Về Nhùng Dàm nghe kể chuyện “tay hòm chìa khóa” quốc gia

Cách Quốc lộ 2 chừng 1,5 km, thôn Nhùng Dàm, xã Tứ Quận, huyện Yên Sơn (nay là xã Yên Sơn) mở ra với không gian tĩnh lặng, xanh thẫm của miền sơn cước. Giữa bức tranh sơn thủy hữu tình và trầm mặc ấy là di tích Nha Ngân khố Quốc gia - cơ quan tài chính, tiền tệ của nước Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Dấu chân lịch sử

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn thử thách “ngàn cân treo sợi tóc”, thù trong giặc ngoài bủa vây, nền kinh tế kiệt quệ và ngân khố quốc gia gần như trống rỗng. Trước yêu cầu cấp thiết phải có một cơ quan chuyên môn giải quyết các vấn đề trọng đại về tài chính và tiền tệ, ngày 29/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 75/SL thành lập Nha Ngân khố trực thuộc Bộ Tài chính. Quyết sách lịch sử ấy không chỉ giải tỏa cơn khát về cơ chế quản lý nguồn lực quốc gia lúc bấy giờ, mà còn đặt viên gạch đầu tiên đánh dấu sự ra đời của hệ thống Kho bạc Nhà nước Việt Nam.

Các thế hệ cán bộ ngành Tài chính Việt Nam về nguồn, thăm di tích.

Vào những năm 1949 - 1950, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn gay go và quyết liệt nhất, thực hiện chủ trương của Chính phủ về việc di dời các cơ quan Trung ương lên vùng An toàn khu (ATK), Nha Ngân khố Quốc gia đã chọn thôn Nhùng Dàm làm nơi dừng chân đặt trụ sở. Đặc biệt, đến tháng 9/1950, nhằm tinh gọn bộ máy và gắn kết chặt chẽ giữa quản lý ngân khố với hỗ trợ sản xuất, Nha Ngân khố và Nha Tín dụng sản xuất được sáp nhập thành Nha Ngân khố - Tín dụng sản xuất. Cánh quân của bộ phận Nha Ngân khố từ Phú Thọ ngược lên, hội tụ cùng bộ phận Nha Tín dụng sản xuất từ Vĩnh Yên chuyển về, tất cả cùng quy tụ dưới tán rừng xóm Dàm (nay là thôn Nhùng Dàm), viết nên những trang sử của ngành Tài chính trong giai đoạn 1950 - 1951.

Cuộc chiến thầm lặng dưới những mái lán

Nhìn khuôn viên di tích khang trang hôm nay, ít ai có thể mường tượng trong suốt quãng thời gian từ năm 1946 đến năm 1951, trụ sở cơ quan nơi đây chỉ là những dãy lán trại đơn sơ được dựng lên từ tre, nứa, vầu, lá cọ khai thác ngay giữa rừng già và những gian nhà sàn mộc mạc mà người dân địa phương nhường cho cán bộ ở nhờ.

Dưới những mái lá đơn sơ thấm đẫm sương rừng và khói bếp ấy, khoảng 60 đến 70 cán bộ, nhân viên của Nha Ngân khố Quốc gia đã miệt mài làm việc bên những chiếc bàn tre, dưới ánh đèn dầu leo lét suốt đêm thâu. Giữa núi rừng Tuyên Quang tĩnh mịch, một mặt trận không tiếng súng nhưng vô cùng quyết liệt đã diễn ra hàng ngày, hàng giờ: từ việc tập trung quản lý các khoản thu về thuế, thu tiền công phiếu kháng chiến, gom góp từng đồng đảm phụ quốc phòng do Nhân dân ủng hộ quân đội, cho đến việc quản lý, giám sát chặt chẽ từng khoản cấp phát theo đúng dự toán được duyệt. Từng tờ chứng từ xác nhận, từng khoản thanh toán kinh phí cho các đơn vị sử dụng ngân sách hay thủ tục quyết toán với cơ quan Tài chính đều được thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ.

Di tích cũng là nơi để Nhân dân đến tham quan.

Tiếp thêm hơi ấm và sức mạnh cho nền tài chính cách mạng non trẻ là Sở Đúc tiền và Nhà máy in tiền Khánh Thi đóng tại Bản Ngầu, xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hóa, nay là xã Tân Mỹ (đến cuối năm 1951 chuyển về Bản Thi) với hơn 100 cán bộ, công nhân. Tiền từ nhà in, xưởng đúc được đưa về, công trái và công phiếu kháng chiến từ Nha Ngân khố Quốc gia lại tỏa đi.

Tính từ năm 1947 đến năm 1951, Nha đã cho vay trên 300 triệu đồng tiền tài chính. Dòng vốn nghĩa tình ấy chảy về các bản làng xa xôi, những vùng quê vừa đi qua thiên tai, địch họa, biến thành con trâu, con bò khỏe mạnh đi trước đường cày, thành lưỡi cuốc, hạt giống, phân bón, thành những công trình thủy lợi nhỏ dẫn nước về đồng và những vạt đất hoang được khai khẩn xanh màu lúa. Cũng từ nguồn tín dụng ấy, biết bao lò muối, khung cửi dệt vải, xưởng làm đường, ép dầu, rèn nông cụ ở nông thôn đã đỏ lửa trở lại, tạo nên hậu phương kinh tế tự túc, tự cường vững chãi.

Dáng hình di tích hôm nay

Bước chân trên khuôn viên rộng gần 8.000 m² của Khu di tích Nha Ngân khố Quốc gia hôm nay, cảm giác đầu tiên chạm vào là sự giao hòa tuyệt đẹp giữa kiến trúc tưởng niệm trang nghiêm và cảnh sắc thiên nhiên phóng khoáng của núi rừng Yên Sơn. Dưới bóng mát của rặng cọ bên sườn đồi, tấm Bia lưu niệm Nha Ngân khố Quốc gia bằng đá xanh nguyên khối hiện lên trầm mặc với đường diềm chạm khắc họa tiết kỷ hà cổ kính.

Từng dòng chữ khắc chìm phủ nhũ vàng lấp lánh dưới nắng sớm, ghi tạc rõ ràng Sắc lệnh 75/SL ngày 29/5/1946 cùng 5 nhiệm vụ trọng tâm của Nha Ngân khố Quốc gia lúc bấy giờ. Tấm bia cũng khắc ghi tấm lòng tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay: công trình được khởi công xây dựng vào ngày 28/12/2005 và chính thức khánh thành ngày 13/8/2006 từ nguồn kinh phí phát triển ngành cộng với sự đóng góp, ủng hộ đầy nghĩa tình của 1,4 vạn cán bộ, công chức, viên chức trong toàn hệ thống Kho bạc Nhà nước. Năm 2017, Địa điểm Nha Ngân khố - Tín dụng được công nhận Di tích Quốc gia.

Kể từ ngày khánh thành đến nay, Khu di tích Nha Ngân khố Quốc gia đã trở thành địa chỉ đỏ thiêng liêng, đón tiếp hàng nghìn lượt cán bộ các thế hệ trong và ngoài ngành Tài chính trên khắp mọi miền Tổ quốc hành hương về nguồn”.

Ghi chép: Lê Duy