Lặng thầm gieo chữ nơi biên cương

Ở Thàng Tín, khi những nếp nhà đã chìm vào màn đêm, một hành trình khác lại bắt đầu. Vượt qua những con dốc quanh co, những cung đường núi hun hút sương mù, thầy giáo Thân Văn Tựa, Phó Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng xã lại đến với những lớp học xóa mù chữ ở vùng biên. Nơi ấy, từng con chữ đang âm thầm bén rễ, không chỉ thắp sáng tri thức, mở đường thoát nghèo mà còn góp phần bồi đắp “thế trận lòng dân” vững chắc nơi biên cương Tổ quốc.

Lớp học xóa mù chữ tại thôn Cóc Mui, xã Thàng Tín có 26 học viên, chủ yếu là đồng bào dân tộc Nùng và Mông tham gia.

Hơn ba thập kỷ gieo chữ vùng biên

Gió mùa đông bắc tràn về, mang theo giá rét, sương mù dày đặc bao phủ khắp bản làng vùng cao. Trời vừa sẩm tối, nhiều chị em phụ nữ người Mông, người Nùng lại lặng lẽ địu con nhỏ đến nhà văn hóa thôn học lớp xóa mù chữ. Người đứng lớp truyền lửa cho những buổi học đặc biệt ấy là thầy giáo Thân Văn Tựa.

Nhìn người thầy giáo miệt mài bên bục giảng hôm nay, ít ai hình dung về một chàng thanh niên năm 1994, sau khi tốt nghiệp sư phạm, đã tình nguyện rời quê hương Bắc Ninh lên vùng cao công tác tại Trường cấp 1 - 2 Bản Máy (huyện Hoàng Su Phì cũ). Ngày ấy, đường lên bản hoàn toàn là đường đất đỏ, mặt đường nhão nhoét bùn lầy, trơn như đổ mỡ; có những đoạn thầy phải đi chân trần, bấm chặt các ngón chân xuống đất để giữ thăng bằng. Những bước chân đầu tiên trên miền núi xa xôi cũng là thử thách đầu tiên của một người thầy trẻ khi lựa chọn gắn bó với học trò vùng cao.

Hơn ba mươi năm trôi qua, địa bàn công tác và nhiệm vụ của thầy có nhiều thay đổi. Từ năm 2010, thầy vận động những người chưa biết chữ đến lớp, duy trì việc học và giúp người dân tiếp cận tri thức. Năm 2023, thầy làm chuyên viên Phòng Giáo dục huyện Hoàng Su Phì (cũ). Năm 2024, thầy trở lại trực tiếp giảng dạy tại Trường Tiểu học Pố Lồ, đồng thời đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc thường trực Trung tâm học tập cộng đồng xã Thàng Tín.

Tháng 5/2025, xã Thàng Tín chính thức khai giảng 4 lớp xóa mù chữ tại các thôn biên giới trọng điểm: Cóc Cái, Lùng Chin Hạ, Cáo Phìn và Cóc Rọc, thu hút 82 học viên, phần lớn là phụ nữ đồng bào dân tộc Nùng và Mông. Các lớp học diễn ra đều đặn từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần, truyền đạt các môn học nền tảng: Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội. Đằng sau mỗi lớp học là những đổi thay nhỏ bé nhưng đầy xúc động trong cuộc đời mỗi học viên. Chị Vàng Thị Nhọt (thôn Cóc Rọc) trải lòng: "Trước đây, muốn đọc một tờ giấy hay tìm hiểu cách chăn nuôi, trồng trọt để làm ăn mà không biết chữ, tôi thấy thiệt thòi lắm. Muốn tự tìm hiểu nhưng toàn phải nhờ người khác. Khi được vận động, tôi quyết tâm đi học để cuộc sống sau này đỡ vất vả".

Thầy giáo Thân Văn Tựa, Phó Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng xã Thàng Tín hướng dẫn học viên từng nét chữ, phép tính.

Lùng Chin Hạ là thôn vùng biên cách trung tâm xã hơn 10 km. Địa hình chia cắt phức tạp, giao thông cách trở; mùa mưa đường trơn trượt, mùa đông sương mù dày đặc buốt giá. Ấy vậy mà, vượt lên trên mọi trở ngại thời tiết và sự nhọc nhằn sau một ngày lao động nặng nhọc, sĩ số học viên luôn được duy trì ổn định với tỷ lệ chuyên cần đáng nể: 95%. Để đạt được con số ấy là nhờ sự kiên trì bám bản của thầy Tựa cùng sự đồng hành sát cánh của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Thàng Tín trong công tác “đi từng ngõ, gõ từng nhà” vận động bà con.

