Đất mẹ đón các anh về

Sau hơn 40 năm nằm lại giữa đại ngàn biên cương, 34 người lính đã trở về nằm cạnh đồng đội. Mỗi nén hương thắp lên, mỗi nắm đất thả xuống đều là lời tri ân gửi đến những người con đã dâng trọn tuổi xuân để giữ từng tấc đất biên thùy.

Lực lượng vũ trang di chuyển hài cốt liệt sĩ về nơi an táng.

Tiễn bước đồng đội

Chiều 26-7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tuyên Quang trang trọng tổ chức Lễ viếng, truy điệu và an táng 34 hài cốt các Anh hùng liệt sĩ nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh, liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Tham dự buổi lễ về phía đại biểu Trung ương có các đồng chí: Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách chiến lược Trung ương; Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng lý luận Trung ương; Nguyễn Doãn Anh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; Nguyễn Hồng Diên, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội; Lê Tiến Châu, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ; Hà Thị Nga, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Nguyễn Hữu Đông, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương; Nguyễn Anh Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Về phía đại biểu tỉnh Tuyên Quang có đồng chí Hầu A Lềnh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy. Cùng dự có các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy, Thường trực HĐND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Tuyên Quang; lãnh đạo UBND tỉnh; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy; Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; lãnh đạo lực lượng vũ trang, các ban, sở, ngành và đông đảo Nhân dân.

Hơn 40 năm trước, nghe tiếng gọi của Tổ quốc, các anh rời quê nhà khi tuổi đời mới mười tám, đôi mươi. Mỗi người mang theo một ước mơ, một lời hẹn ngày thắng trận sẽ trở về. Nhưng cuộc chiến khốc liệt nơi biên giới phía Bắc đã giữ họ lại với đất Thanh Thủy. Hôm nay, lời hẹn năm nào mới được đồng đội và quê hương thực hiện trọn vẹn: Đưa các anh trở về nghỉ ngơi trong lòng đất mẹ.

Sau nghi lễ dâng hương và phút mặc niệm tiễn đưa, đoàn xe quân sự chậm rãi lăn bánh, men theo con đường dọc dòng sông Lô hiền hòa hướng về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

Dọc con đường đoàn xe đi qua, từ ngã ba Thanh Thủy, qua chợ Phương Tiến, Quảng trường 26-3 cho đến chợ Đạo Đức..., người dân đã đứng chờ từ rất sớm. Bất chấp cái nắng oi nồng của chiều hè, dòng người mỗi lúc một đông. Có những cụ già tóc bạc chống gậy đứng tựa bên mép đường. Có những em nhỏ được cha mẹ bế trên tay, ngơ ngác nhìn theo từng chiếc xe chở linh cữu. Những cựu chiến binh khoác trên mình bộ quân phục đã bạc màu, ngực đeo huân chương, lặng lẽ giơ tay chào đồng đội. Và rất nhiều đoàn viên, học sinh mang áo xanh tình nguyện, tay cầm lá cờ nhỏ đỏ thắm vẫy chào. Không có tiếng ồn ào, dòng người chỉ lặng nhìn theo đoàn xe, nhiều người lặng lẽ đưa tay lau nước mắt.

Người dân chờ đón đoàn xe di chuyển hài cốt liệt sĩ từ Nhà quàn Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy về Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

Tại ngã ba Thanh Thủy - nơi từng in dấu bao đoàn quân năm xưa hừng hực khí thế ra mặt trận, cựu chiến binh Nguyễn Công Dân, trú tại thôn Giang Nam đứng ngay hàng đầu. Chiến tranh đã cướp đi của ông cả hai cánh tay, nhưng ký ức về những ngày bám chốt cùng đồng đội thì vẫn nhói đau từng nhịp trong lồng ngực. Đứng nghiêm trang nhìn đoàn xe chở đồng đội từ từ lướt qua, ông nghẹn ngào: “Các anh nằm lại nơi khe đá, hang sâu quá lâu rồi. Hôm nay tiễn các anh về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, lòng tôi vừa đau, vừa thấy nhẹ nhõm. Cuối cùng thì đồng đội cũng được về trong vòng tay ấm áp của đất mẹ”.

Xen giữa dòng người đón đoàn xe tại khu vực Quảng trường 26-3, phường Hà Giang 1, em Đinh Phương Anh, học sinh Trường THPT Chuyên Hà Giang lặng im trong màu áo xanh thanh niên ngân ngấn nước mắt khi nhìn chiếc xe chở linh cữu chậm rãi qua trước mặt, Phương Anh chia sẻ: “Đứng ở đây tiễn các chú, các bác, em mới thấy sự hy sinh ấy thực sự lớn lao đến nhường nào. Em biết ơn vô hạn và tự nhủ phải nỗ lực học tập thật tốt để xứng đáng với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ”.

