Tuần hoàn xanh từ chè Shan tuyết Hồ Thầu

Ẩn mình giữa cánh rừng nguyên sinh của đại ngàn Tây Côn Lĩnh, những gốc chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở Hồ Thầu không chỉ là nhân chứng của thời gian, là loại nông sản đượm vị mây ngàn gió núi, mà còn là báu vật vô giá, là hạt nhân của cuộc cách mạng nông nghiệp tuần hoàn, định vị thương hiệu và mở ra con đường phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Người Dao đỏ ở Hồ Thầu thu hoạch chè Shan tuyết.

Báu vật “ngậm sương” của đại ngàn

Một ngày đầu Thu, mây trắng quấn quýt vắt ngang sườn núi, tôi cùng ông Triệu Chòi Hin, thôn Chiến Thắng, xã Hồ Thầu men theo con đường mòn, ngược dốc, vào vùng lõi chè Shan tuyết cổ thụ, tự tay hái những búp chè tươi, chạm vào “kho báu” của đại ngàn. Giữa không gian bảng lảng sương sớm, những thân chè Shan tuyết bề thế, gốc cây xù xì phủ kín rêu phong, cành lá vươn rộng, âm thầm chắt chiu linh khí đất trời, bung nở những chồi non bám lông tuyết.

Xã Hồ Thầu hiện có gần 1.600 ha chè, mang lại sản lượng khoảng 4.600 tấn mỗi năm. Phần lớn trong đó là những gốc chè cổ thụ, tồn tại hoàn toàn thuận tự nhiên, miễn nhiễm với các loại phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Sự trong trẻo tuyệt đối của môi trường nguyên sinh, kết hợp với biên độ nhiệt ngày đêm chênh lệch lớn đã kiến tạo nên một chất trà Shan tuyết Hồ Thầu mang hương vị thuần khiết, riêng biệt không thể trộn lẫn.

Ở vùng chè Shan tuyết này, cây chè được áp dụng chế độ “nghỉ ngơi” nghiêm ngặt khi người dân bản địa chỉ thu hái 2 lần trong một năm. Chấp nhận sản lượng khiêm tốn, nhưng bù lại, chất lượng mỗi búp trà đạt đến ngưỡng tinh túy tối đa. Nước trà pha vàng sánh, hương thơm ngai ngái của núi rừng và đọng lại vị ngọt hậu sâu. Chính sự chắt lọc khắt khe ấy đã nâng tầm giá trị kinh tế của trà Hồ Thầu lên gấp nhiều lần, khiến những người mê trà phải săn lùng. Năm 2024, cái tên Hồ Thầu lần đầu tiên được xướng lên tại cuộc thi trà quốc tế Golden Leaf Awards ở Úc, mang về 1 giải Vàng danh giá cho dòng Hồng trà và 1 giải Bạc cho trà Phổ Nhĩ sống. Thành tựu ấy tiếp tục được bồi đắp khi HTX chè Hồ Thầu xuất sắc nhận giải Vàng tại cuộc thi trà châu Á - Thái Bình Dương năm 2025.

Tiềm năng từ cây chè cổ thụ từ bao đời nay không chỉ nuôi sống những bản làng người Dao, người Mông, mà còn âm thầm thực hiện sứ mệnh giữ đất, giữ rừng, duy trì trọn vẹn sự cân bằng của hệ sinh thái. Với nhiều gia đình ở Hồ Thầu, chè không phải loại cây mới được đưa về để làm kinh tế, mà gắn liền với cuộc sống, tài sản, ký ức, văn hóa của cộng đồng. Đồng chí Lý Chòi Nhàn, Bí thư Đảng ủy xã Hồ Thầu chia sẻ: “Cây chè Shan tuyết là tài sản quý của địa phương. Khi người dân thấy được giá trị kinh tế từ cây chè, họ cũng có ý thức hơn trong việc bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường và gìn giữ những cây chè cổ thụ cho thế hệ sau”.

