Viết tiếp câu chuyện cải lương đất Bắc

Những phận đời gửi trọn tiếng ca

Tình yêu với nghệ thuật cải lương đã nhen nhóm trong NSƯT Lê Thị Hồng Nhung, Phó Giám đốc Nhà hát Cải lương Hà Nội từ những năm tháng tuổi thơ, trở thành sợi dây gắn kết bà với sân khấu suốt chặng đường làm nghề. “Sinh ra tại vùng quê Mỹ Đức (Hà Nội), tôi không có nhiều cơ hội được tiếp xúc với cải lương. Tuy nhiên, những lần được lắng nghe lời ca ngọt ngào trên đài phát thanh đã trở thành động lực để tôi lựa chọn Khoa Kịch hát dân tộc, Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội thử sức với nghệ thuật”, nghệ sĩ chia sẻ.

Chính niềm say mê, kiên trì đã giúp NSƯT Lê Thị Hồng Nhung bền bỉ theo đuổi sân khấu qua nhiều năm. Với bà, nghề diễn mang lại những giá trị tinh thần riêng, song cũng đòi hỏi nghệ sĩ chấp nhận những vất vả để duy trì đam mê. Trước những thay đổi trong nhu cầu thưởng thức nghệ thuật và cơ hội biểu diễn, bài toán giữ chân lớp nghệ sĩ trẻ ngày càng trở thành mối quan tâm lớn. NSƯT Lê Thị Hồng Nhung bày tỏ: “Với cương vị là một nghệ sĩ và là người quản lý tại cơ quan, bản thân tôi cũng có những trăn trở về lớp kế cận”.

Những lớp nghệ sĩ đi trước vẫn tiếp tục cống hiến cho ánh đèn sân khấu sau nhiều năm theo nghề. Ảnh: Minh Hiền

Bên cạnh đó, bài toán kinh tế là một trong những trở ngại đối với đời sống của người nghệ sĩ. Khi hoạt động biểu diễn chưa tạo được nguồn thu ổn định, nhiều người phải tìm thêm công việc bên ngoài để trang trải sinh hoạt. Theo NSƯT Hồng Nhung, không ít diễn viên tại nhà hát phải xoay xở với những công việc khác để duy trì cuộc sống. “Người phải bán hàng trực tuyến, có người phải chạy xe hay đi làm thêm những công việc khác mà không có nhiều thời gian dành cho nghề hát”, nghệ sĩ Hồng Nhung cho biết.

Những nghệ sĩ gạo cội đã dành phần lớn cuộc đời cho sân khấu, mang theo ký ức về những vai diễn và thời kỳ cải lương từng được đông đảo công chúng đón nhận. Trong khi đó, lớp nghệ sĩ trẻ bước vào nghề với nhiều kỳ vọng nhưng cũng phải đối mặt với áp lực thu nhập và cơ hội biểu diễn.

Với nghệ sĩ Đỗ Thị Hiền (30 tuổi, nghệ danh Ngân Hiền), việc cân bằng giữa đam mê sân khấu và một công việc khác để bảo đảm cuộc sống luôn là nỗi trăn trở. “Tôi luôn mong muốn được gắn bó với nghề một cách nghiêm túc. Tình yêu nghề là điều kiện để người nghệ sĩ đi đường dài, nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Chúng tôi cần không ngừng rèn luyện chuyên môn, nâng cao khả năng thích nghi, đồng thời có những cơ chế hỗ trợ phù hợp để yên tâm theo đuổi đam mê và cống hiến cho sân khấu”, nghệ sĩ Ngân Hiền bộc bạch.

Tình yêu với Cải lương trở thành động lực giúp nghệ sĩ Ngân Hiền tiếp tục đứng trên sân khấu dù còn nhiều khó khăn. Ảnh: NVCC

Mới đây Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam cùng với Nghị định số 261/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn và lực lượng vũ trang được ban hành, là nguồn động viên với các thế hệ nghệ sĩ.

Tuy nhiên, để cải lương tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, cần giải pháp thiết thực nhằm nuôi dưỡng lực lượng kế cận và đưa loại hình nghệ thuật này đến gần hơn với công chúng trẻ.

