Truyện ngắn: Một tôm hai lá

Chiếc xe khách rời Hà Nội khi trời còn nhập nhoạng. Minh ngồi sát cửa sổ, tựa trán vào kính, nhìn những vệt đèn đường kéo dài rồi tan vào màn sương.

Điện thoại trong túi rung lên.

- Bà yếu rồi. Nếu thu xếp được thì về.

Tin nhắn của mẹ chỉ có vậy. Minh đọc đi đọc lại mấy chữ ấy. Anh không gọi lại.

Suốt mấy năm qua, mỗi lần mẹ nhắc về quê, anh đều tìm một lý do để lần lữa. Công việc, những cuộc hẹn, những chuyến đi. Anh đã quen với việc nhìn quê nhà từ một khoảng cách đủ xa để không phải nhớ.

Ngoài cửa kính, thành phố lùi dần. Những tòa nhà thưa đi, thay vào đó là những khoảng tối rộng lớn của đồng ruộng. Đến khi trời sáng hẳn, Minh nhận ra xe đã rời khu vực thành phố khá xa. Những quả đồi thấp hiện ra trong sương. Xa hơn nữa là nhữngvạt chè xanh nối nhau trên sườn đất.

Ngày còn bé, mỗi mùa hè, Minh theo bà ngoại lên đồi hái chè. Bà đội chiếc nón cũ, đi trước, Minh lẽo đẽo phía sau.

Minh họa: Bích Ngọc

- Chỉ hái một tôm hai lá thôi. Hái già quá thì chè không thơm.

Minh chẳng mấy quan tâm. Cậu chỉ thích chạy giữa những luống chè, đuổi cào cào, rồi nằm dưới gốc cây nghe tiếng bà gọi vọng:

- Minh ơi, về ăn cơm!

Có lần mải đuổi một con cào cào, Minh đi lạc đến cuối đồi. Cậu đứng giữa những luống chè cao quá đầu, vừa chạy vừa khóc.

- Đứng yên đấy!

Tiếng bà vọng lại từ phía xa. Bà lần theo tiếng khóc, tìm thấy Minh bên một bụi chè. Bà không mắng, chỉ nắm tay cậu kéo về. Chiếc nón cũ nghiêng sang một bên.

Chiếc xe dừng ở bến. Minh kéo ba lô xuống, đứng ngơ ngác một lúc. Thị trấn đã khác. Cửa hàng mới mọc lên, đường sá rộng hơn, xe cộ đông hơn. Chỉ mùi đất sau mưa và những ngọn đồi phía xa là vẫn vậy.

Mẹ đón anh ở đầu ngõ.

- Bà đang ngủ.

- Bác sĩ bảo sao?

- Tuổi cao rồi. Không bệnh gì nặng. Nhưng yếu đi nhanh.

Hai mẹ con đi bộ về nhà. Bà ngoại nằm trong căn buồng cũ. Người bà nhỏ đi nhiều. Mái tóc bạc trắng trải trên chiếc gối màu nâu.

Minh ngồi xuống bên giường.

- Bà.

Bà mở mắt. Phải mất vài giây bà mới nhận ra anh.

- Minh đấy à?

- Vâng.

- Gầy thế?

Minh bật cười.

- Cháu béo hơn ngày trước rồi.

- Béo đâu mà béo.

Bà đưa tay lên. Minh nắm lấy bàn tay gầy guộc ấy.

- Đồi chè còn không?

Minh im lặng một thoáng.

- Còn ạ.

- Thế là tốt.

Bà nhắm mắt.

Minh ngồi thêm một lúc. Anh nhớ những lần mẹ gọi bảo bà hỏi bao giờ về. Anh luôn nói để khi nào công việc bớt.

Lần cuối nói chuyện với bà là khi nào, anh không nhớ.

Ba ngày sau, Minh mới lên đồi chè. Đồi chè của ông bà nằm sau con đường đất dẫn ra khỏi xóm. Hồi nhỏ, Minh thấy nó rộng mênh mông. Bây giờ đứng giữa đồi, anh mới nhận ra nó chẳng lớn đến thế.

Nhiều cây chè đã già. Một số khoảng đất bị cỏ dại phủ kín. Mẹ đứng dưới chân đồi nói:

- Có người hỏi mua đồi chè để làm khu nghỉ dưỡng.

Minh quay lại:

- Bao nhiêu vậy mẹ?

Mẹ nói một con số.

