Làng bún, đậu Vân Giang vào mùa

TQĐT - Theo các hộ làm nghề sản xuất bún và đậu phụ ở thôn Vân Giang, xã Xuân Vân (Yên Sơn), thì chưa khi nào hoạt động sản xuất bún, đậu lại sôi động, hối hả như mùa vụ này. Sự ưa chuộng hai món thực phẩm bình dân vừa rẻ, vừa an toàn của người tiêu dùng trong mùa nắng nóng đã giúp làng nghề bún, đậu Vân Giang có cơ hội phát triển.

Nghề truyền thống

Theo tổng hợp của xã Xuân Vân, toàn xã hiện có khoảng 100 hộ làm nghề sản xuất bún và đậu phụ, tập trung hầu hết ở thôn Vân Giang. Trong đó, gần 60 hộ làm đậu phụ, còn lại là làm bún. Anh Nguyễn Duy Hậu, Trưởng thôn Vân Giang cho hay, người dân Vân Giang vốn dĩ là người ở huyện Hoài Đức (Hà Nội) lên khai hoang phát triển kinh tế mới từ năm 1962. Họ mang theo nhiều nghề, từ làm mộc, làm hàng thủ công mỹ nghệ, nghề làm bún, làm đậu. Trong đó nghề làm bún, đậu gắn bó với họ nhất cho đến tận bây giờ. Nghề này đã giúp hàng trăm lao động trong thôn có nghề, có thu nhập ổn định. Họ làm với tất cả lòng yêu nghề để mang đến cho người tiêu dùng sản phẩm đậu phụ thơm ngon hay những sợi bún nhỏ, dai và mịn. Vì vậy mà cho đến nay, bún, đậu Vân Giang vẫn giữ được thương hiệu, khẳng định được vị thế trên thị trường.


Dây chuyền sản xuất bún, đậu của gia đình anh Hoàng Văn Nam, thôn Vân Giang.

Ông Nguyễn Ích Thắng, một trong những chủ hộ làm bún lâu năm trong thôn cho biết, mùa nắng nóng là cao điểm trong sản xuất bún, bình thường gia đình ông chỉ làm khoảng 50 kg gạo/ngày, tương đương 100 kg bún thành phẩm. Nhưng vừa qua đã có những ngày gia đình ông làm tới gần 100 kg gạo, tương đương hơn 200 kg bún thành phẩm, vậy mà làm ra đến đâu vẫn hết ngay đến đấy. Gia đình ông Thắng hiện có 2 lao động làm nghề. Công việc cứ như một guồng quay, từ sáng đến tối, từ đêm đến sáng. Với hộ làm bún nhiều như nhà ông Thắng, mỗi ngày phải gần như sản xuất 2 ca, 1 ca giao hàng vào buổi tối, một ca giao hàng vào buổi sáng sớm để đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Khi được hỏi về “bí quyết” làm nghề, ông Thắng chỉ mỉm cười và nói: “Thực ra, công thức làm bún mọi người đều có thể quan sát và học tập. Quan trọng nhất là ở khâu ngâm men gạo cho bún và khâu luộc bột, sao cho quả bột nứt một vết như đầu ngón tay là được. Sau công đoạn giã và vo, bột phải nhão và sánh thì đến khâu vắt, bún không bị nát, sợi dai nhưng vẫn mềm, tròn đều”. Để có sản phẩm bún, đầu tiên phải ngâm gạo vào nước từ 25 - 30 tiếng, sau đó xay bột và để trong 3 ngày cho lên men. Hôm sau cho vào bao vải ép khô rồi dùng cối xay giã nhuyễn làm sao nguyên liệu có sự gắn kết với nhau, tạo ra nguyên liệu hỗn hợp bột đặc nhưng dẻo rồi ép cho ra sợi, sau đó cho những sợi bún vào nước sôi luộc rồi vớt để cho ra sản phẩm. Cái khó chính là khâu luộc, luộc không khéo bún nát, ăn mất ngon. “Kinh nghiệm của gia đình tôi là nước chỉ sôi lăn tăn là vớt ra ngay, để vào lá chuối tươi rải sẵn, bún sẽ mềm và thơm hơn nhiều lần” - ông Thắng cho biết. 

Những ngày này, hoạt động sản xuất đậu phụ cũng không kém phần sôi động và hối hả. Những thùng, xoong đựng đậu phụ thành phẩm đầy ăm ắp, tỏa mùi thơm dịu nhẹ được các hộ nhanh chóng chuyển lên xe để kịp giờ chợ chiều, phục vụ bữa cơm tối cho người dân. Ông Nguyễn Công Trường, một chủ hộ làm đậu phụ lâu năm cho biết: “Mùa nắng nóng đậu phụ bán tốt hơn từ 20 - 30%. Ngày nào gia đình tôi cũng đưa ra thị trường 1 tạ đậu phụ, hàng sản xuất đến đâu là hết đến đấy”. 