Chị Hoàng Thị Dính, người từng nhiều năm phải điểm chỉ lăn tay mỗi khi làm giấy tờ, nay đã tự tay viết nên tên mình. Cầm cuốn vở với những dòng chữ ngay ngắn, chị rạng rỡ niềm vui: “Từ nay tôi tự tay viết tên mình trên giấy tờ rồi, không còn phải nhờ vả ai nữa”. Đối với thầy Tựa, khoảng cách giữa thầy và trò dường như không tồn tại; bà con trìu mến gọi thầy với cái tên thân thương: “Thầy giáo của bản làng”.

Con chữ mở lối

Tháng 9 năm nay, sau hơn một năm kiên trì đến lớp vào mỗi buổi tối, 82 học viên của 4 lớp xóa mù chữ tại xã Thàng Tín đã được cấp chứng chỉ hoàn thành giai đoạn 1. Từ chỗ chưa biết đọc, biết viết, những con chữ, phép tính cơ bản đã mở ra cho họ cánh cửa tự tin tiếp cận thông tin, làm chủ cuộc sống. Nửa đời gánh nặng trên nương rẫy, giờ đây bà Lù Già Thì, thôn Cóc Mui - học viên cao tuổi nhất vui mừng chia sẻ: “Trước đây tôi nghĩ mình không còn học được nữa. Nhưng được thầy giáo động viên, hướng dẫn từng nét chữ, tôi cũng dần biết đọc, biết viết, biết tính toán. Tôi vui lắm, vì ở tuổi này vẫn học được điều mới, thấy mình tự tin hơn và không còn mặc cảm vì không biết chữ”.

Trong mỗi buổi lên lớp, thầy Tựa và các chiến sĩ biên phòng đã khéo léo lồng ghép tuyên truyền pháp luật, phòng chống mua bán người, giữ gìn vệ sinh phòng dịch, bảo vệ rừng và bảo vệ chủ quyền biên giới. Những kiến thức kinh tế hộ gia đình, chuyển đổi cơ cấu cây trồng được truyền đạt qua các ví dụ sát sườn, dễ hiểu, dễ nhớ. Chị Chấu Thị Tùng, học viên thôn Cáo Phìn cho biết: “Đến lớp, ngoài học con chữ, chúng tôi còn được thầy giáo Tựa và cán bộ Biên phòng giải thích thêm nhiều điều thiết thực, từ cách chăm sóc gia đình, phòng tránh những việc có thể gây hại đến tìm hiểu kiến thức phục vụ sản xuất. Tôi thấy việc đi học rất có ích, giúp mình hiểu biết hơn và tự tin làm chủ cuộc sống”.

Ngoài dạy chữ, thầy Tựa còn lồng ghép tuyên truyền cho học viên giữ gìn vệ sinh, chung tay xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn minh, tiến bộ.

Từ thực tiễn công tác tại địa bàn biên giới, Trung tá Hàn Seo Chúng, cán bộ Đồn Biên phòng Thàng Tín chia sẻ: “Muốn người dân vươn lên thoát nghèo, trước hết phải giúp bà con có kiến thức. Xóa mù chữ không chỉ là dạy đọc, dạy viết, mà còn là nâng cao nhận thức, giúp bà con hiểu rõ chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, có thêm kiến thức phát triển kinh tế và ý thức trách nhiệm trong tham gia bảo vệ địa bàn biên giới”.

Tinh thần trách nhiệm ấy tiếp tục được nối dài vào tháng 10/2026, khi thầy Tựa cùng các lực lượng biên phòng, Công an xã và giáo viên tiến hành tổng điều tra phổ cập giáo dục tại 9 thôn bản. Số liệu thống kê cho thấy: Trong độ tuổi từ 15 đến 60, tỷ lệ biết chữ mức độ 1 đạt 95% (4.675/4.917 người), và phổ cập mức độ 2 đạt 73,3%.

Đánh giá về những đóng góp thầm lặng này, đồng chí Nguyễn Thị Minh Mùi, Phó Chủ tịch UBND xã Thàng Tín khẳng định: "Thầy Tựa là một giáo viên đầy tâm huyết, trách nhiệm. Sự tận tụy của thầy cùng sự phối hợp nhịp nhàng của lực lượng biên phòng đã giữ vững chất lượng các lớp học. Năm 2027, xã sẽ tiếp tục triển khai 4 lớp xóa mù chữ giai đoạn 2 để giúp bà con củng cố tri thức, từng bước nâng cao dân trí và chất lượng giáo dục trên địa bàn”.

Những trang vở rồi sẽ khép lại sau mỗi buổi học, nhưng những con chữ đã học sẽ tiếp tục theo chân người dân vào từng nếp nhà, lên nương rẫy và đi vào cuộc sống thường ngày. Với thầy Thân Văn Tựa, hơn ba thập kỷ gắn bó với giáo dục vùng cao cũng là chừng ấy năm bền bỉ trên hành trình gieo chữ. Từ những nét chữ dưới ánh đèn đêm, niềm tin và tri thức đang được bồi đắp cho mỗi người dân nơi phên giậu Tổ quốc.

Quỳnh Châu