Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh:Để di sản mỹ thuật lan tỏa trong đời sống đương đại...

Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về những đổi mới hoạt động của đơn vị để di sản mỹ thuật đến gần hơn với công chúng.

- Thưa ông, triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên” lựa chọn hơn 50 tác phẩm phản ánh công cuộc lao động, xây dựng đất nước trong giai đoạn 1950 - 1980. Thông điệp mà Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam muốn gửi đến công chúng hôm nay qua triển lãm này là gì?

TS Nguyễn Anh Minh.

- Triển lãm muốn giúp công chúng hôm nay có thêm cách nhìn về một giai đoạn lịch sử của đất nước thông qua mỹ thuật. Đây là những tác phẩm được sáng tác trong những năm tháng rất đặc biệt, khi đất nước vừa trải qua chiến tranh, vừa thực hiện nhiệm vụ xây dựng và phát triển.

Trong giai đoạn đó, nhiều nghệ sĩ đã đi sâu vào thực tế cuộc sống, đến các công trường, nhà máy, nông trường, vùng mỏ, những vùng quê... để sáng tác.

Vì vậy, các tác phẩm không chỉ phản ánh hoạt động lao động, sản xuất mà còn cho thấy con người, không khí xã hội và tinh thần của một thời kỳ lịch sử. Chúng ta nhìn thấy trong đó tinh thần lao động, ý thức cộng đồng, khát vọng xây dựng đất nước và niềm tin vào tương lai. Đối với bảo tàng, tổ chức triển lãm này cũng là một cách để khai thác tốt hơn bộ sưu tập đang lưu giữ, đưa những tác phẩm có giá trị đến gần công chúng hơn.

- Ông nhìn nhận như thế nào về trách nhiệm của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trong việc lan tỏa những tác phẩm mỹ thuật giá trị trong đời sống đương đại?

- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hiện đang lưu giữ bộ sưu tập gần 21.000 hiện vật, tác phẩm nghệ thuật, trong đó có 9 bảo vật quốc gia, phản ánh nhiều giai đoạn của mỹ thuật Việt Nam. Đây là một nguồn lực văn hóa đặc biệt quý giá và cũng đặt ra trách nhiệm lớn đối với công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị.

Trước hết, chúng tôi phải làm tốt hồ sơ khoa học của bộ sưu tập. Công tác kiểm kê, bảo quản được thực hiện nghiêm túc, dữ liệu được chuẩn hóa và cập nhật. Trên nền tảng đó, bảo tàng tăng cường nghiên cứu, tổ chức các triển lãm chuyên đề, xuất bản các công trình, phát triển hoạt động giáo dục và đẩy mạnh số hóa để mở rộng khả năng tiếp cận bộ sưu tập.

Chúng tôi cũng kết nối bộ sưu tập với các trường học, cơ sở nghiên cứu, các nghệ sĩ và những lĩnh vực sáng tạo để hiện vật có thể trở thành nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục và sáng tạo.

“Ký ức những năm tháng không quên”, quy tụ hơn 50 tác phẩm hội họa, đồ họa, điêu khắc với nhiều chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, bột màu, chì. Ảnh: BTC

- Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã có những bước đi khá mạnh mẽ trong chuyển đổi số. Theo ông, công nghệ đang thay đổi cách bảo tàng kể câu chuyện về các tác phẩm và tiếp cận công chúng như thế nào?

- Chuyển đổi số là một xu hướng tất yếu và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã chủ động triển khai từ khá sớm. Từ iMuseum VFA, 3D Tour, Không gian triển lãm mỹ thuật trực tuyến VAES đến hệ thống vé điện tử, chúng tôi từng bước ứng dụng công nghệ vào cả hoạt động chuyên môn và phục vụ khách tham quan. Những ứng dụng này giúp công chúng tiếp cận thông tin về tác phẩm thuận tiện hơn, có thêm nhiều lựa chọn trong quá trình tham quan và có thể tiếp tục tìm hiểu về bộ sưu tập ngay cả khi không trực tiếp có mặt tại bảo tàng.

Nhưng đối với mỹ thuật, không công nghệ nào có thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm trực tiếp trước một tác phẩm gốc. Vì vậy, chúng tôi không đặt mục tiêu thay thế bảo tàng bằng môi trường số, mà sử dụng công nghệ để mở rộng không gian của bảo tàng, tạo thêm những cách thức để công chúng tiếp cận và hiểu sâu hơn về di sản.

- Từ kinh nghiệm chuyển đổi số của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, ông cho rằng điều quan trọng nhất để một thiết chế văn hóa có thể đổi mới thành công trong thời đại số là gì?

- Yếu tố quyết định trước hết là tư duy đổi mới. Khi chúng tôi bắt đầu triển khai chuyển đổi số, vấn đề đặt ra không chỉ là mua thiết bị hay xây dựng một ứng dụng, mà là phải thay đổi cách tiếp cận đối với công chúng và thay đổi phương thức tổ chức hoạt động của bảo tàng.

Chuyển đổi số phải gắn với nâng cao chất lượng chuyên môn và chất lượng phục vụ. Từ quản lý bộ sưu tập, nghiên cứu, xây dựng nội dung, trưng bày, giáo dục, truyền thông đến phục vụ khách tham quan đều cần được xem xét dưới góc độ đổi mới. Theo tôi, công nghệ là công cụ, con người là yếu tố thực hiện, còn tư duy đổi mới là yếu tố quyết định hướng đi.

- Theo ông, điều gì tạo nên sự thay đổi để Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam trở thành một điểm hẹn văn hóa của công chúng, đặc biệt là giới trẻ?

- Có một thời gian, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam ít được biết đến, khách quốc tế chiếm tỷ lệ lớn, còn khách trong nước chưa nhiều. Các công ty lữ hành cũng chưa thực sự coi bảo tàng là một điểm đến trong các chương trình tham quan.

Từ thực tế đó, chúng tôi xác định phải đổi mới đồng bộ, làm cho bảo tàng trở nên thân thiện, dễ tiếp cận hơn với công chúng.

Đối với giới trẻ, chúng tôi xác định đây là nhóm công chúng rất quan trọng. Nhưng thu hút người trẻ không có nghĩa là chỉ tạo ra những hoạt động mang tính thời điểm mà phải tạo được nhu cầu quay trở lại, nhu cầu tìm hiểu và hình thành thói quen tiếp cận nghệ thuật.

Mục tiêu của bảo tàng là nâng cao chất lượng phục vụ và xây dựng mối quan hệ lâu dài với công chúng. Trong đó, việc đưa mỹ thuật Việt Nam đến gần hơn với công chúng trong nước rất quan trọng.

- Trân trọng cảm ơn ông!