Khúc hát từ ký ức và những ước mơ

Sau hơn 40 năm ra đời, “Tân Trào ca” đã trở thành “bài ca đi cùng năm tháng” đối với các thế hệ thầy và trò Trường THPT Tân Trào. Ca khúc tự hào vang lên trong những ngày hội lớn của nhà trường hay các cuộc hội ngộ của những cựu học sinh. Điều đặc biệt, giai điệu ấy không chỉ kết nối ký ức mà còn gửi gắm ước mơ tuổi hai mươi của một người lính - một cựu học sinh nhà trường đã mãi mãi nằm lại chiến trường.

Niềm tự hào về mái trường

Theo tác giả Nguyễn Bình kể lại, câu chuyện về sự ra đời của bài hát “Tân Trào ca” bắt đầu từ năm 1985, sau “cú hích” của Hội diễn văn nghệ toàn quốc ngành Giáo dục tổ chức tại Hà Nội. Kỳ hội diễn năm ấy, đoàn văn nghệ ngành Giáo dục Tuyên Quang do nhà giáo Nguyễn Bình, làm Trưởng đoàn đã giành thắng lợi giòn giã khi tất cả các tiết mục dự thi đều đoạt huy chương. Thế nhưng khi trở về, ông cứ trăn trở mãi: tại hội diễn, các trường bạn đều có bài hát truyền thống riêng, còn tỉnh Tuyên Quang có Trường Tân Trào là ngôi trường lớn nhất lại chưa có bài hát truyền thống để học sinh dễ thuộc, dễ hát.

Tân Trào ca luôn được các thế hệ giáo viên, học sinh Trường THPT Tân Trào trân quý, gìn giữ.

Nỗi trăn trở ấy bùng lên thành cảm xúc trong buổi họp lớp 10B (niên khóa 1963) cuối năm 1985. Khi nghe nhắc về những người bạn đã hy sinh vì Tổ quốc - như Liệt sỹ Hoàng Như, Trần Xuân Giáp và đọc lại dòng nhật ký nghẹn ngào của anh Hoàng Như: “Tân Trào mãi là vườn ươm ước mơ”, nhà giáo Nguyễn Bình đã vô cùng xúc động. Chính câu nói ấy từ người bạn đã khuất ở tuổi đôi mươi đã trở thành nguồn cảm hứng để ông viết nên bài thơ “Tân Trào mái trường mến yêu”.

Ngay sau đó, bài thơ “Tân Trào mái trường mến yêu” của ông ra đời: “Tân Trào vườn ươm của ước mơ/Nơi chắp cánh bao tài năng bé bỏng/Nơi thắp sáng bao niềm hy vọng/Chiếc nôi xanh lời mẹ ru hời”.

Từ tứ thơ ấy, ông bắt tay vào soạn lời bài hát. Dù chưa qua trường lớp nhạc nào, nhưng với những nốt nhạc đầu tiên do thầy giáo Vũ Quốc Hán làm bước khởi đầu, tác giả Nguyễn Bình đã viết nên bản nhạc đầu tiên quấn quýt cùng lời thơ: “Dù đi xa muôn nơi, vẫn nhớ về mái trường/ Dù thời gian trôi đi vẫn nhớ về tổ ấm/ Tân Trào mái trường mến yêu/ Tân Trào vườn ươm ước mơ/ Nơi đây đàn chim lớn khôn bay cao và bay xa”.

Đọc kỹ từng câu hát, có thể thấy sức lay động của tác phẩm đến từ cấu trúc chặt chẽ và ngôn từ giản dị. Hai câu mở đầu đối xứng nhau qua điệp ngữ “Dù đi xa muôn nơi” và “Dù thời gian trôi đi”, khẳng định tình cảm học trò trước thử thách của không gian và năm tháng vẫn luôn hướng về “tổ ấm”. Từ cái nôi ấy, các thế hệ học sinh được ví như “đàn chim lớn khôn bay cao và bay xa”, như “ngàn hoa thắm tươi hương thơm tỏa lan xa”.

