Phim Địa đạo - Mặt trời trong bóng tối: Khúc tráng ca từ lòng đất mẹ

Lấy bối cảnh Củ Chi năm 1967, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên đưa ống kính lùi sâu xuống hàng chục mét dưới lòng đất. Bằng lăng kính trần trụi, thô ráp bộ phim phác họa trọn vẹn cuộc chiến sinh tồn nghẹt thở của 21 chiến sĩ du kích. Hơn cả một thước phim điện ảnh lịch sử, tác phẩm là một bản hùng ca day dứt, lay động thế hệ trẻ trân quý giá trị của độc lập, hòa bình hôm nay.

Cuộc chiến sinh tồn dưới lòng địa đạo

Năm 1967, thời điểm cuộc chiến tại miền Nam Việt Nam bước vào giai đoạn cam go nhất, xã Bình An Đông - mảnh đất được mệnh danh “đất thép thành đồng” Củ Chi - trở thành điểm nóng trên chiến trường. Bộ phim xoay quanh câu chuyện chiến đấu bám trụ của Đội du kích Bình An Đông. Dưới sự chỉ huy của Bảy Theo (Thái Hòa thủ vai), 21 con người biến mạng lưới địa đạo chật hẹp, tăm tối thành tuyến phòng thủ kiên cố. Nhiệm vụ của họ không chỉ là cầm chân quân địch mà còn phải bảo vệ an toàn cho một nhóm tình báo chiến lược mang những bí mật có thể xoay chuyển cục diện cuộc chiến.

Một cảnh trong phim “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”

Giữa điều kiện sống ngột ngạt, thiếu lương thực, nước sạch, không khí loãng dần và áp lực bủa vây từ thiết bị dò tìm tối tân của Mỹ như bom chấn động hay máy bơm nước ngầm, mỗi khoảnh khắc dưới lòng đất là một cuộc đấu trí căng thẳng. Phim phác họa lằn ranh mong manh giữa sự sống và cái chết, nơi những nông dân chân chất dấn thân, trở thành chiến binh kiên cường bảo vệ từng tấc đất quê hương.

Hành trình 10 năm thai nghén kịch bản của Bùi Thạc Chuyên xuất phát từ nỗi ám ảnh đối với cuộc chiến ngầm. Ông muốn lý giải cách những con người bình dị kiến tạo nên hàng trăm km địa đạo, dùng bóng tối làm điểm tựa chống lại kẻ thù. Việc tái hiện không gian phức tạp, kết hợp âm thanh tiếng bước chân, hơi thở gấp gáp và tông màu trầm ấm khiến khán giả dường như bị giam lỏng cùng nhân vật. Từng thước phim đưa người xem vào không gian bức bối.

Đạo diễn Đào Thanh Hưng đánh giá: “Địa đạo thấm đẫm chất liệu về chiến tranh du kích, ở sâu dưới lòng đất. Bối cảnh hay như vậy đã là điểm lớn để phim hấp dẫn, và hấp dẫn hơn nữa là tâm lý đấu tranh của những con người ngày đêm đối mặt với sinh tử, nỗi sợ hãi, sứ mệnh Tổ quốc”.Để chạm đến tận cùng sự chân thực, dàn diễn viên đã rèn luyện thể chất, tinh thần khắt khe. Màn ảnh vắng bóng thước phim lãng mạn hóa chiến tranh; thay vào đó là gương mặt lấm lem bùn đất. Diễn viên Quang Tuấn ép giảm 14 kg hóa thân thành Tư Đạp - nguyên mẫu Anh hùng Lực lượng vũ trang Tô Văn Đực. Hồ Thu Anh rũ bỏ vẻ lộng lẫy vào vai nữ du kích Ba​​​​​​​ Hương lỳ lợm.

Phim không tô hồng lịch sử hay lạm dụng bi kịch. Nhà phê bình điện ảnh Nguyễn Ngọc Minh nhận định: “Thay vì khai thác góc độ bi kịch, yếu mềm của con người trước chiến tranh để câu nước mắt, Bùi Thạc Chuyên chọn góc nhìn thô ráp... Chiến tranh thực sự khốc liệt, đôi khi ranh giới sự sống - cái chết còn quá nhanh để người ta kịp đổ lệ hay yếu đuối nhưng vẫn có chỗ cho những lúc bản năng con người bộc lộ rõ rệt, trần trụi nhất”.

