Học làm cha mẹ

Sự việc một hội nhóm mang tên “con ghét bố mẹ” có số thành viên tăng nhanh hằng ngày đang khiến nhiều người lớn giật mình, thậm chí phẫn nộ. Có người cho rằng con cái ngày nay “hỗn”, “vô ơn”, được cha mẹ nuôi ăn học đầy đủ mà vẫn quay sang trách móc, oán giận đấng sinh thành. Nhưng bình tĩnh nhìn sâu hơn, những người làm cha mẹ nên đặt một câu hỏi khác: phía sau chữ “ghét” là những tổn thương đã tích tụ từ rất lâu nhưng chưa bao giờ được lắng nghe?

Làm cha mẹ cũng là một kỹ năng cần phải học.

Không phải lúc nào cha mẹ cũng đúng

Cha mẹ thường có một đặc quyền rất đặc biệt: mình lớn hơn nên mình nghĩ mình biết nhiều hơn. Đúng là cha mẹ có nhiều trải nghiệm hơn con. Cha mẹ nhìn thấy những điều mà một đứa trẻ chưa thể nhìn thấy. Cha mẹ muốn bảo vệ con khỏi sai lầm, muốn con có tương lai tốt hơn. Nhưng chính từ tình yêu và mong muốn ấy, đôi khi cha mẹ lại mắc những sai lầm mà không nhận ra.

Có cha mẹ thường xuyên so sánh con với “con nhà người ta”. “Bạn ấy học giỏi thế, sao con không bằng?” “Con nhà người ta biết phụ giúp bố mẹ, còn con thì chỉ biết chơi”...

Có người dùng điểm số, thành tích để đo giá trị của con. Có người kiểm soát quá mức: con phải học ngành này, chơi với người kia, mặc thế này, kết bạn với người nọ; mọi quyết định đều được đưa ra với lý do quen thuộc là muốn tốt cho con.

Có cha mẹ dùng đòn roi, lời mắng nhiếc hoặc những câu nói làm tổn thương để “dạy con nên người”.

Có người thậm chí đem những hy sinh của mình trở thành một món nợ tinh thần: “Bố mẹ đã hy sinh cả đời vì con”, “Nuôi con ăn học tốn bao nhiêu tiền, giờ con đối xử với bố mẹ như thế à?”...

Những câu nói ấy có thể xuất phát từ sự mệt mỏi, tức giận hoặc tình yêu đối với con. Hầu hết đều cho rằng, ngày xưa bố mẹ cũng bị đánh mà vẫn nên người, có khổ một chút mới trưởng thành, thương cho roi cho vọt... Bố mẹ làm việc quần quật cả ngày, lấy đâu ra thời gian mà tâm sự với con?...

Nhưng một lời nói được thốt ra trong vài giây có thể ở lại trong ký ức của một đứa trẻ nhiều năm. Một đứa trẻ thường xuyên bị so sánh có thể lớn lên với cảm giác mình không bao giờ đủ tốt. Một đứa trẻ luôn bị phủ nhận cảm xúc có thể học cách không chia sẻ nữa, hoặc bị kiểm soát quá mức có thể tìm cách giấu giếm, nói dối hoặc sống một cuộc đời khác mà cha mẹ không biết.

Đáng lo hơn, có những đứa trẻ không còn cãi lại, không phải vì chúng đã hiểu. Mà vì chúng không còn muốn nói nữa.

Một cuốn sách bổ ích cho những người làm cha mẹ.

Học cách làm cha mẹ

Một quan niệm vẫn tồn tại ở không ít người là: làm cha mẹ chỉ cần sinh con, nuôi con lớn, cho con ăn học và chu cấp đầy đủ. Nên khi con có cơm ăn, áo mặc, được học hành, được mua điện thoại, được đóng học phí, được cho tiền - là cha mẹ đã hoàn thành trách nhiệm.

Nhưng một đứa trẻ không chỉ lớn lên bằng cơm áo, mà còn lớn lên bằng cách cha mẹ nói chuyện với con, nhìn nhận con và đối xử với cảm xúc của con.

Nhiều người làm cha mẹ vẫn chưa hiểu việc nuôi nấng, chu cấp cho con là trách nhiệm, còn lắng nghe con mới là kết nối. Nuôi con lớn về thể chất chỉ là một phần của việc làm cha mẹ. Giúp con trưởng thành về cảm xúc mới là một hành trình dài.

Vì vậy, làm cha mẹ cũng là một kỹ năng cần phải học, từ cách lắng nghe mà không lập tức phán xét. Khi con kể chuyện, đừng vội đưa ra lời khuyên. Khi con thất bại, đừng lập tức hỏi “tại sao con không cố gắng hơn?”.

Cha mẹ cũng cần học cách thấu hiểu. Một đứa trẻ cáu kỉnh có thể đang mệt. Một đứa trẻ học sa sút có thể đang gặp vấn đề ở trường. Một đứa trẻ trở nên ít nói có thể đang mang trong lòng một chuyện mà nó không biết chia sẻ với ai.

Có một kỹ năng đặc biệt quan trọng mà nhiều cha mẹ rất khó thực hiện: nói lời xin lỗi với con, sợ mình mất uy. Thực ra, cha mẹ biết xin lỗi sẽ cho con thấy rằng tình yêu thương không loại trừ trách nhiệm và ngay cả người lớn cũng phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Có những người cha, người mẹ rất thành công ngoài xã hội nhưng lại không biết cách trò chuyện với con. Có người kiếm được rất nhiều tiền nhưng không biết con mình đang sợ điều gì. Có người cho con một căn phòng đầy đủ tiện nghi nhưng con lại không có một nơi để nói ra những điều trong lòng.

Bởi vậy, điều con cần không chỉ là một người chu cấp tốt, mà cần một người đồng hành. Làm cha mẹ không phải là một chức danh có được ngay khi một đứa trẻ chào đời.

Một người sinh ra một đứa trẻ sẽ trở thành cha mẹ về mặt sinh học. Nhưng biết lắng nghe, thấu hiểu, biết sửa sai và yêu con đúng cách mới khiến người làm cha mẹ thực sự làm tròn vai của mình.

Thái An