Cải lương tìm đường đến với khán giả mới

Sự phát triển của các loại hình giải trí hiện đại đang tạo ra nhiều lựa chọn cho công chúng, đặc biệt là người trẻ. Trong bối cảnh đó, cải lương đứng trước yêu cầu tìm kiếm những cách thức tiếp cận phù hợp để duy trì sức hút. Khoảng cách giữa nghệ thuật truyền thống và thị hiếu đương đại đặt ra câu hỏi về cơ hội để thế hệ trẻ hiểu, cảm nhận và gắn bó với loại hình sân khấu này.

Tại Hà Nội, việc tìm kiếm khán giả vẫn là một trong những vấn đề được các nghệ sĩ quan tâm. Những buổi biểu diễn, hoạt động tập luyện và truyền dạy góp phần duy trì sự hiện diện của cải lương trong đời sống văn hóa. Thế nhưng, để thu hút thêm công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ, các hoạt động này vẫn đang được phát triển với đa dạng hình thức.

Để khán giả trẻ yêu cải lương thì trước hết phải làm cho họ có cơ hội tiếp xúc hiểu và cảm nhận được vẻ đẹp của loại hình nghệ thuật này. “Chúng ta cần tận dụng các nền tảng mạng xã hội để giới thiệu những câu chuyện đặc sắc về cải lương. Một video ngắn cũng có thể mở ra cánh cửa để tiếp cận và khiến khán giả trẻ biết đến và bắt đầu yêu thích cải lương”, nghệ sĩ Ngân Hiền bày tỏ.

Đi cùng với việc bảo đảm tính chân thực của lịch sử và giá trị nghệ thuật, các vở diễn còn cần tìm được cách thể hiện phù hợp với nhu cầu thưởng thức đương đại, để những giá trị truyền thống tiếp tục được đón nhận và lan tỏa qua từng thế hệ. Với công nghệ phát triển hiện nay, việc đưa bộ môn nghệ thuật truyền thống này đến với tất cả khán giả là khá dễ dàng

Sân khấu cải lương được đầu tư công phu, từ trang phục biểu diễn đến hệ thống âm thanh, ánh sáng và hiệu ứng sân khấu. Ảnh: Minh Hiền

Ngoài ra, việc mở rộng các chương trình giao lưu tại trường học cũng mang đến cơ hội cho cải lương tiếp cận khán giả trẻ. Các vở diễn mang đậm tính lịch sử về người anh hùng trẻ tuổi Trần Quốc Toản hay về nữ chiến sĩ tình báo trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp… góp phần đưa lịch sử dân tộc đến gần hơn với các bạn học sinh thông qua ngôn ngữ sân khấu, tạosự quan tâm đến nghệ thuật cải lương.

Bên cạnh những hình thức tiếp cận mới, việc trực tiếp đến rạp thưởng thức cải lương vẫn là trải nghiệm có ý nghĩa đối với khán giả trẻ. Trong không gian sân khấu, người xem có cơ hội cảm nhận trọn vẹn giọng ca, điệu đàn, diễn xuất cùng những cung bậc cảm xúc mà nghệ thuật biểu diễn trực tiếp mang lại.

Mới đây, trong chuỗi các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch do UBND thành phố Hà Nội tổ chức nhân dịp Kỷ niệm 72 năm Giải phóng Thủ đô, vở cải lương “Người con gái Hà Thành” của Nhà hát Cải lương Hà Nội nhận được sự quan tâm của đông đảo công chúng.

Thưởng thức vở diễn, Nguyễn Phương Quyền (20 tuổi, Hà Nội) bày tỏ: “Trước đây, tôi chưa có nhiều cơ hội tiếp xúc với cải lương nên trải nghiệm lần này giúp tôi hiểu hơn về sức hấp dẫn của loại hình nghệ thuật này. Các nghệ sĩ hát, diễn và truyền tải câu chuyện lịch sử rất sinh động, giàu cảm xúc. Tôi nghĩ rằng, nếu có thêm những vở diễn gần gũi, cách quảng bá sáng tạo và cơ hội trải nghiệm trực tiếp tại rạp, cải lương sẽ thu hút nhiều khán giả trẻ”, bạn Nguyễn Phương Quyền chia sẻ.

Khi người nghệ sĩ có thể yên tâm cống hiến, người trẻ có cơ hội tiếp xúc và cảm nhận vẻ đẹp của sân khấu truyền thống, nghệ thuật cải lương sẽ có thêm điểm tựa để tiếp tục ngân vang giữa đời sống hôm nay.