Minh im lặng. Số tiền ấy đủ để sửa lại nhà, lo thuốc men cho bà, còn dư một khoản.

- Bà biết không mẹ?

- Biết.

- Vậy bà nói sao ạ?

Mẹ nhìn lên những luống chè.

- Bà không muốn bán.

Minh bước sâu vào đồi. Giữa những luống chè là một cây chè già mọc lệch, gốc lớn, cành thấp sát mặt đất. Anh nhận ra nó ngay. Ngày bé, ông thường ngồi bên gốc cây ấy sau buổi hái chè. Có lần Minh hỏi vì sao ông cứ giữ cây đã già.

Ông chỉ bảo:

- Cây này trồng cùng đồi.

Rồi ông bẻ cho Minh một nhánh chè non.

- Sau này lớn, nhớ về mà xem nó còn không.

Minh khi ấy cười, chẳng hiểu gì. Anh cúi xuống, đặt tay lên gốc cây. Lớp vỏ khô bong ra dưới đầu ngón tay.

Chiều hôm ấy, bà gọi Minh vào phòng.

- Cháu lên đồi chưa?

- Rồi bà ạ.

- Chè thế nào?

- Chè già rồi bà ơi.

Bà cười:

- Chè già thì cắt đi, trồng lại.

Minh ngồi xuống rồi ngần ngừ nói:

- Bà bán đi. Mẹ có tiền, bà cũng có tiền chữa bệnh nữa.

Bà quay mặt ra cửa sổ:

- Ông mày trồng đồi chè ấy năm ba mươi tuổi.

- Nhưng đất cằn lắm. Người ta bảo trồng chẳng sống nổi. Cây chết thì ông trồng lại. Có năm mất mùa, cả nhà ăn sắn thay cơm.

Rồi bà dừng lại lấy hơi tiếp:

- Sau này chè được giá. Ông mới sắm được cái xe đạp.

Minh nhớ chiếc xe đen treo ở gian bếp ngày trước. Những buổi ông đi chợ, anh thường chạy theo đòi ngồi lên thanh ngang phía trước.

Nhưng thứ anh nhớ nhất là cây chè giữa đồi. Ông đã ngồi bên nó bao nhiêu mùa chè, anh không biết.

- Cây ấy vẫn còn, bà nói.

- Vâng.

Bà nhắm mắt.

- Thế là được.

Đêm đó trời mưa.

Gần sáng, Minh nghe tiếng mẹ gọi:

- Minh! Dậy đi con!

Anh chạy ra. Bà đang ngồi tựa vào thành giường, mặt tái đi. Chắc bà đã thức từ lâu.

- Bà làm sao thế?

- Mẹ con bảo hôm nay chè vào vụ.

Bà đưa mắt nhìn ra ngoài cửa.

- Bà muốn lên đồi.

Minh nhìn mẹ.

- Trời đang mưa mà bà.

- Mưa rồi cũng tạnh.

Bà chống tay định đứng dậy nhưng đôi chân khuỵu xuống. Minh vội đỡ lấy bà.

- Bà lên sao được?

Bà nắm cánh tay anh.

- Không đi được thì dìu.

Mẹ nhìn Minh, rồi thở dài. Cuối cùng, hai mẹ con khoác áo mưa, dìu bà ra xe.

Đường lên đồi trơn trượt. Sau trận mưa, đất đá từ trên dốc tràn xuống. Một mảng chè bị nước xối bật gốc. Những búp non dập nát nằm lẫn trong bùn.

Bà ngồi xuống nhìn mọi người đang tất bật công việc.

- Bà tiếc không? Minh hỏi.

Bà lắc đầu.

- Cây còn sống thì còn trồng lại được.

Minh nhìn những gốc chè nằm nghiêng.

Dưới chân đồi, ông Lai mang cuốc sang. Chẳng mấy chốc, vài người trong xóm cũng đến, người dựng cây, người khơi rãnh, người vun lại những gốc chè bị bật.

Ông Lai đưa cho Minh một chiếc cuốc.

- Cháu về lúc nào thế?

- Dạ, được vài hôm rồi ông ạ.

- Thế mà không thấy lên đồi.

Minh cười gượng:

- Cháu bận quá ông.

- Giờ hết bận rồi. Làm đi.

Minh cầm lấy cuốc. Đất lạnh và ướt. Anh đào xuống. Một cây chè nhỏ bị bật gốc.

Minh dùng tay vun đất, dựng nó đứng lại. Đôi bàn tay quen với bàn phím máy tính nhanh chóng lấm đầy bùn.

