Tìm lối đi riêng

Từng có công việc tại Hà Nội, cô gái dân tộc Cờ Lao Lưu Thị Hòa, sinh năm 1992 lại chọn trở về cao nguyên đá Đồng Văn để khởi nghiệp. Quyết định ấy đưa chị qua những tháng ngày tưởng chừng trắng tay, trước khi từng bước xây dựng thương hiệu nông sản Po Mỷ, kết nối hàng trăm hộ dân với thị trường. Gần mười năm bền bỉ, hành trình của chị Hòa là câu chuyện về nghị lực, khát vọng làm giàu và tình yêu dành cho quê hương.

Bỏ phố, chọn quê

Năm 2017, khi nhiều người trẻ ở vùng cao tìm đường xuống phố lập nghiệp, Lưu Thị Hòa lại lựa chọn một hướng đi khác. Chị rời Hà Nội, mang theo số vốn tích lũy khoảng 300 triệu đồng trở về Đồng Văn, bắt đầu hành trình khởi nghiệp.

Quyết định ấy khiến không ít người bất ngờ. Bởi trước đó, chị Hòa từng có những điều kiện thuận lợi để phát triển sự nghiệp. Năm 2014, chị giành giải Nhất cuộc thi Người đẹp miền cao nguyên đá. Sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, chị làm việc trong lĩnh vực marketing tại các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài.

Chị Lưu Thị Hòa vinh dự là một trong 96 gương mặt được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trao danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới” năm 2026.

Những năm tháng ở Thủ đô mang đến cho chị Hòa kiến thức, kinh nghiệm và cơ hội phát triển. Nhưng cũng chính từ những trải nghiệm ấy, chị nhận ra một nghịch lý khiến mình day dứt. Quê hương Đồng Văn có nhiều sản vật đặc hữu như mật ong bạc hà, lê, sâm khoai. Người dân quanh năm cần mẫn trên những nương đá, chắt chiu từng mùa thu hoạch, nhưng sản phẩm làm ra chưa bán được đúng giá trị, việc tìm kiếm đầu ra còn nhiều khó khăn.

Trong khi đó, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến những sản phẩm an toàn, minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ. Khoảng cách giữa người sản xuất và thị trường khiến Hòa trăn trở.

Thế rồi, tháng 10-2017, Hợp tác xã Nông lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ được thành lập, quy tụ những người dân tộc thiểu số cùng chung khát vọng phát triển kinh tế trên quê hương.

Nhưng con đường khởi nghiệp không bằng phẳng như những dự tính ban đầu. Những thử nghiệm với rau, củ cải, bắp cải và một số loại cây trồng khác liên tiếp gặp khó khăn. Thiếu kinh nghiệm sản xuất, quản trị và thị trường khiến những khoản đầu tư chưa mang lại hiệu quả. Có thời điểm, số vốn tích cóp sau nhiều năm làm việc gần như mất trắng.

Sau những lần vấp ngã, chị Hòa không chọn quay lại Hà Nội. Chị từng bước nhìn nhận lại cách làm, điều chỉnh hoạt động của HTX theo hướng liên kết với người dân, phát triển sản phẩm bản địa và xây dựng thương hiệu. Thay vì chỉ tập trung sản xuất rồi tìm người mua, chị chú trọng tìm hiểu nhu cầu thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng kênh tiêu thụ.

Những bài học phải trả giá bằng tiền bạc và công sức đã giúp cô gái Cờ Lao nhận ra rằng, muốn nông sản vùng cao có chỗ đứng, phải tìm được cách đưa những giá trị riêng có của quê hương đến với người tiêu dùng. Từ đó, hành trình của Po Mỷ bước sang một hướng đi mới.

Đưa nông sản vượt núi

Trên cao nguyên Đồng Văn, giữa những triền núi đá tai mèo trùng điệp, thiên nhiên vẫn ban tặng cho con người những sản vật mang hương vị riêng biệt. Đó là mật ong bạc hà thơm ngọt, những quả lê căng mọng, những củ sâm khoai lớn lên từ lớp đất mỏng giữa các hốc đá. Những sản vật ấy trở thành nền tảng để chị Hòa cùng các thành viên HTX xây dựng thương hiệu Po Mỷ.

Năm 2023, HTX liên kết với 50 hộ dân, doanh thu đạt khoảng 2 tỷ đồng; tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động với thu nhập bình quân từ 5 đến 10 triệu đồng/người/tháng. Đến năm 2025, mạng lưới liên kết sản xuất, tiêu thụ nông sản của HTX đã mở rộng đến khoảng 200 hộ dân tại Đồng Văn.

Để nông sản có chỗ đứng trên thị trường, chị Hòa chú trọng nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu gắn với Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP). HTX từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, chế biến, đóng gói. Các sản phẩm sâm khoai, mật ong của HTX đã đạt OCOP 3 sao, đánh dấu bước tiến trong việc đưa nông sản vùng cao trở thành hàng hóa có thương hiệu.

Bên cạnh phát triển HTX, chị Hòa hướng dẫn bà con phương thức canh tác, chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh, hỗ trợ thanh niên tiếp cận công nghệ và ứng dụng chuyển đổi số. Với chị, thành công của Po Mỷ chỉ thực sự có ý nghĩa khi ngày càng nhiều người dân có thêm cơ hội nâng cao thu nhập từ những sản vật quê hương.

Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn còn nhiều trở ngại. Đến nay, HTX chưa có nhà xưởng, nguồn lực đầu tư hạn chế, trong khi tiềm năng chế biến sâu những sản vật đặc hữu của địa phương còn lớn. Hòa đang ấp ủ kế hoạch phát triển các sản phẩm chế biến mới từ quả lê, thay vì chỉ tiêu thụ dưới dạng quả tươi như trước.

Chị Hòa chia sẻ: “Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tập trung vào hai sản phẩm chủ lực là mật ong bạc hà và lê. Tôi rất mong có thêm nguồn lực để chế biến quả lê thành những sản phẩm như kẹo lê, mứt lê, nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời, chuẩn hóa nông sản để những sản phẩm của Tuyên Quang có diện mạo mới, chỉn chu, chuyên nghiệp, minh bạch khi đến với người tiêu dùng”.

Gần 10 năm, sau quyết định trở về, những nỗ lực của cô gái Cờ Lao đã được ghi nhận. Năm 2026, Lưu Thị Hòa vinh dự trở thành một trong 96 gương mặt được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới”. Phía sau danh hiệu ấy là những năm tháng vượt qua thất bại, kiên trì tìm đầu ra cho nông sản và đồng hành cùng người dân vùng cao phát triển kinh tế.

Giữa miền đá xám, cô gái Cờ Lao năm nào vẫn bền bỉ với những dự định mới. Với chị Hòa, đưa nông sản vượt núi cũng là cách để người dân quê mình có thể sống tốt hơn bằng chính thành quả lao động trên mảnh đất họ gắn bó bao đời.

Hải Hương