Một khúc ca một sứ mệnh

Sau hơn nửa thế kỷ, “Bài ca người giáo viên Nhân dân” của cố nhạc sĩ Hoàng Vân vẫn vẹn nguyên sức sống, trở thành điểm tựa tinh thần, nuôi dưỡng lý tưởng cống hiến và tiếp lửa yêu nghề cho bao thế hệ nhà giáo. Bằng sự hòa quyện giữa giá trị nghệ thuật và chiều sâu tư tưởng, giai điệu ấy vẫn ngân vang cùng thời đại, tôn vinh sứ mệnh cao quý của những người “gieo chữ, trồng người”, bồi đắp nguyên khí quốc gia.

Cố nhạc sĩ Hoàng Vân, tác giả ca khúc “Bài ca người giáo viên Nhân dân”.

Lửa thanh xuân trong từng nốt nhạc

Trong dòng chảy âm nhạc cách mạng Việt Nam, nhạc sĩ Hoàng Vân (1930 - 2018) ghi dấu ấn bằng tài năng chắt lọc chất thơ từ cuộc sống, nâng vẻ đẹp lao động bình dị thành những hình tượng nghệ thuật giàu sức sống. Nếu “Hò kéo pháo” khắc họa khí phách người chiến sĩ Điện Biên, “Tôi là người thợ lò” tôn vinh người lao động, “Bài ca xây dựng” ngân vang khát vọng kiến thiết đất nước thì “Bài ca người giáo viên Nhân dân” dành những cung bậc tha thiết, trong trẻo cho người gieo mầm tri thức.

Ra đời giữa những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, “Bài ca người giáo viên Nhân dân” (1968) cất lên lời ngợi ca thế hệ nhà giáo trẻ giàu nhiệt huyết, vượt qua bom đạn, gian khó để gieo chữ bằng tình yêu nghề và lý tưởng cống hiến. Điều độc đáo là Hoàng Vân không mở đầu bằng bảng đen, phấn trắng mà bằng không gian khoáng đạt của đất nước: “Trên những nẻo đường của Tổ quốc xanh tươi”. Giữa sắc hương hoa lá, hình ảnh người giáo viên hiện lên tự nhiên, gần gũi mà cao quý. Câu hát “Bài ca ấy, loài hoa ấy đẹp như em - người giáo viên Nhân dân” là liên tưởng nghệ thuật tinh tế, đặt vẻ đẹp con người trong sự giao hòa với thiên nhiên. Sắc xanh lá bàng gợi tâm hồn trong trẻo, dịu dàng; sắc đỏ hoa phượng tượng trưng cho trái tim nồng nhiệt, cháy bỏng lý tưởng. Những hình ảnh quen thuộc được nâng thành biểu tượng, khiến nghề dạy học vừa cao quý, vừa gần gũi, lãng mạn, giàu chất thơ.

Phía sau hình tượng “Em đi gieo hạt giống đẹp bao tâm hồn” là chiều sâu tư tưởng của tác phẩm. Từ ánh đèn khuya bên trang giáo án đến chiến hào dân quân, từ những học trò cầm bút đến lớp người cầm súng bảo vệ Tổ quốc, Hoàng Vân đã mở rộng mạch cảm xúc từ mái trường ra chiến trường, từ tình yêu nghề đến tình yêu đất nước. Hình tượng “gieo hạt” vì thế không chỉ là trao truyền tri thức, mà còn hàm chứa sứ mệnh cao quý của người thầy trong việc bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng lý tưởng và lòng yêu nước cho các thế hệ. Chính sự gắn kết giữa sự nghiệp giáo dục với vận mệnh dân tộc đã nâng khúc hát ngợi ca nghề giáo thành tác phẩm mang tầm vóc thời đại.

Lý giải sức hút của tác phẩm, Nghệ sĩ Ưu tú Ngô Sỹ Tùng, Phó Trưởng Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh Tuyên Quang nhận định: “Ca khúc có cấu trúc giai điệu mẫu mực của âm nhạc thính phòng nhưng vẫn tự do, bay bổng, mang âm hưởng thanh xuân phơi phới. Sự hòa quyện giữa giai điệu tha thiết, tiết tấu tươi sáng và ca từ giàu hình tượng đã tạo nên vẻ đẹp vừa trữ tình, vừa hào sảng. Dù được phối khí hiện đại hay thể hiện mộc mạc cùng tiếng guitar, khúc hát vẫn giữ nguyên tinh thần lạc quan, nhiệt huyết, không bi lụy trước gian khó, không lên gân khi nói về lý tưởng”.

