Khi bản sắc đại ngàn "vươn mình"

Vượt qua những cung đường uốn lượn để đến với mảnh đất Lâm Bình hùng vĩ, chúng tôi đã có một hành trình đầy ý nghĩa khi trực tiếp hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc nơi đây. Từ những ấn tượng khó quên về lòng hiếu khách đến sự khâm phục trước mô hình làng chuyển đổi số đầy năng động.

Lần đầu đến với Lâm Bình, chúng tôi không ai biết đường nên đoàn chúng tôi bị lạc lối vài lần. Có những đoạn heo hút đến mức "chị Google" trên vệ tinh dường như cũng mất dấu, hoặc chỉ kịp nhắc khi xe đã đổ hết đèo, leo xong dốc.

May mắn, chuyến đi đúng vào dịp xã Lâm Bình tổ chức lễ công bố "Dự án thí điểm Làng sáng tạo nội dung số gắn với phát triển du lịch". Tại lễ công bố đoàn chúng tôi được trải nghiệm và thưởng thức nhiều tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc của đồng bào các dân tộc nơi đây. Cũng tại lễ công bố đã diễn ra trích đoạn nghi lễ cấp sắc của người Dao đỏ và nghi lễ nhảy lửa của người Dao đỏ.

Trích đoạn Nghi lễ cấp sắc của người Dao đỏ xã Lâm Bình tại lễ công bố Làng sáng tạo nội dung số Lâm Bình.

Tại xã Lâm Bình, người Dao dù chỉ chiếm chưa đầy 30% dân số nhưng vẫn gìn giữ vẹn nguyên Lễ Cấp sắc – một nghi lễ mang tính bước ngoặt của đời người. Với người Dao, đây là lời xác nhận của thần linh và cộng đồng về sự trưởng thành. Nếu chưa qua Cấp sắc, một người dù cao tuổi hay giữ chức vụ gì vẫn bị coi là "chưa lớn", không được ngồi ngang hàng hay gánh vác việc chung của bản làng. Trên sân khấu tái hiện, "đương sự" ngồi nghiêm cẩn để các vị chức sắc khấn vái thần linh.

Khi được "duyệt", thầy cúng sẽ lần lượt gài lên đầu họ những ngọn đèn, biểu tượng cho sự soi sáng của Bàn Vương Thủy Tổ. Từ đây, người đàn ông chính thức có "tên âm" (tương tự pháp danh của Phật giáo). Số đèn được cấp tỉ lệ thuận với trách nhiệm xã hội mà người đó phải gánh vác trước gia đình và cộng đồng.

Tuy nhiên, thủ tục này vốn không đơn giản, thường kéo dài 3 ngày với chi phí tốn kém. Anh Ma Quý Đôn, một du khách đến từ xã Nà Hang đến Lâm Bình trải nghiệm kể rằng, có đồng nghiệp dù đã quá tuổi trưởng thành từ lâu nhưng mãi gần đây mới đủ điều kiện làm lễ và gửi thiệp mời long trọng như mời đám cưới.

So với các nghi lễ khác, lễ nhảy lửa của người Dao đỏ mang sắc thái tâm linh đầy kịch tính. Để chuẩn bị, bà con phải chọn loại gỗ cứng, đượm lửa để khi cháy hết tạo ra lớp than hồng rực, bền bỉ. Điểm then chốt của nghi lễ nằm ở bài cúng mời thần linh. Khi thầy cúng thực hiện xong các thủ tục xin phép, "sức mạnh siêu nhiên" như ngấm vào cơ thể, khiến các chàng trai bước vào trạng thái thăng hoa.

Lễ nhảy lửa người Dao đỏ xã Lâm Bình.

Với đôi chân trần, họ lao vào giữa đống than hồng rực, nhảy múa và bốc tung những tàn lửa đỏ mà không hề có cảm giác đau đớn hay bỏng rát. Tiếp cận và trò chuyện với những "vũ công bóng đêm" này ngay sau buổi lễ, chúng tôi mới thấu hiểu sự kỳ diệu: Họ vốn là những người thợ hồ, người làm nương rẫy với đôi bàn tay chai sạn và gương mặt hiền lành. Không cần bất kỳ thiết bị bảo hộ nào, chính niềm tin mãnh liệt vào sự che chở của tổ tiên và thần linh đã giúp họ chế ngự ngọn lửa, cầu mong cho một năm mới ấm no, xua đuổi tà ma và bệnh tật cho bản làng.

Điều khiến những người lần đầu đến Lâm Bình như chúng tôi ngạc nhiên nhất chính là sự năng động của thế hệ trẻ nơi đây. Họ đã khéo léo biến vùng quê vốn "bán mặt cho đất, bán lưng cho trời" thành một điểm kết nối toàn cầu đầy ấn tượng. Ở thôn Khau Cau, nơi có hơn 70 "Youtuber" đang ngày đêm quảng bá hình ảnh quê hương.

Từ phong cảnh núi rừng bình yên, nhịp sống bản địa mộc mạc đến những hình ảnh đời thường như đàn lợn, gà chạy quanh sân... tất cả đều trở nên cuốn hút lạ thường dưới ống kính sáng tạo. Những nội dung chân thực này đã thu hút hàng triệu lượt xem, đặc biệt là lượng "view ngoại" đông đảo, mang vẻ đẹp bình dị của Lâm Bình vươn xa ra thế giới.

Tại lễ công bố, đồng chí Tô Viết Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Lâm Bình nhấn mạnh, sự thay đổi đột phá từ mô hình Làng sáng tạo nội dung số. Các bạn trẻ địa phương không chỉ dùng mạng xã hội để quảng bá du lịch mà còn biến nó thành công cụ phát triển kinh tế hiệu quả. Điểm sáng của mô hình này là tinh thần tương trợ: Nhiều nhà sáng tạo nội dung sẵn sàng thu mua nông sản của hộ khó khăn với giá cao rồi bán ra giá thấp, bởi chính nội dung video đã mang lại thu nhập bù đắp.

Đồng chí Vương Ngọc Hà, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng lãnh đạo xã Lâm Bình thăm quan mô hình làm Youtube trên địa bàn xã.

Sự tham gia đa dạng từ người già đến trẻ nhỏ đã tạo nên một cộng đồng cùng nhau làm giàu. Hiệu quả kinh tế được minh chứng bằng những con số ấn tượng: chỉ trong 4 tháng, hoạt động trên các nền tảng số đã mang về cho bà con Lâm Bình 46 tỷ đồng. Từ những bước đi khiêm tốn với thu nhập vài chục triệu, nhiều bạn trẻ nay đã trở thành tỷ phú, làm giàu bền vững ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Rời Lâm Bình khi ánh lửa của lễ nhảy lửa vẫn còn bập bùng trong tâm trí, chúng tôi nhận ra sức sống mới của vùng đất này không chỉ đến từ những giá trị văn hóa ngàn đời. Nó còn đến từ tư duy nhạy bén của một thế hệ trẻ biết dùng công nghệ để "đánh thức" tiềm năng bản địa.

Bài, ảnh: Nguyễn Hữu Tráng