Ánh sáng nhân văn​​​​​​​ và thông điệp hòa bình

Dưới lớp bụi mờ bom đạn nơi địa đạo, tác phẩm không chỉ có súng gươm mà còn thắp lên khoảng sáng nhân văn lấp lánh. Đạo diễn tinh tế khắc họa bản ngã con người trước lằn ranh sinh tử mà không thần thánh hóa nhân vật. Có quyết tâm đánh giặc nhưng cũng có phút giây sợ hãi, mỏi mệt; có lời chửi thề bực dọc của Bảy Theo, nhưng cũng có mối tình lặng lẽ mà mãnh liệt giữa Ba Hương và Tư Đạp. Tình yêu của họ không có chỗ cho những lời hẹn ước xa xôi, chỉ trao nhau qua ánh mắt và cái nắm tay vội vã, trở thành ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn giữa đạn bom. Những người lính ấy vẫn luôn sẻ chia với nhau từng miếng lương khô.

​​​​​​​

Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên nhận được Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí với chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” (đợt II, giai đoạn 2021 - 2025) do Ban Tuyên giáo và Dân vận TP.Hồ Chí Minh tổ chức.

Sự chân thật, không né tránhsự khốc liệt ấy trở nên ám ảnh qua phân cảnh đắt giá. Nhiếp ảnh gia Lê Việt Khánh ấn tượng với cảnh nữ chiến sĩ bất chấp quân lệnh, kiên quyết đòi tự tay vác B40 bắn xe tăng Mỹ dù đạn trượt. Câu thốt đầy uất ức: “Tao cũng muốn bắn!” cùng tiếng chửi thề bộc lộ khát khao mãnh liệt tiêu diệt kẻ thù của những con người chưa từng qua trường lớp quân sự. Ở góc nhìn khác, cảnh chú Sáu (NSƯT Cao Minh) bình thản nhận điếu thuốc và kể về sự kiên cường khi bị lính Mỹ bắt giữ được đánh giá là điểm nhấn xuất sắc mang phong thái điện ảnh quốc tế nhưng đậm chất tự tôn Việt Nam.

Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên được trao Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí với chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” (đợt II, giai đoạn 2021 - 2025) do Ban Tuyên giáo và Dân vận TP. Hồ Chí Minh tổ chức. Không dừng lại ở sự đón nhận trong nước, mới đây, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối” xuất sắc giành cú đúp giải thưởng tại Liên hoan phim Viễn Đông (Far East Film Festival) 2026 diễn ra tại thành phố Udine (Ý) từ ngày 24-4 đến 2-5. Bao gồm: giải Kịch bản xuất sắc nhất và chiến thắng giải Khán giả bình chọn. Thành tích này minh chứng: Một câu chuyện lịch sử đậm tính bản địa, nếu kể bằng sự chân thật và ngôn ngữ điện ảnh xuất sắc, hoàn toàn phá vỡ rào cản văn hóa để chạm đến trái tim khán giả toàn cầu.

Sức hút của phim mang ý nghĩa giáo dục lớn lao. NSND Xuân Bắc chia sẻ tâm đắc: “Bỏ qua phim nào cũng được nhưng Địa đạo thì không. Tôi mong khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, hãy đến với Địa đạo”. Đứng ở góc độ người hóa thân, diễn viên Thái Hòa bộc bạch: “Tôi hy vọng khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, sẽ nhận ra rằng chỉ cần được sống trong hòa bình, được lớn lên tự do như hôm nay là đủ rồi.

Những gì chúng ta đang có là món quà vô giá cha ông đánh đổi bằng xương máu”.Sự đồng cảm vô hình ấy đã chạm đến trái tim khán giả trẻ. Bạn Triệu Ánh Sao, sinh viên Đại học Tân Trào chia sẻ xúc động: “Xem phim chân thật đến ngạt thở luôn. Cảm thấy được như bây giờ là hạnh phúc lắm, thấy được mặt trời, nghe tiếng chim hót thay tiếng bom đạn là hạnh phúc hơn ông bà xưa rất nhiều”.

Hơn cả một tác phẩm nghệ thuật, “Địa đạo” để lại khoảng lặng cần thiết. Bằng lối kể chuyện điềm tĩnh, mềm mại, không giáo điều, phim khiến khán giả mang theo sự day dứt và lòng biết ơn. Tác phẩm nhắc nhở rằng, để có được một sớm mai thấy mặt trời rực rỡ, cha ông ta đã đi qua những đêm trường tăm tối, đánh đổi tuổi thanh xuân dưới những chiến hào sâu thẳm.

Giang Lam