“Kho báu” di sản văn hóa phi vật thể đất Tuyên

Tuyên Quang Xuân Bính Thân - Hát Sình ca và kéo co truyền thống của Tuyên Quang vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó là kết quả của sự nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc trong tỉnh của cấp ủy, chính quyền, ngành chức năng và người dân. 

Lễ hội Lồng tông huyện Chiêm Hóa thu hút hàng nghìn người tham dự. Ảnh: Ngọc Chiến

Đến nay, tỉnh ta có Nghi lễ hát Then và Lễ hội Lồng tông của dân tộc Tày, hát Páo dung và Lễ Cấp sắc của dân tộc Dao, hát Soọng cô của dân tộc Sán Dìu, hát Sình ca của dân tộc Cao Lan và kéo co truyền thống được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia để bảo tồn và phát huy giá trị, được cộng đồng cư dân trong toàn tỉnh đồng thuận cam kết bảo vệ.

Nghi lễ hát Then và Lễ hội Lồng tông là “đặc sản” của dân tộc Tày tỉnh ta. Then là những khúc hát, điệu múa thuộc thể loại dân ca nghi lễ, được sử dụng trong các lễ cúng, cầu mùa, lễ cốm, lễ cấp sắc... do các thầy Then thực hiện. Vùng hát Then tỉnh Tuyên Quang tập trung chủ yếu ở các huyện Chiêm Hóa, Nà Hang, Lâm Bình... Trên địa bàn tỉnh tồn tại 2 dòng Then là nghi lễ Then cổ và dòng Then mới. Về nội dung Then được chia làm 2 nhóm Then kỳ yên (cầu điều lành và điều tốt) và Then lễ hội. Lễ hội Lồng tông là lễ hội cầu Thần nông, Thành Hoàng làng và Thần địa phương của đồng bào dân tộc Tày với mục đích là tạ ơn thần thánh làm cho mùa màng bội thu.


Tiết mục biểu diễn hát Sình ca của đồng bào dân tộc Cao Lan tại Lễ hội Đình làng Giếng Tanh,
 xã Kim Phú (Yên Sơn) năm 2015.     Ảnh: Huy Hoàng

Hát Páo dung của dân tộc Dao là loại hình hát xướng mang tính nghệ thuật, là hình thức văn nghệ dân gian mang giá trị cao đẹp của con người với ca từ mượt mà mà sâu lắng bao hàm nội dung ca ngợi cuộc sống tươi đẹp, quê hương đất nước, tình yêu đôi lứa, là lời răn nhẹ nhàng mà sâu sắc. Lễ Cấp sắc là một tập quán xã hội và tín ngưỡng tôn giáo đặc trưng của dân tộc Dao. Dù ở bất cứ ngành Dao nào người đàn ông Dao đều trải qua Lễ Cấp sắc, một nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành cũng như sự thừa nhận của cộng đồng về người được cấp sắc. Cấp sắc là một nghi lễ kế thừa những di sản văn hóa của người Dao, mang yếu tố tôn giáo, tín ngưỡng. Do vậy, Lễ Cấp sắc không chỉ đơn thuần là nghi lễ tôn giáo mà còn chứa đựng những thành tố quan trọng của bản sắc văn hóa tộc người, văn hóa địa phương.
Hát Soọng cô là một thể loại dân ca trữ tình, một loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian phong phú, hấp dẫn của dân tộc Sán Dìu. Các làn điệu Soọng cô có nội dung phản ánh cuộc sống lao động, sinh hoạt, phong tục tập quán và những tâm tư, tình cảm, khát vọng của người Sán Dìu trong cuộc sống.

Ngày 13-10- 2015, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Quyết định số 3465/QĐ-BVHTTDL về việc công bố danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hát Sình ca của người Cao Lan tỉnh Tuyên Quang là 1 trong 17 di sản của các địa phương khác được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hát Sình ca là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, được cộng đồng người Cao Lan trong tỉnh gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị. Đây là một loại hình di sản văn hóa phi vật thể điển hình mang tính truyền thống lâu đời và độc đáo của người Cao Lan. Hát Sình ca hay còn gọi là “Sịnh ca”, “Sịnh, Sềnh” nghĩa là “thần, chúa” có uy lực ngang với các vị thần sông, thần núi...


Trình diễn nghi lễ cấp sắc của người Dao Đỏ.      Ảnh: C.T.V

Theo tên gọi dân gian của người Cao Lan thì “Sình” tức là “xướng”, “ca” có nghĩa là “ca lên, hát lên”. Sình ca là lối hát đối đáp giữa nam và nữ, được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ghi chép bằng chữ Hán. Những cuộc thi hát Sình ca thường kéo dài đến 12 đêm, mỗi đêm hát có chủ đề riêng, với các nội dung: Tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước, tình yêu đôi lứa, tình yêu trong lao động sản xuất, hát về khát vọng ước mơ hạnh phúc.

Kéo co truyền thống cũng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Môn kéo co xuất hiện ở hầu hết các địa phương trong cả nước nhưng kéo co truyền thống ở tỉnh ta lại có những nét đặc sắc riêng gắn liền với sinh hoạt văn hóa và đời sống của đồng bào các dân tộc. Những yếu tố về quan niệm dân gian khi tổ chức kéo co trong lễ hội của đồng bào dân tộc Tày, Dao, Cao Lan ở tỉnh ta là một trong những nét đặc sắc ấy. Hoạt động kéo co diễn ra ở nhiều nơi, đặc biệt trong các ngày lễ hội ở các đình làng và trong Lễ hội Lồng tông ở khắp các địa bàn trong tỉnh. Lễ hội thường được tổ chức tại các cánh đồng bằng phẳng nằm ở trung tâm của làng, xã thuận lợi về giao thông hoặc phía trước sân đền, đình làng. Trong các dịp thi đấu thể thao, kéo co được tổ chức tại các sân vận động...

Kho tàng văn hóa dân gian của các dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh ta rất phong phú, đa dạng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần nhân dân, tạo thêm các sản phẩm du lịch hấp dẫn, thúc đẩy kinh tế du lịch phát triển.

Minh Hoa

Tin cùng chuyên mục