sử dụng thời gian và duy trì các mối quan hệ ngoài đời thực. Khi mỗi khoảng thời gian rảnh đều được lấp đầy bằng video, những cuộc trò chuyện trực tiếp có thể bị thu hẹp, thời gian nghỉ ngơi bị gián đoạn và sự chú ý dành cho những người bên cạnh giảm đi. Hình ảnh hai vợ chồng mỗi người chăm chú vào một chiếc điện thoại có thể không phải điều xa lạ. Họ vẫn ở cạnh nhau về không gian, nhưng sự kết nối đôi khi chỉ còn là sự hiện diện về thể chất.

Không phải cứ xem phim ngắn là xa cách người thân, cũng không phải mọi thói quen giải trí trên điện thoại đều đáng lo ngại. Điều cần nhìn nhận là liệu chúng ta có đang để những nội dung trên màn hình chiếm quá nhiều thời gian, khiến những cuộc trò chuyện, những khoảnh khắc chia sẻ và sự quan tâm dành cho nhau ngày càng ít đi hay không.

Sự phổ biến của phim ngắn AI cho thấy giải trí số ngày càng dễ tiếp cận. Nhưng chính sự thuận tiện ấy cũng đòi hỏi mỗi người phải chủ động hơn trong việc lựa chọn nội dung và quản lý thời gian. Những bộ phim trên điện thoại có thể kết thúc sau vài phút, nhưng thói quen tiếp nhận nội dung thiếu chọn lọc và những thay đổi trong cách sử dụng thời gian có thể kéo dài hơn chúng ta tưởng. Đừng để những câu chuyện ảo cuốn đi quá nhiều thời gian của đời sống thực, để rồi khi màn hình tắt, điều còn lại không phải là những phút giây thư giãn, mà là sự trống vắng trong những kết nối gần gũi nhất.

Ngọc Hưng