Người giữ bài thuốc cổ ở Tân Trào

Gia đình cụ Hoàng Trung Nguyên, thôn Tân Lập, xã Tân Trào đã có nhiều thế hệ gắn bó với mảnh đất lịch sử. Con trai cụ là ông Hoàng Ngọc, hiện là nhân chứng lịch sử ở Tân Trào với những câu chuyện về Bác Hồ được nhiều người biết. Nhưng ít ai biết, gia đình cụ Nguyên có những bài thuốc quý, cứu người bằng chữ Tâm, không màng danh lợi; với truyền nhân hiện tại là anh Hoàng Văn Duy, cháu nội của cụ.

Người được chọn

Bí thư chi bộ thôn Tân Lập - Hoàng Văn Xoan hồ hởi, nghe lãnh đạo xã giới thiệu có nhà báo đến hỏi về những bài thuốc cổ nên tôi cũng “dân vận” mãi nên “thầy lang kia” mới ở nhà tiếp chuyện, chứ không lại lên Núi Hồng lấy thuốc đến tối mới về.

Đường vào Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào giờ rộng thênh thang, con đường nhựa nhỏ bé ngày xưa được thay bằng đường thẳng tắp, to như đại lộ. Nằm nép bóng dưới bóng cây đa Tân Trao, căn nhà ông Hoàng Ngọc hiện ra giản dị, đầy nét văn hóa của người dân tộc Tày Tuyên Quang.

Anh Hoàng Văn Duy và gia đình luôn lưu giữ những bài thuốc quý cổ truyền của gia đình.

Anh Hoàng Văn Duy, con trai cụ Ngọc cười thật tươi đón phóng viên, anh bảo sao nhà báo lại biết tôi bốc thuốc nam mà tìm đến.

Anh Duy là con trai thứ 5 của cụ Ngọc. Thuở bé, anh được ông nội Hoàng Trung Nguyên rất quý bởi bản tính tò mò, thích khám phá và khá là “bện” ông. Anh kể, từ lúc 10 tuổi đã được theo chân ông nội lên khắp hang cùng, ngõ hẻm ở chiến khu để tìm thuốc nam cứu người. Từng loài cây, màu sắc của lá, của rễ và thời điểm lấy thuốc đều được ông truyền dạy tỉ mỉ.

Đến năm 20 tuổi, anh bắt đầu được đi rừng một mình, tự tay lấy thuốc, nhưng ông cụ Nguyên kỹ đến mức, phải chặt cây, chặt cả lá để xem, nếu đúng thì cho sử dụng, sai là cũng nghiêm khắc răn dạy “té tát”. Anh Duy trầm ngâm, cụ hay bảo, lấy thuốc nam đâu phải trò đùa, nó là tính mạng con người nên cẩn thận phải luôn đặt lên hàng đầu.

Dần dà, đến năm 2000, khi cụ Nguyên đã hơn 80 tuổi, anh Duy được cụ gọi và trao cho cuốn sổ cũ, trong đó có những bài thuốc quý nhiều đời được ghi chép tỷ mỉ bằng chữ viết tay. Cụ dặn phải giữ lấy nghề như gia đình họ Hoàng phải giữ lấy nếp. Cũng từ đó, anh Duy trở thành truyền nhân duy nhất của dòng họ, nắm giữ gần 50 bài thuốc quý của gia tộc.

Anh Hoàng Văn Duy (bên trái) cùng Bí thư Chi bộ Hoàng Văn Xoan bên cây thuốc bổ tim tại vườn nhà.

Cứu người tiếng tăm nhưng không quảng cáo

Chủ tịch UBND xã Tân Trào Dương Minh Tuấn kể, gia đình cụ Hoàng Ngọc tính đến hiện nay đã 12 đời với ngót 300 năm gắn bó với mảnh đất Tân Trào. Gia đình có truyền thống lấy thuốc cứu người nhưng tuyệt nhiên chỉ đứng ra giúp người chứ không bao giờ thấy quảng cáo hay buôn bán vì lợi nhuận. Điều này thật đáng quý.