Với nghề làm bún và làm đậu, nguyên liệu đều đơn giản, sẵn có, vốn ít. Đỗ tương là nguyên liệu làm đậu phụ và gạo là nguyên liệu làm bún, giá dao động trên dưới 10 nghìn đồng/kg. Sau chế biến, mỗi kg gạo sẽ cho ra khoảng 2 kg bún thành phẩm, 1 kg đỗ tương cho hơn 2 kg đậu phụ thành phẩm. Với giá bán mỗi loại là 10 nghìn đồng/kg. Với nghề này các hộ không đòi hỏi lãi cao, bởi là thực phẩm bình dân, giá bình dân, các hộ làm nghề lại đều bán buôn, nhưng để duy trì nghề truyền thống nên hầu hết người dân xác định lấy công làm lãi, lấy sản xuất nhiều để tăng lợi nhuận. Đối tượng bán buôn là các cửa hàng, quán ăn, chợ ở các địa bàn lân cận như Trung Trực, Kiến Thiết và chợ đầu mối Xuân Vân.

Tính trung bình, mỗi lao động ở làng nghề có thu nhập từ 80 - 100 nghìn đồng/ngày, với hộ làm nhiều, thu nhập có thể đạt từ trên 100 nghìn đồng/người/ngày. Không khoa trương, không đầu tư nhiều máy móc hiện đại cho sản xuất bún, đậu như nhiều địa phương khác nhưng bún và đậu ở Vân Giang vẫn luôn khẳng định được vị thế trên thị trường nhờ chất lượng thơm ngon. Bí quyết nằm ở phương thức làm nghề, cách chọn nguyên liệu, cách pha chế nguyên liệu làm đậu và ép sợi khi làm bún. 


Ông Nguyễn Ích Thắng (bên phải), thôn Vân Giang đi giao bún cho khách hàng.

Mong có một trạm biến áp mới

Nghề làm đậu phụ còn tạo ra một khoản lợi nhuận từ sản phẩm phụ (bã đậu) để chăn nuôi gia súc. Ở đây, hầu hết các hộ làm đậu đều kết hợp chăn nuôi lợn, hộ làm ít cũng nuôi 5 - 10 con lợn, hộ làm nhiều nuôi  30 - 50 con. Một vài năm trước, lợn bán được giá, nhiều gia đình ở Vân Giang đã có thu nhập hàng trăm triệu đồng/năm từ nghề làm đậu phụ kết hợp chăn nuôi lợn. Điển hình như gia đình anh Nguyễn Công Trường, Nguyễn Công Sơn.  

Hiệu quả kinh tế từ làm nghề bún, đậu đã rõ, nhiều hộ đã giàu lên trông thấy. Nhưng hiện nay những người làm đậu ở Vân Giang đang gặp không ít khó khăn bởi chi phí đầu vào các nguyên liệu đều tăng giá trong khi đó giá đậu tăng không đáng kể. Lợi nhuận từ chăn nuôi vốn được coi là thu nhập chính của người làm đậu giảm mạnh, thậm chí có những hộ còn phải bù lỗ bởi giá thịt lợn đã giảm mạnh so với trước. Đặc biệt, có gần 90 hộ dân của thôn Vân Giang phải sống trong cảnh có điện mà như không. Bởi đường điện trong thôn đi theo 1 công tơ tổng rồi kéo về từng nhà nên nguồn điện quá yếu, không đảm bảo yêu cầu sinh hoạt hàng ngày của nhân dân. Theo trưởng thôn Nguyễn Duy Hậu, cứ đến khoảng 5 giờ chiều là gần như điện không đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt của người dân. Những nhà cuối thôn thì chỉ có mấy nhà bật được tivi. 

Là một hộ kinh doanh cá thể, gia đình anh Hoàng Văn Nam đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng, đầu tư dàn máy làm bún trị giá gần 400 triệu đồng để mở rộng quy mô sản xuất. Thế nhưng khi dàn máy lắp xong cũng là lúc gia đình anh thất vọng và lo lắng. Anh Nam bảo, điện yếu quá nên gia đình tôi thường làm bún từ 11h đêm, lúc này điện khỏe, máy mới hoạt động được, còn ban ngày thì coi như để không, lúc nào cao điểm mà nhiều nhà làm máy xay đỗ thì cũng nghỉ.

Trao đổi về vấn đề trên, anh Nguyễn Văn Việt, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Vân nói, xã đang kiến nghị Điện lực huyện đầu tư một trạm biến áp để đảm bảo sản xuất bún, đậu và sinh hoạt cho người dân. Nói về hướng phát triển của làng bún, đậu Vân Giang, anh Việt cho biết thêm, 3 năm trở lại đây, mỗi năm hoạt động sản xuất bún, đậu ở thôn Vân Giang đều đạt doanh thu khá tốt. Trong thời điểm mà các làng nghề phải đối mặt với khó khăn, nhiều làng nghề truyền thống có nguy cơ bị mai một thì làng nghề làm bún, đậu Vân Giang đã tìm được hướng đi riêng. Vì vậy, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ 22 nhiệm kỳ 2015 - 2020 đã xác định, sẽ xây dựng nghề truyền thống làm bún, đậu truyền thống ở Vân Giang trở thành làng nghề truyền thống.

Ghi chép: Phạm Lê Duy

Tin cùng chuyên mục