Lời của cô học trò nhỏ chìm vào khoảng lặng của buổi chiều tháng Bảy. Đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” hôm nay không nằm trên lý thuyết. Nó hiện hữu ngay trước mắt, bằng những linh cữu phủ cờ đỏ, bằng ánh mắt lặng đi của hàng ngàn người dân bên đường và bằng niềm biết ơn đang được truyền qua các thế hệ.

Cuộc hội ngộ nghẹn ngào

Khi đoàn xe tiến qua cổng Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, nhiều thân nhân, cựu chiến binh, người dân và lực lượng vũ trang đã đứng kín khoảng sân lớn. Các linh cữu lần lượt được lực lượng tiêu binh khiêng xuống, xếp thành hàng lối trang nghiêm. Nhiều bàn tay gầy guộc, run rẩy của các cựu chiến binh, các mẹ khẽ chạm, cẩn trọng như sợ làm động đến giấc ngủ của người nằm bên trong.

Các đại biểu dâng hương tưởng niệm anh linh liệt sĩ trước khi đưa tiễn hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên.

Thương binh Đỗ Văn Chính, quê ở xã Bắc Quang lặng lẽ đến từng linh cữu thắp nén hương thơm. Giọng ông chùng xuống: “Mấy chục năm nay, mỗi lần quay lại Thanh Thủy, ngước nhìn lên những vách đá trắng trên các điểm cao, lòng tôi đau như cắt. Tôi biết nhiều anh em vẫn còn nằm lại đâu đó dưới khe sâu, trong hang đá chưa cất bốc được. Hôm nay đứng đây, thấy đồng đội được đón về chu đáo, được Nhân dân vây quanh thắp hương thế này, người lính già như tôi mới thấy lòng mình bớt trăn trở phần nào”.

Dẫu nắng chiều vẫn gay gắt, không ai rời đi. Giữa biển người lặng lẽ, các cựu chiến binh nhận ra nhau qua ánh mắt, nụ cười rồi ôm chầm lấy nhau, bàn tay siết chặt không muốn rời. Họ hỏi thăm sức khỏe, nhắc lại tên các trận đánh khốc liệt năm nào, rồi chậm rãi kể cho nhau nghe chuyện gia đình, con cháu.

Xúc động nhất là cuộc hội ngộ bất ngờ của cựu chiến binh Chương Văn Đau, thôn Đông Cáp 2, xã Vị Xuyên, một thương binh hạng 2/4 từng chiến đấu tại mặt trận Lao Chải năm 1979. Trong ngày tiễn biệt đồng đội, ông Đau lặng người khi gặp lại ông Nguyễn Văn Kim, thôn Hát, xã Việt Lâm. Ông Kim chính là người y tá năm xưa đã cõng ông Đau xuyên rừng, vượt qua pháo đạn hiểm nguy để đưa về trạm tiểu phẫu cứu chữa, giúp ông Đau được cứu sống. Sau nhiều năm gặp lại, hai người lính già lại nắm chặt lấy tay nhau ngay tại sân nghĩa trang, giọt nước mắt lăn dài trên những nếp nhăn chân chim.

Ở một góc khác của nghĩa trang, câu chuyện về hành trình 35 năm đi tìm anh trai của cựu chiến binh Nguyễn Duy Lượng (quê tỉnh Phú Thọ) khiến những người đứng xung quanh không khỏi rơm rớm nước mắt. Để tiễn đưa đồng đội và thắp hương cho các anh hùng liệt sĩ, gia đình ông Lượng gồm 16 người từ già đến trẻ đã có mặt từ sáng sớm.

Nén thở dài, ông Lượng kể: Anh trai tôi là liệt sĩ Nguyễn Văn Lương. Năm 1981, khi vừa tròn 19 tuổi, anh Lương lên đường tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Đến năm 1985, anh hy sinh khi đang làm nhiệm vụ trên chốt A5, xã Thanh Thủy. Suốt 35 năm qua, gia đình cùng đồng đội cũ đã lặn lội lên từng điểm cao, dò hỏi từng manh mối để tìm kiếm. Bằng tình đồng đội và trách nhiệm với người đã khuất, từ năm 2025 đến nay, tôi và các cựu chiến binh đã thu thập, cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho lực lượng chức năng. Từ những thông tin này, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ đã tìm thấy và quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ tại khu vực xã Thanh Thủy.

