Nơi lưu giữ lịch sử Bộ Tư pháp

Đường về xã Minh Thanh những ngày thu trải dài trong sắc xanh của đại ngàn Việt Bắc. Đứng trên ngọn đồi cao lộng gió thuộc thôn Mới, Trụ sở Bộ Tư pháp trong kháng chiến là nơi chứng kiến nhiều dấu ấn quan trọng của lịch sử, ghi dấu sự đùm bọc, che chở đầy nghĩa tình của đồng bào các dân tộc Tuyên Quang.

Bản anh hùng ca

Đọc lại những trang sử vàng son sục sôi khí thế, ta như được sống lại với mốc thời gian lịch sử vào cuối năm 1946. Đó là thời khắc vận mệnh đất nước ngàn cân treo sợi tóc, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh với “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến”, cả nước nhất tề đứng lên, đem tất cả tinh thần và lực lượng để giữ vững nền độc lập non trẻ.

Thực hiện theo tiếng gọi thiêng liêng ấy, cùng với nhiều cơ quan của Trung ương Đảng và Chính phủ, Bộ Tư pháp đã rời Thủ đô Hà Nội lên Chiến khu Việt Bắc, cùng cả nước tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược. Trong bối cảnh ngặt nghèo và đầy gian khó ấy, vùng đất Tuyên Quang anh hùng đã được Trung ương Đảng và Bác Hồ tin tưởng chọn làm trung tâm cách mạng của cả nước, trở thành “Thủ đô Kháng chiến” vững chãi của dân tộc Việt Nam.

Nhà bia tưởng niệm tại Khu di tích Bộ Tư pháp lưu giữ những dữ kiện lịch sử về quá trình hoạt động tại Tuyên Quang.

Chặng đường di chuyển từ Hà Nội lên Chiến khu Việt Bắc vô cùng trắc trở, đầy rẫy hiểm nguy, phải băng rừng, vượt suối, đi qua nhiều địa phương như Sơn Tây, Phú Thọ, rồi mới đặt chân đến được thị xã Tuyên Quang. Đến tháng 4 - 1947, những người cán bộ Tư pháp đã di chuyển vào Tân Trào và tạm dừng chân, sinh hoạt ở đây trong một thời gian ngắn. Giữa bối cảnh chiến tranh lan rộng, đòi hỏi sự linh hoạt, cơ động và bảo mật cao độ, đến đầu năm 1948, Bộ đã quyết định chia làm hai bộ phận để đảm bảo an toàn và tính liên tục trong công việc.

Một bộ phận do Bộ trưởng Vũ Đình Hòe phụ trách, được gọi là Cơ quan A, đã đến ở và làm việc tại khu vực chân núi Sáng, khuất sâu trong thung lũng Vai Dâu, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Bộ phận còn lại do ông Trần Công Tường phụ trách, mang tên Cơ quan B làm việc tại vùng đất Bình Di, Lập Thạch, Vĩnh Phúc. Dù bị chia cắt bởi đèo cao vực sâu, tâm thế của những người làm tư pháp bấy giờ vẫn luôn chói ngời, hướng về một mục tiêu chung là phụng sự Tổ quốc.

Sắc lệnh lịch sử

Ngày 6 - 10 - 1949, một trang mới huy hoàng trong lịch sử ngành mở ra khi Hội đồng Chính phủ tiến hành họp và ra nghị quyết về vấn đề củng cố văn phòng của các bộ. Thực hiện nghị quyết mang tính bước ngoặt này của Hội đồng Chính phủ, hai cơ quan của Bộ Tư pháp hợp thành một và cùng chuyển đến mảnh đất thôn Mới, xã Minh Thanh. Dẫu cho cơ quan Bộ chỉ đóng trụ sở tại thôn Mới trong một thời gian không dài, nhưng mảnh đất hiền hòa này lại là nơi diễn ra những sự kiện chính trị pháp lý quan trọng bậc nhất của ngành Tư pháp trong những năm tháng kháng chiến gian khổ.

Khi mới chuyển đến mảnh đất này, Cơ quan Bộ lúc đó chỉ có vỏn vẹn khoảng 30 người. Người đứng đầu là Bộ trưởng Vũ Đình Hòe, mang bí danh Khiêm, sát cánh cùng ông là Thứ trưởng kiêm Bí thư Đảng đoàn Trần Công Tường với bí danh Tâm. Tại địa điểm dưới tán lá rừng rậm rạp này, Cơ quan Bộ Tư pháp đã che lán ở, nỗ lực sinh hoạt và làm việc từ cuối năm 1949 cho đến tháng 9 - 1950.

Văn bia tại Khu di tích.

Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Trung ương Đảng và Chính phủ, đồng thời được sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vùng đất này thực sự đã trở thành chiếc nôi ươm mầm công lý. Cũng tại căn cứ địa này, Bộ đã trình Chủ tịch Hồ Chí Minh ký các Sắc lệnh lịch sử về cải cách bộ máy tư pháp và pháp luật tố tụng. Những văn bản ấy được xây dựng theo hướng dân chủ hóa sâu sắc, mang khát vọng cháy bỏng nhằm làm cho tư pháp thật gần Dân, hiểu Dân và giúp Dân.

Ánh sáng tư tưởng

Đặc biệt, tại địa danh này, vào năm 1950, hội nghị học tập của cán bộ tư pháp đã vô cùng vinh dự và tự hào khi được đón Bác Hồ tới dự. Bác Hồ đã chỉ ra những vấn đề mang tính định hướng có ý nghĩa cốt yếu, đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ sự nghiệp xây dựng và phát triển của ngành Tư pháp: “Vấn đề tư pháp là vấn đề ở đời và làm người”. Người giải thích sâu sắc rằng: Ở đời và làm người là phải có lòng yêu nước, thương Dân, thương nhân loại đau khổ đang bị áp bức bóc lột. Đối với từng cá nhân, Người đặt ra tiêu chuẩn khắt khe nhưng cao quý: "Cán bộ tư pháp phải công bằng, liêm khiết, trong sạch, gần Dân, hiểu Dân, giúp Dân, học Dân".

Đồng chí Nguyễn Tuyên, Trưởng Thi hành án dân sự tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: Nhiều năm tháng đã trôi qua, dòng chảy của thời gian đã làm cảnh quan thiên nhiên nơi đây có nhiều đổi khác. Những dấu tích nguyên thủy của một thời gian khổ miệt mài vừa kháng chiến, vừa kiến quốc không còn nguyên vẹn như trước. Thế nhưng, linh hồn của địa danh này đã và mãi mãi là cội nguồn thiêng liêng, là biểu tượng ngời sáng của ý chí vượt khó vươn lên. Đó là sự cổ vũ tinh thần lớn lao cho lòng yêu nước, khơi dậy tinh thần cống hiến quên mình vì đất nước của lớp lớp các thế hệ cán bộ, nhân viên ngành Tư pháp qua các thời kỳ.

Là nơi chứng kiến những dấu ấn quan trọng mang tính bước ngoặt của Bộ Tư pháp từ những thời kỳ đầu khó khăn, cụm di tích này đã được Nhà nước xếp hạng Di tích cấp quốc gia vào tháng 7 - 2005. Đến nay, đây vẫn là một địa điểm linh thiêng, một không gian gìn giữ trọn vẹn những trang sử và truyền thống hào hùng của lực lượng tư pháp nước nhà. Trở về với Tuyên Quang là trở về với cội nguồn sức mạnh, để ngọn lửa tư pháp ngàn năm vẫn mãi thắp sáng giữa núi rừng, non nước.

Ghi chép: Lê Duy