Chính sự kết tinh giữa giá trị nghệ thuật và lý tưởng nhân văn đã giúp tác phẩm vượt khỏi giới hạn thời đại, để ngọn lửa thanh xuân trong từng nốt nhạc tiếp tục lan tỏa, khơi dậy khát vọng sống đẹp, sống có ích qua các thế hệ.

Tiết mục văn nghệ của cô, trò Trường THPT Tân Trào lan tỏa tình yêu nghề và niềm tự hào về sứ mệnh gieo chữ, trồng người.

Giai điệu đi cùng năm tháng

Tháng 4-2025, bộ sưu tập hơn 700 tác phẩm âm nhạc của cố nhạc sĩ Hoàng Vân được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của một di sản sáng tạo. Trong di sản ấy, “Bài ca người giáo viên Nhân dân” không chỉ lưu giữ ký ức về một thế hệ nhà giáo giàu lý tưởng, mà còn cho thấy sức mạnh của nghệ thuật trong việc trao truyền những giá trị nhân văn, kết nối quá khứ với hiện tại.

Ca sĩ Hoàng Dung (Đoàn Nghệ thuật Dân tộc tỉnh Tuyên Quang), người nhiều lần thể hiện tác phẩm trên các sân khấu nghệ thuật chia sẻ: “Mỗi khi cất lên câu hát “Bài ca ấy, loài hoa ấy đẹp như em”, tôi luôn có một cảm giác rưng rưng rất khó tả”. Theo chị, sức hấp dẫn của ca khúc nằm ở cách ngợi ca nghề giáo không khô khan, giáo điều mà thấm đẫm tình yêu và chất lãng mạn. Giai điệu vừa dịu dàng, tha thiết, vừa ngân lên niềm tự hào, khiến những nghệ sĩ trưởng thành trong thời bình vẫn đồng điệu với lý tưởng cống hiến của thế hệ nhà giáo đi qua khói lửa chiến tranh.

Sức sống của “Bài ca người giáo viên Nhân dân” không dừng lại ở những sân khấu nghệ thuật, mà còn được bồi đắp trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ. Với nhà giáo, khúc hát khơi dậy niềm tự hào về nghề nghiệp và trách nhiệm cống hiến; với học trò, đó là sự tri ân những người đã khai mở chân trời tri thức. Từ những rung cảm nghệ thuật đến sự đồng điệu trong lý tưởng sống, “Bài ca người giáo viên Nhân dân” vẫn bền bỉ lan tỏa, khơi dậy niềm tin vào những giá trị nhân văn và tiếp thêm động lực cống hiến cho các thế hệ nhà giáo.

Thầy Phạm Trọng Tâm, Phó Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học và THCS Ma Lé, xã Lũng Cú trải lòng: “Nơi Cao nguyên đá khắc nghiệt, hành trình gieo chữ chưa bao giờ dễ dàng. Có những lúc thiếu thốn, nhọc nhằn khiến người giáo viên cắm bản không khỏi chạnh lòng. Nhưng mỗi khi giai điệu “Bài ca người giáo viên Nhân dân” vang lên, chúng tôi lại thấy những cống hiến thầm lặng của mình được thấu hiểu, trân trọng. Khúc hát tiếp thêm niềm tin để chúng tôi bền lòng với nghề, bởi mỗi con chữ được gieo nơi biên cương không chỉ mở ra tương lai cho học trò, mà còn góp phần vun đắp tương lai đất nước”.

Những mùa phượng nối nhau qua đi, bao thế hệ học trò trưởng thành, nhưng “Bài ca người giáo viên Nhân dân” vẫn vẹn nguyên sức sống cùng năm tháng. Bởi lẽ, tác phẩm đã chạm đến những giá trị bền vững của nghề giáo: Ánh sáng tri thức, bản lĩnh cống hiến và lý tưởng phụng sự. Hơn nửa thế kỷ qua, điều còn ngân vang sau những nốt nhạc không chỉ là vẻ đẹp của một khúc ca, mà còn là niềm tin vào sức mạnh của giáo dục trong sự nghiệp nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của dân tộc.

Mỹ Uyên