Trở về đất mẹ

Đúng 15 giờ 20 phút ngày 26-7, Lễ viếng, truy điệu và an táng 34 hài cốt liệt sĩ được cử hành trong không khí trang nghiêm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên. Dưới bầu trời chiều lặng gió, đại diện lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo tỉnh, các lực lượng vũ trang, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và đông đảo Nhân dân đồng loạt đứng nghiêm trước anh linh những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Lời điếu văn vang lên chậm rãi, xúc động, nhắc lại sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ trên mặt trận Vị Xuyên năm xưa và hành trình tìm kiếm để đưa các anh trở về với đất mẹ. Khi lời điếu khép lại, cả nghĩa trang chìm trong phút mặc niệm. Không một tiếng động, chỉ còn tiếng gió khe khẽ luồn qua hàng cây và giai điệu trầm hùng của Hồn tử sĩ ngân lên, như lời tiễn biệt thiêng liêng dành cho những người lính đã hoàn thành sứ mệnh với non sông.

Người dân xúc động tưởng nhớ các liệt sĩ.

Từng linh cữu được các đồng chí lãnh đạo và lực lượng tiêu binh kính cẩn đưa các anh về nơi an nghỉ cuối cùng. Những tiếng nấc nghẹn hòa cùng tiếng nhạc lễ trầm buồn, nén hương thơm được thắp lên, từng cành hoa tươi và nắm đất đầu tiên lần lượt được thả xuống lòng mộ, hành trình trở về của 34 liệt sĩ chính thức khép lại. Từ đây, các anh yên nghỉ vĩnh hằng trong lòng đất mẹ Vị Xuyên, nằm bên cạnh hàng nghìn đồng đội đã anh dũng ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Đứng lẫn trong hàng người dự lễ, bà Nguyễn Thị Mây, thân nhân liệt sĩ Phạm Văn Cảnh đến từ tỉnh Hưng Yên đến nay vẫn chưa tìm thấy phần mộ, đưa tay lau giọt nước mắt tràn qua gò má. Bà nghẹn ngào chia sẻ: “Gia đình tôi vẫn chưa biết anh nằm ở đâu giữa đại ngàn. Mỗi lần chứng kiến các liệt sĩ được đưa về nghĩa trang, tôi thấy như người thân của mình cũng được an ủi. Chỉ mong một ngày nào đó, gia đình cũng sẽ đón được anh trở về”.

Buổi lễ tiễn đưa kết thúc khi chiều muộn buông xuống. Những nén hương trên các phần mộ mới vẫn đỏ lửa, tỏa khói thơm nhẹ. Gió từ dãy Tây Côn Lĩnh thổi về, làm lay động những dải băng đỏ trên các vòng hoa xếp quanh nghĩa trang. Sau hơn 40 năm nằm lại giữa núi rừng Thanh Thủy, các anh đã trở về trong tình yêu thương của đồng đội. Trở về trong lòng kính trọng của Tổ quốc. Và hơn hết là trở về an nghỉ vĩnh hằng trong vòng tay bao dung, ấm áp của đất mẹ.

Ánh sao dẫn lối tri ân

Khi màn đêm buông xuống trên vùng biên Thanh Thủy, Chương trình cầu truyền hình trực tiếp “Sao sáng dẫn đường” được tổ chức trang trọng tại Nhà bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, kết nối với ba điểm cầu Hà Nội, Quảng Trị và Thành phố Hồ Chí Minh. Sân khấu được dựng ngay dưới chân những vách đá từng là chiến trường khốc liệt của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Chỉ cách đó vài trăm mét, những cán bộ, chiến sĩ vẫn miệt mài rà phá bom mìn, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Sự giao hòa giữa không gian nghệ thuật và hiện thực lặng thầm ấy đã tạo nên một điểm cầu đặc biệt, nơi quá khứ và hiện tại cùng gặp nhau trong mạch nguồn tri ân.

Với ba chương “Những người chưa bao giờ khuất”, “Mệnh lệnh trái tim - Chiến dịch 500 ngày đêm” và “Trả lại tên cho các anh”, chương trình đã tái hiện hành trình tìm đồng đội sau gần nửa thế kỷ qua những thước phim tư liệu, những kỷ vật chiến tranh và lời kể của các nhân chứng, cựu chiến binh, cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ. Mỗi câu chuyện được kể không chỉ gợi lên niềm xúc động, mà còn nhắc nhở rằng sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ chưa bao giờ bị lãng quên. Khép lại ngày trở về của 34 liệt sĩ, những giai điệu tri ân vẫn ngân vang giữa núi rừng Thanh Thủy như lời hứa của hôm nay sẽ tiếp tục gìn giữ ký ức lịch sử, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” sẽ còn mãi được truyền đi, như những vì sao dẫn đường cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Thanh Thủy