Mùa hồng Nghĩa Thuận

Thời điểm này, những vườn hồng không hạt ở Nghĩa Thuận vào mùa thu hoạch. Từng chùm quả chuyển vàng dưới tán lá, theo đôi tay người hái nhẹ nhàng xuống sọt. Gắn bó với người dân vùng biên qua nhiều năm tháng, cây hồng mang lại nguồn thu ổn định, trở thành sản vật được bà con nâng niu, gìn giữ.

Vàng quả, ấm lòng người

Trong vườn hồng của gia đình ông Vương Trung Hùng, xóm Phín Ủng, sắc vàng của quả thấp thoáng giữa những tán lá xanh. Những cành hồng sai quả sà xuống, người hái lựa từng quả đủ độ già, nhẹ tay đặt vào sọt. Vào mùa thu hoạch, công việc chăm vườn thường ngày nối thêm niềm vui khi thành quả sau nhiều tháng vun trồng được đưa đi tiêu thụ.

Khoảng 30 năm gắn bó với cây hồng, ông Hùng đã quen với từng công việc chăm sóc, thu hái. Đến nay, gia đình có hơn 2 ha với khoảng 500 gốc, trong đó trên 140 gốc cho thu hoạch. Những cây lớn, cây nhỏ trong vườn là thành quả của quá trình cần mẫn vun trồng qua từng năm. Ông Hùng chia sẻ: “Bình quân mỗi năm, nếu thời tiết thuận lợi, gia đình thu về khoảng 150 - 160 triệu đồng từ quả hồng. Nhờ đó, đời sống gia đình ngày càng ổn định hơn”. Với người nông dân, khoản thu ấy là động lực để tiếp tục chăm cây, mở rộng vườn, gắn bó lâu dài với sản vật quê mình.

Ông Vàng Dung Pháng, xóm Phín Ủng thu hoạch hồng.

Rời vườn ông Hùng, chúng tôi đến vườn gia đình ông Hồ Dền Quẩy ở xóm Pả Láng. Những cây hồng cũng đang trĩu quả, say sưa thu hái, ông lựa những quả căng, vỏ bóng, bắt đầu lên màu vàng. Quả vừa rời cành được đặt xuống cẩn thận, giữ nguyên cuống, tránh va đập. Ông Quẩy phấn khởi: “Gia đình tôi hiện có 400 cây hồng không hạt cả to lẫn nhỏ. Năm nay ước tính thu hoạch trên 2 tấn quả, toàn bộ hồng bán tại vườn cho thương lái. Bây giờ cây hồng không hạt đã trở thành cây trồng chủ lực của gia đình tôi. Sau khi thu hoạch xong sẽ tỉa cành, tạo tán, phát dọn vườn và bón phân chuồng. Cây cần được chăm sóc để phục hồi, tiếp tục sinh trưởng, cho quả vào mùa tới. Bởi thế, công việc trong vườn cứ nối nhau qua từng mùa”.

Gia đình anh Hồ Lưu Quang, thôn Na Cho Cai cũng có gần 30 năm trồng hồng không hạt. Trong 40 gốc của gia đình, hiện 30 gốc cho quả. Theo anh Quang, nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, vụ này vườn hồng mang về khoảng trên 50 triệu đồng. Từ câu chuyện thu nhập, anh chia sẻ kinh nghiệm: “Quả hồng được thu hoạch từ cuối tháng chín, khi có màu hơi vàng, vỏ vẫn bóng và cứng. Hái vào buổi sáng hoặc chiều mát, rồi xếp nhẹ nhàng vào sọt để có thể vận chuyển đi xa, bảo quản được lâu”.

Hái hồng vì thế cũng cần sự kiên nhẫn. Những quả chưa đủ độ già được để lại trên cành, quả đạt yêu cầu mới được lựa hái. Qua đôi tay người làm vườn, hồng đầy dần trong sọt, mang theo niềm mong một mùa thu hoạch thuận lợi.

Giữ vị ngọt quê hương

Khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp giúp cây hồng bén rễ trên đất vùng biên Nghĩa Thuận. Hồng Nghĩa Thuận có nét riêng dễ nhận biết: Quả hoàn toàn không có hạt, khi chín vỏ chuyển màu vàng nhạt hoặc vàng tươi, tai hồng to. Quả già, chín tới có nhiều bột mịn trong thịt, được bà con quen gọi là “nhiều cát”. Sau khi ngâm khử chát đúng cách, hồng ăn giòn, ngọt đậm đà, thơm dịu, không còn vị chát.

Để có được vị ngon ấy, quả hái về còn qua một công đoạn quen thuộc, bà con ngâm hồng ngập trong nước sạch khoảng 3 - 4 ngày, giữ lớp nước phía trên quả khoảng 15 - 20 cm để khử chát. Hồng sau đó được vớt ra, để ráo rồi đưa đi tiêu thụ. Từ lựa quả trên cành đến ngâm, bảo quản, mỗi khâu đều cần sự cẩn thận để giữ chất lượng.

Hồng không hạt Nghĩa Thuận quả căng mọng, chuyển sắc vàng óng.

Hiện toàn xã có trên 140 ha hồng không hạt, trong đó trên 90 ha cho thu hoạch, tập trung tại các thôn Khủng Cáng, Na Cho Cai, Na Lình. Năng suất khoảng 45 tạ/ha, sản lượng đạt 405 tấn, giá bán dao động 40 - 50.000 đồng/kg tùy thời điểm, tổng thu nhập khoảng 16,2 tỷ đồng. Năm 2017, hồng không hạt Nghĩa Thuận được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý, góp phần khẳng định giá trị sản vật địa phương.

Tuy nhiên, giữ được những mùa quả không phải việc dễ dàng. Trong ba năm trở lại đây, bệnh thán thư gây rụng quả, khiến một số cây suy yếu, chết dần, ảnh hưởng đến thu nhập của bà con. Với những gia đình dành hàng chục năm gây dựng vườn, bảo vệ cây cũng là giữ nguồn sinh kế lâu dài. Từ năm 2020 đến nay, ngành khuyến nông các cấp đã tổ chức 15 cuộc tập huấn, hướng dẫn người dân kỹ thuật chăm sóc, thu hái, bảo quản hồng. Năm 2024, trường Đại học Hùng Vương triển khai dự án phòng, trừ bệnh thán thư gây hại cây hồng không hạt trên địa bàn huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang trước đây. Hiện xã tiếp tục phối hợp với đơn vị chuyên môn của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên xây dựng phương án ứng dụng khoa học, công nghệ phục hồi, nâng cao năng suất, chất lượng hồng.

Trong từng khu vườn, bà con cũng chủ động phát quang cỏ dại, loại bỏ cành sâu bệnh, tạo tán thông thoáng, bón phân hữu cơ, giữ ẩm cho đất. Kinh nghiệm lâu năm được bổ sung bằng hướng dẫn kỹ thuật, giúp người trồng chăm cây hiệu quả hơn.

Mùa này, du khách đến Nghĩa Thuận còn có thể cùng người dân vào vườn, tự tay chọn hái những quả hồng tươi ngon. Giữa tán lá, sắc quả vàng vẫn gọi người hái nhẹ tay nâng niu. Những sọt hồng lần lượt rời vườn, còn người trồng lại tiếp tục vun gốc, chăm cành, mong mùa thu sau cây khỏe, quả sai, vị ngọt quê hương được nhiều người biết đến. 

Phóng sự: Thanh Thủy