Trò chuyện, anh Duy càng hứng khởi hơn khi nói về nghề thuốc. Khi chúng tôi ngỏ ý muốn xem cuốn sổ của ông nội, anh không ngần ngại lên nhà lấy cuốn sổ cũ, giấy nhàu nhĩ, đậm màu vàng ố của thời gian. Những nét chữ “rồng bay, phượng múa” cực đẹp của cụ Nguyên khiến ai cũng trầm trồ, ngưỡng mộ.

Phóng viên lật giở từng trang viết tay và khá ấn tượng với nhiều trang viết về chữa bệnh động kinh. Anh Duy chia sẻ, từ xa xưa, gia đình anh đã bốc không biết bao nhiêu thang thuốc và chữa không biết bao nhiêu người bị động kinh đều khỏi bệnh. Là bài thuốc bí truyền, anh không chia sẻ sâu và tôi cũng không tiện hỏi, nhưng vắn tắt đều là những cây thuốc có tại rừng Tân Trào. Điển hình như cây Đan Xanh, Đan Vàng, thân to nhất bằng ngón chân cái, cao chừng 2 mét, ở đây mọc nhiều nhưng đi chỗ khác thì là của hiếm.

Cuốn sổ viết tay về các bài thuốc của cụ Hoàng Trung Nguyên.

Anh cao hứng nói, một người bệnh bị động kinh, chỉ cần 3 - 5 thang thuốc là khỏi, nếu sau 3 tháng, sử dụng thuốc “thử” nếu bệnh tái phát thì uống tiếp nhưng nếu không tái phát sẽ uống liều cuối cùng là “thuốc chốt”. Anh Duy tự hào, thú thật từ thời mẹ ông cụ, ông cụ rồi đến tôi, cũng chưa thấy ai bị quá 3 tháng bao giờ.

Giữa chiều, trời nắng chang chang, chị vợ anh Duy - Lý Thị Tư khệ nệ bê 2 sọt lá thuốc vừa lấy ở rừng về. Anh Duy tiết lộ, vợ anh cũng là bà lang có tiếng, bên nhà vợ là người Dao cũng 3 đời làm nghề, nhưng cách phối trộn thuốc khác với người Tày. Những bệnh về xương khớp, tiêu hóa hay tăng cường đề kháng là sở trường của chị Tư. Chị Tư chị bộc bạch, 2 vợ chồng bao năm làm thuốc, cũng chỉ dám lấy 100.000 đến 200.000 đồng mỗi thang thuốc tùy bệnh, tháng cũng chỉ thêm 2, 3 triệu đồng là cùng; không bao giờ quảng cáo, không bao giờ lợi dụng cây thuốc để chuộc lợi.

Chỉ tay lên những cánh rừng xanh ngút ngàn trước cửa nhà, anh Duy bảo, ở rừng nhiều bài thuốc quý lắm, ngày xưa ông nội tôi cũng lấy cho nhiều cán bộ cách mạng và đều khỏi bệnh. Và cũng có lẽ thế, nên nghề thuốc mình phải lưu giữ, để giữ truyền thống của gia đình và là tấm gương cho con cháu nói theo. Đang dở câu chuyện, có một gia đình tận TP. Hồ Chí Minh đến lấy thuốc bồi bổ sức khỏe, quả lễ gồm 1 gói bánh và ít gạo. Anh Duy thuyết minh, lấy thuốc của đồng bào như đây gọi là lễ, chỉ đơn giản vậy thôi. Thắp hương báo cáo tổ tiên và sau đó mình mới lấy thuốc, đó là điều bất di bất dịch của nghề.

Trao đổi về vấn đề này, đồng chí Lưu Xuân Đăng, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế xã Tân Trào cho biết, bài thuốc của anh Hoàng Văn Duy vốn là bài thuốc gia truyền lâu đời, quy tụ nhiều thảo dược quý vốn được sử dụng phổ biến trong Đông y. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, chẩn đoán chính xác, từ đó có phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Cuối góc vườn, anh Duy có xếp một hàng đá, gạch xen kẽ, giữa có giàn dây leo được che chắn cẩn thận. Bí thư chi bộ Hoàng Văn Xoan bảo, cây này là cây thuốc bổ tim, vô cùng hiếm, cả cái thôn Tân Lập đến thời điểm này mỗi nhà anh Duy trồng thành công ở nhà. Không ngoa nhưng có lẽ cây thuốc cũng có linh tính đấy nhà báo ạ! Tôi tin đó là thật.

Ghi chép: Lê Duy