Sống tỉnh táo tự do và nhân văn

Sống không cần tiền là một cuốn sách của nhà báo, nhà văn Mỹ Mark Sundeen, kể về cuộc đời và lối sống đặc biệt của một người đã quyết định từ bỏ tiền bạc và sống mà không sử dụng, kiếm hay chi tiêu bất kỳ đồng tiền nào suốt nhiều năm.

Cuốn sách là lời mời gọi mỗi người biết đủ, biết giới hạn, biết đặt tiền vào đúng vị trí của nó trong một đời sống có ý nghĩa, nhân văn và tự do.

Nhân vật trung tâm của cuốn sách là Daniel Suelo, người đã bỏ lại tất cả tiền bạc (chỉ giữ 30 đô la vào năm 2000) và bắt đầu một cuộc sống hoàn toàn không lệ thuộc vào tiền, sống trong các hang động ở khu vực canyonlands của Utah (Mỹ).

Suelo không kiếm tiền, không nhận trợ cấp, không trả thuế, không cầm tiền mặt và cũng không chi tiêu bằng tiền. Ông sống bằng thức ăn tự nhiên và đồ ăn thừa cao cấp, tìm chỗ trú nhờ vào sự giúp đỡ của người khác, và duy trì các mối quan hệ xã hội qua trao đổi, hỗ trợ lẫn nhau.

Qua câu chuyện của Suelo, Sundeen đặt ra những câu hỏi sâu sắc về quan niệm của xã hội hiện đại với tiền bạc, vật chất và hạnh phúc. Ông gợi mở suy nghĩ rằng nhiều khi tiền bạc chỉ là thứ ràng buộc tâm lý, và chúng ta có thể tìm thấy sự tự do, an lạc và kết nối thực sự nếu giảm bớt phụ thuộc vào tiền.

Cuốn sách cũng chỉ ra một hệ quả tinh vi hơn: tiền làm biến đổi cách con người kết nối với nhau. Khi mọi thứ đều có giá, các mối quan hệ dần trở thành giao dịch: cho nhận, mua bán, lợi ích chi phí. Qua đó, tác giả Sundeen gợi lại một khả năng đã bị lãng quên của con người: khả năng sống trong cộng đồng dựa trên sự tin cậy, tử tế và trách nhiệm lẫn nhau, chứ không chỉ trên tiền bạc.

Một nghịch lý lớn mà cuốn sách phơi bày là ảo tưởng về tự do. Người ta tin rằng có nhiều tiền sẽ tự do hơn, nhưng thực tế lại càng bị trói chặt bởi công việc, áp lực, nợ nần và tiêu dùng. Trong khi đó, nhân vật Suelo gần như không sở hữu gì lại có thời gian, sự bình thản và khả năng sống theo nhịp điệu tự nhiên. Tự do, hóa ra không nằm ở mức thu nhập, mà ở mức độ lệ thuộc.

Tuy nhiên, Mark Sundeen không cổ vũ lối sống “bỏ tiền” một cách cực đoan. Điều ông thực sự muốn gợi mở là một sự tái định nghĩa mối quan hệ với tiền. Tiền nên là công cụ phục vụ đời sống, chứ không phải thước đo giá trị con người hay mục tiêu tối thượng của tồn tại.

Cuốn sách vì vậy không đơn thuần là câu chuyện kỳ lạ về một người từ bỏ tiền bạc để sống giữa thiên nhiên, mà chứa đựng một thông điệp sâu sắc hơn: mỗi người cần nhìn lại mối quan hệ giữa con người và tiền trong xã hội hiện đại. Đó là mối quan hệ đang ngày càng trở nên lệ thuộc, bất an và nhiều nghịch lý, khi tiền từ chỗ là phương tiện trao đổi, đã trở thành trung tâm tổ chức toàn bộ đời sống xã hội. Con người học tập để có việc làm tốt, làm việc để kiếm tiền, tiết kiệm để phòng rủi ro, và đánh giá thành công của bản thân thông qua thu nhập, tài sản. Tiền dần thay thế các hệ giá trị truyền thống như niềm tin, cộng đồng, đạo đức hay ý nghĩa sống.

Sống không cần tiền vì thế không phải là cuốn sách dạy từ bỏ xã hội, mà là lời mời gọi mỗi người sống tỉnh táo hơn: biết đủ, biết giới hạn, biết đặt tiền vào đúng vị trí của nó trong một đời sống có ý nghĩa, nhân văn và tự do hơn. Sách do Lâm Đặng Cam Thảo dịch, đơn vị ủy thác bản quyền: Công ty cổ phần Văn hóa và Công nghệ Tuệ Chi. Bạn có thể nghe đọc sách tại ứng dụng Voiz FM qua giọng đọc Ka Nguyễn.

Minh An