Kinh tế tuần hoàn bền vững

Phát huy tiềm năng chè Shan tuyết cổ thụ, Đảng bộ xã Hồ Thầu ban hành Nghị quyết chuyên đề về đột phá phát triển cây chè Shan tuyết giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 với nhiều giải pháp đồng bộ. Trong năm 2026, xã đã quy hoạch bài bản vùng chè hàng hóa tại các thôn trọng điểm như Sơn Thành, Nậm Khòa, Hùng An, Tân Thành, Chiến Thắng, Tân Phong, chuyển đổi căn bản tư duy sản xuất, từ manh mún sang liên kết chuỗi giá trị. Dấu ấn của chặng đường đầu tiên đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống là sự ra đời của HTX Chè Shan Di sản Hồ Thầu tại thôn Tân Thành với năng lực thu mua và chế biến lên tới 1.000 tấn chè búp tươi mỗi năm, giải quyết bài toán đầu ra, tạo sợi dây liên kết bền chặt giữa sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ.

Xã Hồ Thầu ký biên bản ghi nhớ hợp tác với các đơn vị về phát triển chuỗi giá trị chè Shan tuyết.

Không chỉ dừng lại ở phát triển quy mô, tư duy chế biến sâu còn cắm rễ vào từng cơ sở sản xuất. Anh Nguyễn Trung Dũng, Giám đốc HTX chè Hồ Thầu, từ năm 2018 đã mạnh dạn đầu tư xưởng chế biến hiện đại, định vị thương hiệu trà sạch cao cấp với bốn dòng kỳ công là Trà xanh, Bạch trà, Hồng trà và Phổ nhĩ cao cấp. HTX của anh không chỉ thu mua với giá cao gấp 2 đến 2,5 lần thị trường mà còn đào tạo người dân kỹ thuật thu hái chuẩn cho từng dòng trà, mở đường đưa sản phẩm xuất ngoại sang Đài Loan và châu Âu. Còn HTX Nông, lâm nghiệp Dịch vụ du lịch và chế biến chè Sơn Thành do anh Triệu Tà Páo làm Giám đốc, dù mới thành lập năm 2024, đã xuất sắc đạt chuẩn OCOP 3 sao, mỗi năm cung ứng 3 tấn chè khô tinh túy ra thị trường.

Mới đây, chuyến khảo sát thực tế của Tập đoàn Chè Thế hệ mới - FGC (sở hữu thương hiệu trà COZY danh tiếng) tại vùng chè xã Hồ Thầu tiếp tục khẳng định chất lượng vượt trội của chè Hồ Thầu, mở ra cánh cửa hình thành chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ bền vững quy mô lớn trong tương lai.

Đặc biệt, Hồ Thầu đang từng bước phát triển kinh tế nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị khi tổ chức hội thảo “Phát huy giá trị vùng chè Shan tuyết cổ trong phát triển du lịch nông nghiệp tuần hoàn” với sự tham gia của hơn 150 đại biểu là các chuyên gia, đơn vị truyền thông, doanh nghiệp, người trồng chè. Tại hội thảo này, định hướng chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp tích hợp được các đại biểu thảo luận, đề xuất giải pháp. Mỗi sản phẩm chè giờ đây không chỉ gói gọn giá trị thương mại mà phải chuyên chở linh hồn văn hóa, dấu ấn sinh thái và trải nghiệm của vùng đất. Lễ ký kết các biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường với UBND xã, cùng các doanh nghiệp bao tiêu chính là bước khởi đầu thuận lợi để nghị quyết bám sâu vào thực tiễn. Mô hình liên kết “bốn nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - người dân) được củng cố, trong đó người nông dân từ chỗ chỉ biết bán lá chè thô, nay đã trở thành những “đại sứ văn hóa”, làm chủ chuỗi giá trị.

Nhiều hộ phát triển du lịch ở Hồ Thầu cũng đang hướng tới mục tiêu đa trải nghiệm cho du khách khi khám phá vùng chè cổ thụ, chạm vào búp chè sương sớm, tự mình học cách vò trà, sao chè trên những chảo gang và thưởng thức ngụm hồng trà nóng hổi, nghe già làng kể chuyện văn hóa của người Dao đỏ…

Chủ tịch UBND xã Hồ Thầu, Hoàng Xuân Hòa chia sẻ: “Chuỗi giá trị chè Shan tuyết sẽ được xã phối hợp thực hiện từ việc bảo tồn chè cổ, sản xuất sạch, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, kết nối doanh nghiệp, truyền thông quảng bá và đưa du khách vào rừng chè. Một vòng tuần hoàn mới đang hình thành, để giá trị của mỗi cây chè được giữ lại nhiều hơn cho vùng đất và người trồng chè nơi đây”.

Tuệ Anh