Về âm nhạc, bài hát viết ở giọng La thứ (Am) với âm vực vừa phải, ca từ da diết. Câu hát “Tân Trào mái trường mến yêu/ Tân Trào vườn ươm ước mơ” lặp đi lặp lại ở đầu và cuối đoạn nhạc. Cách điệp lại ấy không chỉ giúp giai điệu vút lên, lan xa, dễ thuộc, dễ hát, mà còn như lời nhắn nhủ các thế hệ sau hãy viết tiếp ước mơ còn dang dở của Liệt sỹ Hoàng Như. Nếu lời 1 là nỗi nhớ trường và lòng biết ơn thầy cô, thì sang lời 2, mạch cảm xúc được nâng lên thành lý tưởng cống hiến của tuổi trẻ: “Vui sao đời ta hiến dâng con tim vì quê hương/Dù xa mãi nhớ ghi mái trường Tân Trào/Cho ta thêm mơ ước vào đời/Cho ta thêm chân lý ngời ngời...”.

Bài ca đi cùng năm tháng

Lúc mới ra đời năm 1985, bài hát có tên “Tân Trào mái trường mến yêu”, được thầy và trò nhà trường nhiệt liệt hưởng ứng. Đến năm 1990, sau gợi ý của cô giáo Ngô Thục Lâm - nguyên Giám đốc Sở Giáo dục cùng nguyện vọng của thầy trò nhà trường, bài hát được đổi thành “Tân Trào ca”.

Thầy cô giáo và học sinh hát vang bài hát Tân Trào ca tại phòng truyền thống nhà trường.

Có lẽ, sức sống bền bỉ của một bài ca không chỉ nằm ở giai điệu hay ca từ, mà ở cách nó neo giữ ký ức và trở thành một phần đời của những người gắn bó với mái trường. Nhìn lại hành trình hơn bốn thập kỷ qua, “Tân Trào ca” đã tự khắc vượt qua ranh giới của một tiết mục văn nghệ thông thường để trở thành tài sản tinh thần quý giá. Như chia sẻ của TS Trần Lệ Thanh- nguyên Hiệu trưởng nhà trường, ca khúc ấy chính là kết tinh của truyền thống hiếu học và lòng yêu nước, để rồi mỗi khi vang lên, những thế hệ thầy trò dù đi đâu, về đâu cũng có thể nhận ra nhau qua hình ảnh “vườn ươm ước mơ” quen thuộc.

Sự gắn kết ấy có chiều sâu hơn khi đặt tác phẩm vào mạch nguồn lịch sử của nó. Như cô giáo Nguyễn Mai Phương - nguyên giáo viên nhà trường từng bộc bạch, rất hiếm có bài hát truyền thống nào lại mang nguyên vẹn hơi thở của đời thực, bắt nguồn từ chính những trang nhật ký và hoài bão dang dở của một người lính trẻ ngã xuống ở tuổi đôi mươi. Chính sự thật đầy xúc động ấy đã bồi đắp cho bài hát một sức nặng tinh thần đặc biệt. Với tác giả Nguyễn Bình, dẫu đã có một gia tài sáng tác đáng kể về quê hương, ông vẫn luôn xem đây là tác phẩm tâm đắc nhất, bởi nó không chỉ là âm nhạc, mà là nghĩa tình sâu nặng với đồng đội và mái trường xưa.

Chính vì thế, khúc hát bước ra từ ký ức ấy không hề nằm lại trong quá khứ, mà vẫn đang sống động trong nhịp đập của Trường THPT Tân Trào hôm nay. Trong mỗi buổi sinh hoạt dưới cờ hay những hành trình về nguồn, giai điệu quen thuộc ấy trở thành cầu nối để thế hệ trẻ chạm đến những giá trị truyền thống. Lắng nghe câu chuyện từ thầy cô, các em học sinh không chỉ cảm nhận niềm tự hào, mà còn tìm thấy ở đó bài học về trách nhiệm của bản thân. Những câu hát “Cho ta thêm mơ ước vào đời/Cho ta thêm chân lý ngời ngời” vì thế không đơn thuần là lời ca, mà đã trở thành động lực để thế hệ hôm nay nỗ lực rèn luyện, xứng đáng với sự hy sinh của cha anh.

Em Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, lớp 12C cho biết, “Khi nghe thầy cô kể về hoàn cảnh ra đời của bài hát và về các thế hệ đi trước, chúng em hiểu thêm về trách nhiệm của mình. Bài hát không chỉ là giai điệu quen thuộc mỗi đầu tuần mà còn là động lực để chúng em cố gắng học tập tốt hơn”.

Giang Lam