Đến trưa, lưng anh đau nhức. Bà vẫn nhìn mọi người.

Khi Minh đi qua, bà gọi:

- Minh.

- Vâng?

- Biết làm chè chưa?

- Dạ chưa.

Bà cười.

- Thế thì ở lại học.

Minh ở lại thêm một tuần. Rồi hai tuần. Công việc ở Hà Nội liên tục gọi điện.

Ban đầu anh còn giải thích. Sau đó chỉ nói:

- Tôi xin nghỉ thêm.

Buổi sáng anh lên đồi. Buổi chiều phụ mẹ chăm bà. Tối đến, anh ngồi ngoài hiên uống trà.

Một hôm, Minh đang cắt cành chè già, ông Lai đứng bên cạnh hỏi:

- Ở Hà Nội làm việc gì?

- Dạ thiết kế.

- Có trồng được cây chè trên máy tính không?

Minh bật cười.

- Chắc không.

Ông cúi xuống tiếp tục làm.

- Thế thì lâu lâu về đây mà học.

Minh cũng cúi xuống.

Một tối, bà đưa cho Minh chiếc hộp gỗ nhỏ.

- Của ông.

Trong hộp là mấy lá thư đã ngả màu. Minh mở một lá. Nét chữ của ông hiện ra, nghiêng nghiêng và cứng cáp. Ông kể chuyện mất mùa, chuyện bà ốm, chuyện Minh vừa sinh.

Cuối thư, ông viết:

“Nếu có dịp, bảo nó về. Đồi chè vẫn còn.”

Minh gấp lá thư lại. Ngoài sân, bà đang ho.

- Bà.

- Ừ.

- Bà giữ thư này bao lâu rồi?

- Lâu rồi.

- Để làm gì?

Bà nhìn chiếc hộp.

- Sau này còn có cái mà nhớ.

Minh ngồi xuống bên bà. Ngoài kia, gió lay hàng cây.

Cuối mùa, đồi chè xanh trở lại. Những khoảng đất bị nước cuốn được trồng mới.

Cây già được cắt tỉa. Người trong xóm vẫn sang giúp nhau mỗi khi có việc. Minh bắt đầu quen với công việc trên đồi.

Anh biết nhìn lá để đoán cây thiếu nước. Biết luống nào cần cắt. Biết sau một trận mưa phải đi kiểm tra những chỗ đất thấp.

Một buổi chiều, mẹ hỏi:

- Bao giờ con đi?

Minh đang rửa những chiếc rổ hái chè.

- Con chưa biết.

- Công việc không chờ đâu.

- Con biết.

Mẹ nhìn anh, rồi thôi.

Trong nhà, bà gọi:

- Minh!

- Dạ!

- Pha cho bà chén trà.

Anh lau tay, đi vào bếp.

Một buổi sáng cuối tháng, Minh lên đồi một mình. Sương còn phủ trên những luống chè. Mặt trời chậm rãi nhô lên sau dãy núi. Những giọt nước đọng trên lá long lanh.

Anh đi qua cây chè ở giữa đồi. Gốc cây vẫn còn đó. Minh ngồi xuống bên cạnh, đặt tay lên lớp đất ẩm. Anh nhớ bàn tay ông từng đặt lên vai mình, nhớ chiếc xe đạp đen, nhớ câu nói năm nào.

Sau lưng, tiếng người gọi nhau vọng lên:

- Minh ơi, hái đi chứ đứng đấy làm gì?

Anh cúi xuống giữa những chồi non.

Một tôm, hai lá.

Búp chè nằm gọn trong lòng bàn tay. Minh bỏ nó vào giỏ, rồi đưa mắt nhìn cây chè cũ giữa đồi. Gió lướt qua những luống chè, mang theo mùi lá non ngai ngái, dịu và ấm.

Anh xách giỏ đi xuống. Đến chân đồi, tiếng bà lại vọng ra từ căn nhà nhỏ:

- Minh ơi, về ăn cơm!

Minh đứng lại một thoáng. Tiếng gọi ấy đã theo anh suốt một tuổi thơ. Có những năm tháng tưởng đã ở rất xa, đến lúc ngoảnh lại mới biết mình chưa từng rời khỏi.

Anh nhìn lên đồi chè lần nữa.

Rồi bước về phía căn nhà, nơi có người vẫn đang chờ anh.

Tác giả: Hoài Thanh